Podatnicy powinni zastanowić się nad swoimi dochodami w kontekście zmian w przepisach.
Od 1 stycznia 2005 r. do ustawy PIT wprowadzono czwartą stawkę podatku — podatnicy, których dochody przekroczą w ciągu roku 600 tys. zł, zapłacą od nadwyżki 50-proc. podatek. Istotny wzrost efektywnego opodatkowania (prezentujemy w tabeli) będzie powodował zwiększone zainteresowanie możliwościami optymalizacji podatkowej. Oto najważniejsze kierunki i rozwiązania.
1. Działalność gospodarcza
Podstawowym rozwiązaniem może okazać się zmiana formy działalności ze stosunku pracy bądź działalności wykonywanej osobiście na gospodarczą. Podatnik stanie się przedsiębiorcą, co istotnie zmieni jego status w zakresie relacji z kontrahentami, odpowiedzialności, rozliczeń z urzędem skarbowym, a także ZUS.
Jeżeli chodzi o podatkowe korzyści, przede wszystkim podatnik będzie mógł odliczać od przychodów koszty uzyskania na zasadach ogólnych. Wszystkie wydatki ponoszone w toku działalności będą stanowić koszt uzyskania przychodu pod warunkiem, że mają związek z osiąganymi przychodami i nie są zaliczone do wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu (wymienionych w art. 23 ustawy PIT).
Po drugie, jeżeli podatnik nie będzie świadczył w ramach działalności usług na rzecz byłego pracodawcy, które były przedmiotem jego obowiązków pracowniczych, będzie uprawniony do skorzystania z możliwości opodatkowania liniową stawką 19 proc. Ograniczenie związane z usługami na rzecz byłego pracodawcy obowiązuje przez pełny rok podatkowy.
Jeżeli podatnik skorzysta ze stawki 19 proc., jego podatek przy dochodach rzędu 1 mln zł wyniesie 190 tys. zł. Daje to niemal 240 tys. zł różnicy w porównaniu z opodatkowaniem na zasadach ogólnych. Jednak podatnik nie skorzysta ze wspólnego rozliczenia z małżonkiem.
Ustawa PIT stwierdza w art. 13 pkt 9, iż dochody otrzymane z kontraktu menedżerskiego, umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem bądź o podobnym charakterze są uznawane za przychody z działalności wykonywanej osobiście i opodatkowane na zasadach ogólnych. Zasadność takiego rozwiązania budzi wątpliwości, niemniej brzmienie przepisów i stanowisko organów podatkowych dość jednoznacznie określają sytuację menedżerów.
2. Usługi poprzez spółkę kapitałową
Zgodnie z tym scenariuszem, podatnik rozpocznie świadczenie usług poprzez spółkę kapitałową. Może ona zostać założona w Polsce lub za granicą, szczególnie w kraju, gdzie jest stosunkowo niski podatek dochodowy od osób prawnych. W takiej sytuacji podatnik będzie świadczył usługi na podstawie umowy zawartej pomiędzy kontrahentem w Polsce a własną spółką kapitałową. Przychody z takiej umowy będą przychodami spółki i będą podlegać podatkowi dochodowemu od osób prawnych. Następnie podatnik, jako udziałowiec, może zadecydować o wypłaceniu zysku netto spółki w postaci dywidendy. Dochód podatnika będzie opodatkowany dwukrotnie, jednak łączny podatek powinien i tak być znacząco niższy od 50 proc.
Jeżeli dochód spółki wyniesie 1 mln zł, a stawka CIT 19 proc., opodatkowanie kształtuje się tak:
- dochód: 1 mln zł
- CIT: 190 tys. zł
- dywidenda do wypłaty: 810 tys. zł
- opodatkowanie PIT: 153,9 tys. zł
- dochód netto na poziomie udziałowca: 656,1 tys. zł
- efektywna stawka: 34,39 proc.
Ten schemat może mieć również zastosowanie w przypadku spółki zagranicznej — od 1 stycznia 2005 r. dywidendy otrzymywane z zagranicy będą obciążone stawką 19 proc.
3. Przekształcenie spółki kapitałowej w osobową
To rozwiązanie mogą rozważyć podatnicy, którzy prowadzą działalność w formie spółki kapitałowej. Jak wskazaliśmy w poprzednim punkcie, w takich wypadkach dochód udziałowca jest opodatkowany podwójnie — na poziomie spółki i udziałowca, przy czym udziałowiec będący osobą fizyczną nie może odliczyć podatku od dywidend od podatku PIT.
W takim wypadku możliwe jest prowadzenie działalności w formie spółki osobowej (w większości wypadków będzie to spółka jawna bądź komandytowa). Spółka osobowa nie jest podatnikiem — opodatkowani są wspólnicy, przy czym przychody oraz koszty dzieli się w zależności od udziałów w zysku. Jeżeli wspólnicy spełniają warunki, są również uprawnieni do liniowej 19-proc. stawki opodatkowania działalności gospodarczej.
4. Wynagradzanie kadry menedżerskiej
Jak wskazaliśmy powyżej, scenariusz związany z prowadzeniem działalności gospodarczej co do zasady nie dotyczy osób świadczących usługi menedżerskie (w tym również członków zarządu). Jeżeli chodzi o takie osoby, możliwe jest zastosowanie innych rozwiązań zezwalających na zmniejszenie ich zobowiązań podatkowych:
- podział wynagrodzenia na część stałą i zmienną. Stała część byłaby wypłacana na podstawie stosunku prawnego łączącego menedżera ze spółką (umowa o pracę bądź kontrakt menedżerski). Pozostała część wynagrodzenia — w większości wypadków będzie to premia za osiągnięte wyniki — zostałaby wypłacona w formie akcji spółki. W takim wypadku możliwe jest opodatkowanie dochodu dopiero w momencie sprzedaży akcji, co znacząco obniży podatki płacone przez menedżerów.
- wynagrodzenie za przeniesienie praw autorskich. Jeżeli efektem działalności menedżerów są utwory w rozumieniu przepisów prawa autorskiego (utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia), to możliwe jest ustalenie odrębnego wynagrodzenia za przeniesienie praw autorskich do utworów. Takie wynagrodzenie twórcy jest pomniejszane o 50-proc. koszty uzyskania przychodu, co również obniża podstawę opodatkowania.
5. Zmiana statusu rezydencji podatkowej
Na to rozwiązanie mogą decydować się podatnicy nie mający bardzo silnych związków ekonomicznych z Polską bądź tacy, którzy są gotowi je zmienić. Wymagałoby to również przeniesienia ośrodka interesów życiowych (czyli rodziny).
Adam Mariuk, menedżer w Zespole Doradztwa dla Pracodawców Deloitte