Nauka jest na sprzedaż

Europejski Urząd Patentowy ogłosił nominacje do Europejskiej Nagrody Wynalazcy (European Inventor Award). Wśród wyróżnionych w kategorii „Życiowe osiągnięcie” („Lifetime Achievement”) jest Polak, prof. Wiesław Nowiński, od 1997 r. dyrektor Laboratorium Medycznego, a następnie Laboratorium Obrazowania Biomedycznego (Biomedical Imaging Lab) w Agency for Science, Technology and Research (A*STAR) w Singapurze. Naukowiec od lat bada ludzki mózg i właśnie opracowane przez niego i przeniesione do wymiaru 3D anatomiczne atlasy mózgu spotkały się z uznaniem europejskiego środowiska rzeczników patentowych. A w całokształcie jego pracy naukowej: ponad 500 publikacji, 40 nagród, 32 uznane patenty i 51 zgłoszonych. Jak zamienia się naukę w sukces, który ma być przydatny społeczeństwu?

Wynalazek w komercjalizacji

— Przed wyjazdem do Singapuru, ponad 20 lat temu, byłem związany z Polską Akademią Nauk i słowa „patent” w środowisku nie słyszałem. Dziś wszystko się zmieniło i również w Polsce dużo się na ten temat dyskutuje i coraz więcej robi. Ale nadal, kiedy prowadzę w kraju wykłady, słyszę od uczestników: jestem naukowcem, nie biznesmenem. Jeśli naukowiec nie dzieli się ze społeczeństwem swoimi osiągnięciami i wiedzą, nie może czuć się spełniony, a komercjalizacja wyników badań jest właściwą drogą do tego. Jest to też forma zwrotu społeczeństwu tego, co się od niego otrzymuje — większość prac badawczych jest realizowanych w publicznych instytutach i za publiczne pieniądze — zauważa prof. Wiesław Nowiński.

Zaznacza, że jego pierwsze zagraniczne doświadczenia także różniły się od dzisiejszych standardów. Nad zgłoszeniem swojego pierwszego wynalazku pracował kilka miesięcy, dziś w A*STAR procedurą związaną z ochroną własności intelektualnej i komercjalizacją zajmuje się już specjalna komórka i zatrudnieni w niej prawnicy. Prawa do efektów badań należą do instytucji, a na rynek są one wprowadzane za pośrednictwem powoływanych w tym celu firm (np. Volume Interactions, CareHaven, iRadSolutions Pte Ltd). W ich funkcjonowanie z zasady nie są angażowani naukowcy zatrudnieni w laboratorium, prowadzą je zewnętrzne zespoły. Atlasy (swoiste systemy nawigacji po mózgu) opracowane przez prof. Wiesława Nowińskiego były z jednej strony rozprowadzane na rynku przez wydawnictwa medyczne, jak Thieme, New York — Stuttgart, z drugiej — w postaci dwóch „bibliotek atlasów” — trafiły do firm chirurgicznych Medtronic z USA, niemieckiej Brainlan, szwedzkiej Elekta i kilkunastu innych.

— Licencję do atlasów uzyskały w sumie 62 firmy i instytucje, np. oferujące rozwiązania dla chirurgii wspomaganej komputerowo. Około 9 tys. kopii zostało rozprowadzonych do szkół medycznych i indywidualnych praktyk lekarskich. Produkt znalazł zastosowanie przy głębokiej stymulacji mózgu w leczeniu choroby Parkinsona, diagnostyce innych zaburzeń i chorób mózgu. Może być też wykorzystywany jako pomoc naukowa. Atlasy mózgu zostały zainstalowane w 1,5 tys. stacji chirurgicznych, z ich wykorzystaniem operowano setki tysięcy pacjentów — wymienia prof. Wiesław Nowiński.

Nauka z nowym pokoleniem

Teraz naukowiec chce namówić do przedsiębiorczości również młode pokolenie Polaków. Zaproponował utworzenie sieci europejskich inkubatorów przedsiębiorczości (European Academic Incubator Network). Koncept przedstawił Komisji Europejskiej, Parlamentowi RP oraz przedstawicielom krajowych władz.

— Pozytywną opinię o możliwości realizacji projektu pilotażowego w kraju wyraziło ostatnio Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju. Ale na razie jest za wcześnie, aby mówić o szczegółach — wyjaśnia prof. Wiesław Nowiński. Inicjatywa ma wspierać rozwój innowacji i ułatwiać wprowadzanie nowych rozwiązań na rynek.

— Jako naukowiec nie wyobrażam sobie, że wyniki własnej pracy badawczej zachowuję dla siebie. Mam wewnętrzną potrzebę dzielenia się nią po to, by sprawdzić, czy moje propozycje spotykają się z zainteresowaniem rynku. Prezentuję je na konferencjach czy sympozjach medycznych i oczekują opinii środowiska. Jeśli moje rozwiązanie spotyka się z uznaniem, udoskonalam je i przekazuję do komercjalizacji, nie tracę w ten sposób wiele czasu na koncepty, które w przyszłości nikomu nie będą służyć. Zawsze jednak zaczynam od zgłoszenia patentowego, to podstawa w ochronie własnych rozwiązań. Młode pokolenie naukowców — myślę, że także w Polsce — zaczyna to rozumieć. A w przestrzeni, w której pracuję, dziś warto postawić na młodych innowatorów — mówi prof. Wiesław Nowiński.