Największa bitwa średniowiecznej Europy

Marcin Dobrowolski
opublikowano: 15-07-2015, 10:49

Ilu rycerzy walczyło pod Grunwaldem? jak wyglądała logistyka przygotowań do największej bitwy średniowiecznej Europy? Jak tysiące rycerzy przeprawiło się przez Wisłę? Z okazji 605. wielkiego zwycięstwa przedstawiamy subiektywny wybór najciekawszych faktów.

1. Liczebność armii

Bitwa pod Grunwaldem
Bitwa pod Grunwaldem
Jan Matejko

Odwiecznym problemem wszystkich dziejopisów jest wyolbrzymianie zwycięstw własnych wojsk. Niekiedy mówi się nawet o sumie do 38 tys. wojsk zakonnych i do 43 tys. sprzymierzonych. Historycy poddają te liczby w wątpliwość. Coraz częściej uzgadaniana i podawana jest liczba 29 tys. wojsk sprzymierzonych i 21 tys. krzyżackich. Co ciekawe, straty były stosunkowo niewielkie - ok 8 tys. zabitych w przegranej i 2-3 tys. w zwycięskiej armii.

2. Skład obu drużyn

Jakkolwiek to zabrzmi, wojna była przygodą. Wiedzieli o tym zarówno młodzi potomkowie rycerskich rodów Europy, jak i Krzyżacy, którzy umiejętnie sprowadzali ich do Prus oferując pełne wyżywienie, transport na miejscu, nocleg i kilka rycerskich potyczek a na koniec odpust grzechów wynikający z odbycia krucjaty. Wśród gości zakonu znajdowali się rycerze z Anglii, Francji, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Śląska, Pomorza, Czech, Moraw, Węgier oraz Inflant. Według badaczy rycerzy zakonnych było tylko 250, reszta to najemnicy i właśnie "wojenni turyści" z Zachodu.
Nie bez kozery przez ostatnie dwieście lat historiografia przedstawia bitwę grunwaldzką jako starcie Słowian z Germanami. Tych pierwszych faktycznie było najwięcej, ale obok Polaków pod rozkazami Jagiełły walczyły i inne narody. Szczęśliwie, dzięki Janowi Długoszowi mamy dość dokładnie spisany skład wszystkich chorągwi. A było ich 50, wśród których znajdowali się także zaciężni Czesi (pod dowództwem Jana Žižki, wielkiego bohatera narodowego tego kraju), Morawianie, Ślązacy, Szwajcarzy i lennicy polscy (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełskie, a także Podole). Litwa przysłała 40 chorągwi, które składały się z oddziałów litewskich i lenników litewskich na Rusi. W ramach wojsk litewskich walczyły także chorągwie złożone z Tatarów, którzy uciekli ze Złotej Ordy oraz oddziały przyprowadzone przez Lingwena z dalekiej Republiki Nowogrodu oraz z Republiki Pskowskiej. 
Prawdopodobnie w bitwie uczestniczyły również posiłki z Serbii.

3. Aprowizacja wojska

Już w 1409 r. król Jagiełło korzystając z tymczasowego rozejmu z Państwem Krzyżackim nakazał w całym państwie wielkie łowy. Było to działanie bez precedensu. W całym państwie, we wszystkich puszczach rozpoczęto wielkie odławianie zwierzyny, którą wędzono głównie (z rzadka solono i peklowano), a następnie spławiano do Płocka, gdzie zarządzono wielki magazyn żywności.

Co dziś co roku w Białowieży odbywa się Polowanie Króla Jagiełły, festyn rycerski nawiązujący do tamtych polowań.

4. Most pontonowy

Król Jagiełło zdając sobie sprawę z krzyżackich planów nie chciał pozwolić wrogim siłom na zaatakowanie polskich terenów. Dlaczego miałby im pozwalać na palenie naszych wiosek i miast? Postanowił przeprawić się przez Wisłę i rozegrać spotkanie na terenie przeciwnika. Był to genialny pomysł do którego realizacji potrzebował mostu do przeprawienia się przez Wisłę. Zlecił to zadanie Dobrogostowi Czarnemu Odrzywolskiemu, staroście radomskiemu, który od jesieni 1409 r. konstruował w górze Wisły most pontonowy o prawdziwie innowcyjnej konstrukcji. Była to przeprawa modułowa pontonowa, z której każdy element był bliźniaczy z kolejną. Dzięki temu mogły być dowolnie łączone z sobą. Most zmontowano pod Czerwińskiem w ciągu pół dnia! Kilkanaście godzin wystarczyło, aby zbudować przeprawę, po której w ciągu kolejnych trzech dni przeprawiło się tysiące żołnierzy.

5. Bitwa pod Kurzętnikiem

Niewiele brakowało, a walne starcie rozegrałoby się pod Kurzętnikiem. W stronę tej niewielkiej miejscowości zmierzały bowiem dwie wielkie armie, ale na szczęście dla narodowej legendy król Jagiełło postanowił wycofać swoje siły ze względu na niedogodne położenie strategiczne przy przeprawie przez Drwęcę. 

6. Dwa miecze

Przekazanie siłom sprzymierzonym przez Krzyżaków dwóch mieczy faktycznie miało miejsce, i było zgodne z ówczesnym obyczajem rycerskim. Po bitwie przechowywane w skarbcu królewskim na Wawelu i stały się z czasem insygnium królewskim, symbolizującym dwa kraje złączone w jedno państwo - Polskę i Litwę. W 1795 r. żołnierze pruscy rabujący Skarbiec Koronny, nie mając świadomości ich znaczenia, nie ukradli ich. Wykorzystał to Tadeusz Czacki, któremu udało się wywieźć potajemnie odnalezione miecze i przekazać do kolekcji Czartoryskich w Puławach. Po upadku powstania listopadowego i likwidacji muzeum Izabeli Czartoryskiej właścicielem mieczy grunwaldzkich został proboszcz parafii we Włostowicach. Ukrywał je na miejscowej plebanii do 1853 r., gdy przypadkowo znalazł je patrol żandarmerii carskiej i zarekwirował jako nielegalną broń. Wywiezione do Zamościa tam zaginęły. Nie są znane ich dalsze losy.

7. Wilcze doły

W historiografii pojawiły się sto lat po bitwie, w jednym z jej opisów. Są zmyślone przez dziejopisa, ponieważ armia krzyżacka dotała pod Grunwald o ósmej rano, gdy bitwa rozpoczęła się w południe. Wykopanie dołów pod okiem wojsk sojuszniczych był po prostu niemożliwy.

8. Czas trwania bitwy

Rozpoczęła się w południe, trwała ok. sześciu godzin. Dzieliła się na pięć faz: uderzenie lekkiej jazdy, kontrnatarcie jazdy krzyżackiej, taktyczna ucieczka Litwinów, główne uderzenie Polaków, atak odwodów polskiej armii, zdobycie taborów. Najbardziej krwawym etapem było zdobycie obozu, kiedy sojusznicze wojska w furii zwycięskiej dosłownie wyrżnęły czeladź obozową.

9. Ulrich von Jungingen

Wielkiego Mistrza zabił najprawdopodobniej Mszczuj ze Skrzynna, który zawiadomił króla o śmierci wodza wrogich wojsk. Miał na sobie relikwiarz zerwany z piersi Jungingena, co świadczyło o prawdziwości jego słów. Król Władysław Jagiełło polecił odnaleźć zwłoki Wielkiego Mistrza  i co ważniejszych braci zakonnych aby odesłać je z honorami do Malborka. 

10. Chorągwie krzyżackie

W bitwie zdobyto 51 chorągwi krzyżackich. Te, które trafiły do katedry wawelskiej, zostały w 1797 r. wywiezione przez Austriaków i ślad po nich zaginął. Na szczęście opisał je szczegółowo Jan Długosz. Na tej podstawie w 1937 r. wykonano ich wierne kopie, które w czasie okupacji hitlerowskiej zostały wywiezione do Malborka. Dziś znowu podziwiać je można na Wawelu.

Bitwa grunwaldzka była największym starciem średniowiecznej Europy. Choć często uważana jest za wiktorię niewykorzystaną, to jednak złamała potęgę krzyżacką. W ciągu kolejnych stu lat synowie Jagiełły upokorzyli Zakon odbierając mu większość ziem, a już jego wnuk przyjmował hołd upokorzonego byłego wielkiego mistrza, świeże konwertowanego na protestantyzm.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Polecane