Mechanizm był stosunkowo prosty: bank emitował obligacje na podstawie długoterminowych pożyczek udzielonych związkom samorządowym, spółkom wodnym oraz innym instytucjom posiadającym prawo wymierzania danin. Zabezpieczeniem były dochody lub inny majątek pożyczkobiorcy. Obligacje miały formę materialną, często bogato zdobioną. Sprzedawane były m.in. za pośrednictwem lokalnych banków. W latach II RP przeprowadzono cztery emisje krajowe i jedną zagraniczną.
Pierwsza została przeprowadzona już w 1924 r., tuż po powołaniu Banku Gospodarstwa Krajowego. Organizatorem przedsięwzięcia był ówczesny premier i minister skarbu, wybitny ekonomista, Władysław Grabski. Obligacje na okaziciela nominowane były w złotych, według ówczesnego parytetu złota, w nominałach po 100 zł przy oprocentowaniu 8 proc. w skali roku. Wykup nastąpić miał najpóźniej 20,5 roku od daty wystawienia. Emisja została ulokowana częściowo za granicą, co miało związek z kredytem 10 mln USD na budowę sieci wodociągowej w największych miastach zaciągniętym w nowojorskiej firmie Ulen & Company. Celem emisji była również realizacja projektów m.in. elektrowni gazowej w Lublinie i rzeźni eksportowej w Radomiu.
W ten sposób miasta stawały się dłużnikami Banku Gospodarstwa Krajowego, który jako emitent był dłużnikiem amerykańskich posiadaczy obligacji. W 1937 r. na mocy ugody z wierzycielami zmieniono warunki emisji obniżając oprocentowanie do 3 proc. oraz znosząc klauzulę o wykupie obligacji w dolarach w złocie. Okres wykupu przedłużono do 1967 r. Druga emisja obligacji komunalnych Banku Gospodarstwa Krajowego rozpoczęła się w 1927 r. Podobnie jak w przypadku pierwszej wystawiane były na okaziciela według ówczesnego parytetu złota, tym razem w zróżnicowanych nominałach, nawet do 100 tys. zł, przy oprocentowaniu rocznym wynoszącym 7 proc. Odsetki wypłacano z dołu w półrocznych sekwencjach: 1 kwietnia i 1 października. Wykup nastąpić miał w terminie do 30 lat. Na podobnych warunkach, jak w przypadku drugiej emisji obligacji z późniejszymi zmianami, w 1935 r. rozpoczęła się trzecia i w 1936 r. czwarta emisja obligacji komunalnych Banku Gospodarstwa Krajowego.
Parytet złota obowiązywał na poziomie ustalonym w 1927 r. W przypadku trzeciej emisji ograniczono się do przestemplowania obligacji z drugiej emisji. Zmiana w stosunku do drugiej emisji z późniejszymi zmianami dotyczyła mniejszej liczby nominałów czwartej emisji, podania wartości nominałów tylko w złotych (a nie w walutach obcych) oraz terminu wykupu, który określono na 49,5 roku od daty wystawienia. Wszystkie emisje były gwarantowane przez rząd, a wysokość gwarancji pod koniec lat 30. ustalono do 860 mln zł w złocie. Obligacje oraz procenty od nich zwolnione były od podatku od kapitałów i rent. W 2001 r. Bank Gospodarstwa Krajowego nawiązał do przedwojennych tradycji emisji obligacji komunalnych, organizując pierwsze po wojnie emisje dla gmin Szamocin, Suchy Las i Krzyż Wielkopolski.
O historii z BGK
W serii artykułów przedstawiamy rolę wehikułu inwestycyjnego Banku Gospodarstwa Krajowego w rozwoju odrodzonej Rzeczypospolitej. Za tydzień poznają Państwo technologiczne sekrety firmy, która produkowała najlepsze śmigła w Polsce i Europie.