Wśród nowych europejskich rozwiązań formalnoprawnych w kwestii ochrony środowiska znajdują się dobrowolne formy ograniczania oddziaływania na środowisko przez różnego typu organizacje. Zaliczają się do nich przede wszystkim wdrożenia systemów zarządzania środowiskowego (SZŚ).
Koncepcja SZŚ zakłada taką przebudowę zasad oraz procedur zarządzania procesami wytwórczymi lub świadczeniem usług, aby związane z tym oddziaływania na środowisko były precyzyjnie identyfikowane oraz eliminowane lub przynajmniej systematycznie kontrolowane i ograniczane w sposób zintegrowany z podstawowymi celami działalności. Wymaga to przede wszystkim ustanowienia i praktycznego wdrożenia procedur identyfikacji aspektów środowiskowych, planowania strategicznego i operacyjnego oraz monitorowania działalności i przepływu informacji.
Certyfikacja potwierdzająca wdrożenie SZŚ, zgodne z normami z rodziny ISO 14001 objęła dotąd w Polsce ponad 500 przedsiębiorstw. Systemy wdrażane są dobrowolnie, a certyfikacja realizowana jest przez krajowe i zagraniczne niezależne jednostki certyfikujące.
Norma ISO 14001 nie zawiera bezwzględnych wymagań dotyczących efektów działalności środowiskowej. Wymaga tylko, aby organizacja działała według zobowiązań wyrażonych w polityce środowiskowej, w zgodzie z odpowiednim ustawodawstwem i przepisami prawnymi, a także zobowiązała się do ciągłego doskonalenia wdrożonego SZŚ.
Od 15 maja 2005 r. wchodzi w życie nowa norma ISO 14001:2004. Jej okres przejściowy będzie trwać 18 miesięcy. Założenia nie wprowadzają rewolucyjnych zmian w systemie, są rodzajem weryfikacji istniejących wymagań — w odpowiednich punktach normy stawiają nacisk na większe zintegrowanie z systemem ISO 9001. Ale choć zmiany nie są wielkie, w przyszłości mogą okazać się nieco uciążliwe. Niewątpliwie wpłyną na większe lub mniejsze zmiany systemu zarządzania środowiskiem zależnie od profilu firmy.
Nowe założenia nakazują także organizacji zdefiniowanie zakresu swego SZŚ oraz aby polityka tego systemu zawierała zobowiązania do zgodności z wymaganiami prawnymi i innymi, które dotyczą jej aspektów. Kolejna nowość to dokumentacja aspektów środowiskowych, które muszą obejmować działania. Nowa norma nakazuje także, aby organizacja określiła, w jaki sposób wymagania prawne są związane z jej aspektami środowiskowymi. Ponadto, według nowych założeń, firma musi zdecydować, czy chce udostępniać na zewnątrz informacje o swoich aspektach środowiskowych, a także udokumentować swoją decyzję.
Tomasz Gudima, szef firmy doradczej Intom Systemy Jakości