Podatnicy muszą zwrócić uwagę na nowości w prawie, które obowiązują od 1 maja.
Zbliżają się dni, w których podatników VAT, wykonujących czynności opodatkowane, jak i zwolnione, czeka duży wysiłek związany z korektą podatku naliczonego podlegającego odliczeniu. To konsekwencja jednej z najistotniejszych zmian w systemie rozliczeń VAT, wprowadzonej z dniem akcesji. Chodzi oczywiście o przepisy art. 90 i 91 ustawy o VAT.
Co zostało, co zmieniono
Podstawowe zasady rozliczenia podatku naliczonego pozostały niezmienione. Podatnicy są zobowiązani do tzw. bezpośredniej alokacji podatku naliczonego. Polega ona na tym, że podatnicy wykonujący czynności opodatkowane VAT i zwolnione, w celu odliczenia podatku naliczonego na zakupach towarów i usług (wykazanego na wystawionych dla nich fakturach zakupu) winni określić, które zakupy służyły ich sprzedaży opodatkowanej VAT, a które — zwolnionej. W pierwszym przypadku mają prawo do odliczenia całego VAT. W drugim zaś nie mają prawa do odliczenia podatku naliczonego. W praktyce prawie każdy podatnik wykonujący czynności opodatkowane i zwolnione ponosi wydatki, które nie jest w stanie jednoznacznie przyporządkować. Dokonując rozliczenia, musi je zaliczyć do trzeciej kategorii podatku naliczonego.
Chodzi o VAT naliczony na zakupach towarów i usług, które służą i sprzedaży opodatkowanej, i zwolnionej. Tę cześć podatku naliczonego podatnik musi rozliczyć tzw. współczynnikiem, czyli według proporcji obrotu podatnika dającego prawo do odliczenia naliczonego VAT, do obrotu ogółem. Te przepisy przeszły metamorfozę.
Po 1 maja z przepisów o VAT zniknęło wyliczanie proporcji sprzedaży w oparciu o dane historyczne ze stosunkowo krótkiego okresu. Proporcję wyliczaliśmy w oparciu o obroty z 6 miesięcy przy zakupach środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, oraz obroty z danego miesiąca, dla pozostałych zakupów. Ustawodawca wprowadził system wyliczania podatku naliczonego podlegającego odliczeniu według współczynnika, który ma jak najwierniej oddać działalność podatnika.
Od 1 maja podatnicy dokonujący rozliczenia VAT przy zastosowaniu metody proporcji sprzedaży obliczają współczynnik według obrotów osiągniętych w poprzednim roku podatkowym. Stosują go do podatku naliczonego na wszystkich zakupach w roku bieżącym, związanych ze sprzedażą zarówno dającą prawo do odliczenia, jak i niedającą. Oczywiście zasady te dotyczą tylko zakupów dokonywanych od 1 maja 2004 r.
Należy pamiętać, że wyliczona w ten sposób kwota podatku naliczonego, wykazana w bieżącej deklaracji VAT, stanowi jedynie wstępną kwotę podatku podlegającego odliczeniu. Ostateczne obliczenie następuje w deklaracji za pierwszy okres rozliczeniowy (odpowiednio miesiąc lub kwartał) następnego roku podatkowego — np. w deklaracji za styczeń 2005 r. Wtedy podatnicy do zakupów dokonanych w danym roku stosują współczynnik wynikających z faktycznych obrotów w roku, w którym podatnik dokonał zakupów.
Uproszczenie
Podatnicy, u których obrót opodatkowany VAT przekroczył 98 proc., nie muszą rozliczać VAT współczynnikiem. Ustawa pozwala przyjąć, że wszystkie ich zakupy rozliczane współczynnikiem związane są ze sprzedażą opodatkowaną. Gdy udział obrotu opodatkowanego nie przekroczył 2 proc., podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego. Należy pamiętać, iż to uproszczenie ma zastosowania do podatku naliczonego na zakupach związanych ze sprzedażą opodatkowaną i zwolnioną, a nie do kwot VAT, do których można zastosować bezpośrednią alokację.
Marcin Chomiuk
menedżer, szef zespołu VAT dział doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers