Niezwykła historia Pomnika Bohaterów Getta

Marcin Dobrowolski
opublikowano: 19-04-2016, 12:30

Uznawany przez historyków sztuki za jeden z najlepszych pomników powstałych w Europie po II wojnie światowej, monument na warszawskim Muranowie, ma niezwykłą historię. Wyłonił się wśród gruzów zniszczonej stolicy zaledwie 5 lat po wybuchu Powstania w Getcie, a zbudowano go z materiału przeznaczonego na pomniki chwały... Adolfa Hitlera.

Pierwszy pomnik upamiętniający zryw żydowskich bojowników w 1943 r. powstał już w trzy lata po Powstaniu. Monument projektu Leona Suzina (ojca słynnego prezentera Telewizji Polskiej) składa się z dwóch części.
Pierwsza, to okrągła tablica z napisem w językach polskim, hebrajskim i jidysz: "Tym, którzy polegli w bezprzykładnej bohaterskiej walce o Godność i Wolność narodu żydowskiego, o Wolną Polskę, o wyzwolenie człowieka – Żydzi Polscy". Tablica otoczona jest czerwonym piaskowcem. Niższa część pomnika to płyta w kształcie koła, na której został umieszczony odlany z metalu liść palmowy będący symbolem męczeństwa oraz hebrajska litera „bet” czyli „B”. Litera „B” pochodzi od słowa berejszys lub brejszes w języku jidysz, a bereszit w języku hebrajskim. Jest to pierwsze słowo Księgi Rodzaju. Kształt obydwu części symbolizuje włazy do kanałów, które były wykorzystywane przez żydowskich bojowców w czasie powstania w getcie.

Pomnik Bohaterów Getta w kwietniu 1948 r.
Pomnik Bohaterów Getta w kwietniu 1948 r.

Odsłonięcie drugiego Pomnika, potężnego monumentu, odbyło się w piątą rocznicę wybuchu Powstania, 19. kwietnia 1948 r.  Projekt przygotował rzeźbiarz Natan Rapaport. Budowę prowadziła firma budowlana Mariana Pliszczyńskiego. Firma "inż J. Fedorowicz" wykonała prace kamieniarskie, a odlewem rzeźby zajęła się paryska gisernia Eugene Didiera. Autorem oprawy architektonicznej pomnika był znowu Leon Suzin.

Forma nawiązuje do muru getta i Ściany Płaczu w Jerozolimie. Umieszczona centralnie płaskorzeźba przedstawia grupę żydowskich bojowników. Druga płaskorzeźba, umieszczona od strony wschodniej, została wykonana z kamienia. Przedstawia cierpienia i męczeństwo żydowskich kobiet, dzieci i starców pędzonych na śmierć. Kamienną płytę przed pomnikiem zdobią dwie siedmioramienne menory wykonane z brązu, pełniące jednocześnie funkcję zniczy zapalanych w czasie uroczystości rocznicowych. 

Kamień, z którego wykonano monument, ma swoją wyjątkową historię. Został on w 1942 r. zakupiony w szwedzkich kamieniołomach przez nazistowskiego architekta, Alberta Speera na potrzeby planowanego pomnika Adolfa Hitlera. Po wojnie zamówiony przez Niemców bazalt został odkupiony przez szwedzkie organizacje żydowskie i przekazany Warszawie. 

Ponad dwadzieścia lat później kanclerz RFN Willy Brandt ukląkł przed pomnikiem w czasie swojej oficjalnej wizyty w PRL, co odczytano jako żal za zbrodnie popełnione przez Niemców na Żydach w czasie władzy partii nazistowskiej.

 

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Polecane