Istnieją skuteczne metody zwolnień
Mimo że polskie prawo pracy otacza szczególną ochroną pracowników, dokładna analiza i właściwa interpretacja przepisów pozwala pracodawcom na bezpieczne i skuteczne zwalnianie zatrudnionych. Warunkiem jest jednak zastosowanie formy i trybów zapisanych w kodeksie pracy.
Obok porozumienia stron, rozwiązywanie umów o pracę za wypowiedzeniem jest najczęściej stosowanym przez pracodawcę trybem rozwiązania stosunku pracy. Dotyczyć może umów o pracę zawartych na czas próbny oraz na czas nie określony. Umowy zawarte na czas określony co do zasady nie mogą być wypowiadane chyba, że zawarte są na dłużej niż 6 miesięcy, a strony przewidziały dopuszczalność ich wcześniejszego rozwiązania. Wówczas okres wypowiedzenia trwa dwa tygodnie.
— Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy powinno zawsze mieć formę pisemną. Przy umowach zawartych na czas nie określony, należy wskazać przyczynę wypowiedzenia. Kodeks pracy nie określa katalogu przyczyn. Doktryna prawa i orzecznictwo wskazują, że przyczyna powinna być prawdziwa, skonkretyzowana i zrozumiała dla pracownika. Przytaczane w wypowiedzeniu zarzuty nie powinny być ogólnikowe i mało rzeczowe, np. niewłaściwe wywiązywanie się z obowiązków. Ogólnikowość przyczyny wypowiedzenia stanowi naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę i powoduje powstanie roszczeń po stronie pracownika, łącznie z pozwaniem do sądu — informuje Bogumiła Ożarska-Karbowiak, radca prawny w kancelarii Hogan & Hartson, M. Jamka, A. Galos i Wspólnicy.
Konsultacje ze związkami
Gdy w przedsiębiorstwie działają związki zawodowe, wypowiedzenie umowy na czas nie określony rodzi obowiązek powiadomienia na piśmie zakładowej organizacji związkowej reprezentującej pracownika. Związek ma 5 dni na zgłoszenie zastrzeżeń. Jeśli nie zgłosi, można wypowiedzieć umowę.
— Jeżeli związek zgłosi zastrzeżenia, pracodawca może je uwzględnić lub nie. Zastrzeżenia te nie wpływają na skuteczność jego decyzji. Jeśli pracodawca nie uwzględni zastrzeżeń, to przedstawia sprawę ogólnokrajowej organizacji związkowej, jeżeli wchodzi ona w skład ogólnokrajowej struktury związkowej. Konsultacja ze związkami zamiaru wypowiedzenia umowy zawartej na czas nie określony jest konieczna do uznania wypowiedzenia za zgodne z prawem. Brak konsultacji może spowodować wystąpienie pracownika do sądu o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenie do pracy lub odszkodowanie — wyjaśnia Bogumiła Ożarska-Karbowiak.
Kiedy nie można
Prawo określa sytuacje, w których niedopuszczalne jest rozwiązanie lub wypowiedzenie przez pracodawcę umowy. Chronieni są pracownicy, którym brakuje nie więcej niż 2 lata do wieku emerytalnego. Tym osobom nie można wypowiedzieć umowy o pracę. Zakaz ten nie dotyczy jednak tych, którzy wnioskowali o przejście na wcześniejszą emeryturę lub którym przyznano rentę z tytułu niezdolności do pracy.
— Prawo chroni także kobiety w ciąży oraz pracownice w okresie urlopu macierzyńskiego. W tych sytuacjach nie można rozwiązać ani wypowiedzieć umowy o pracę, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy w trybie dyscyplinarnym, tj. bez wypowiedzenia z winy pracownicy, a zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę — mówi Bogumiła Ożarska-Karbowiak.
Należy pamiętać, że w pewnych sytuacjach przepisy prawa pracy zabraniają pracodawcy wypowiadania umów o pracę. Te szczególne sytuacje to urlop pracownika oraz jego usprawiedliwiona nieobecność w pracy (np. zwolnienie lekarskie). Pracownik jest chroniony przez cały okres urlopu.
W razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji firmy, nie są chronieni pracownicy w wieku przedemerytalnym, kobiety w ciąży, na urlopie macierzyńskim oraz pracownicy przebywający na urlopie lub nieobecni w pracy z innej usprawiedliwionej przyczyny.
Zwolnienia grupowe
Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, określa zasady tzw. zwolnień grupowych. W zakładzie pracy zatrudniającym co najmniej 20 osób zwolnienie jednej osoby z przyczyn leżących wyłącznie po stronie pracodawcy obliguje zakład do przestrzegania przepisów tej ustawy.
Obowiązki pracodawcy są różne w zależności od tego, czy zwolnienia mają charakter zwolnień grupowych czy indywidualnych.
— W zakładach pracy, w których działają związki zawodowe, pracodawca co najmniej na 45 dni przed terminem dokonywania wypowiedzeń powinien powiadomić na piśmie o swoich zamiarach zakładową organizację związkową i podać przyczyny zwolnień oraz liczbę pracowników przewidzianą do zwolnienia. W tym samym terminie pracodawca musi zawiadomić powiatowy urząd pracy. Związki zawodowe mają prawo żądać od pracodawcy wyjaśnień co do sytuacji ekonomiczno-finansowej firmy oraz przedstawić propozycje ograniczenia zwolnień, do których pracodawca jest zobowiązany się ustosunkować w terminie 7 dni — informuje Bogumiła Ożarska-Karbowiak.
Pracodawca i związki powinny dążyć do zawarcia porozumienia w zakresie zwolnień. Tam, gdzie nie ma związków zawodowych, zasady zwolnień ustala się w regulaminie. Opisanej wyżej procedury nie stosuje się w przypadku zwolnień indywidualnych.
W takich sytuacjach należy przestrzegać przepisów o wypowiadaniu umów na czas nie określony i konsultować wypowiedzenie ze związkami zawodowymi.
— Osobom szczególnie chronionym, np. na urlopie do 3 miesięcy, na zwolnieniu lekarskim, kobietom w ciąży lub w trakcie urlopu macierzyńskiego lub pracownikom w wieku przedemerytalnym, pracodawca może tylko wypowiedzieć warunki pracy i płacy, przestrzegając zasady wypłaty dodatku wyrównawczego — mówi Bogumiła Ożarska-Karbowiak.
Zwolnienia grupowe rodzą obowiązek wypłaty odpraw pieniężnych. Jednak w niektórych przypadkach pracownik nie ma prawa do odprawy. Ma to miejsce np. w sytuacji przejmowania zakładu pracy lub jego części przez inną firmę, w której pracownik będzie zatrudniony, lub gdy pracownik prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek.
— Po rozwiązaniu stosunku pracy na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych, należy pamiętać o obowiązku ponownego zatrudnienia tych pracowników, jeżeli w ciągu roku od daty rozwiązania, pracodawca ponownie zatrudnia pracowników na tych samych stanowiskach, a zwolnieni pracownicy zgłosili zamiar powrotu do pracy — kończy Bogumiła Ożarska-Karbowiak.
Jarosław Królak
[email protected] tel. (22) 611-62-59