Urzędy skarbowe wykorzystują niejasność przepisów w kwestii dotyczącej przedawnienia zobowiązań podatkowych.
Zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Istnieją jednak takie zdarzenia jak wszczęcie postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, które zgodnie z przepisami ordynacji podatkowej, przesuwają na dalszy termin moment przedawnienia zobowiązania podatkowego. Powyższe reguluje przepis art. 70 §6 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym z dniem zaistnienia takiej okoliczności bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony. Z kolei § 7 ordynacji normuje, że termin przedawnienia biegnie dalej od dnia następującego po dniu prawomocnego zakończenia postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe.
Brakuje konkretów
Poza przytoczonymi powyżej regulacjami, przepisy prawa nie dają żadnych innych wskazówek, a przede wszystkim nie określają, czy każde postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe powoduje zawieszenie terminu przedawnienia wszystkich zobowiązań podatkowych danego podatnika, czy tylko zobowiązania, którego postępowanie karne skarbowe dotyczy. Wiadomo tylko, że w sytuacji wszczęcia postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe i jego prawomocnego zakończenia, do biegu przedawnienia nie wlicza się okresu, w którym postępowanie trwało, a w konsekwencji termin przedawnienia zobowiązania podatkowego ulega przedłużeniu odpowiednio o czas, w którym dane postępowanie było prowadzone.
Przepisy nie wyjaśniają, w jakim zakresie postępowanie karne i karne skarbowe może zawieszać bieg terminu przedawnienia, wobec kogo prowadzone postępowania karne i karne skarbowe może mieć skutek w postaci zawieszenia terminu przedawnienia, czy skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia postępowanie karne lub karne skarbowe zakończone uniewinnieniem oskarżonego. Takich pytań jest dużo więcej. Naszym zdaniem, regulacja w obecnym brzmieniu nie służy ochronie porządku prawnego i umożliwia organom administracji podatkowej manipulowanie okresem przedawnienia.
Postawa urzędów
Omawiana kwestia dotyka jednej z podstawowych instytucji prawa podatkowego — przedawnienia zobowiązania podatkowego i niejasność przepisów w tym względzie zasługuje tym bardziej na krytykę. Przedawnienie jest przecież jednym ze sposobów wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wywołującego ten skutek, że tracą ważność wszelkie roszczenia skarbu państwa wobec podatnika w zakresie odpowiednich zobowiązań podatkowych. Jako że temat dotyka bardzo istotnej materii, należałoby oczekiwać od ustawodawcy, iż przepisy w tym względzie zostaną sformułowane z dużą starannością.
Niejasność przepisów wykorzystują organy administracji podatkowej. Twierdzą, że sam fakt prowadzenia postępowania karnego skarbowego, niezależnie jakich zobowiązań podatkowych dotyczy, wywołuje ten skutek, że termin przedawnienia wszystkich zobowiązań podatkowych zostaje zawieszony. Takie podejście jest z oczywistych względów niezasadne.
Zdarza się, że postępowanie o wykroczenie skarbowe w związku z niedokonaniem zapłaty należnego podatku od czynności cywilnoprawnych jest wykorzystywane do tego, aby przedłużyć okres przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych i po 5-letnim okresie wydać decyzję określającą zobowiązanie w tym podatku.
Bez znaczenia, zdaniem urzędu skarbowego, jest okoliczność, iż postępowanie karne skarbowe dotyczyło nieprawidłowości w zakresie rozliczeń spółki z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych, a wydana decyzja dotyczyła zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych. W ten sposób konsekwencje swojej opieszałości w prowadzeniu postępowania urzędy skarbowe przerzucają na podatnika. Podobnie jak w sytuacji, gdy postępowanie karne skarbowe wszczynane jest w związku z nieterminowym złożeniem deklaracji podatkowej. Postępowanie w takiej sprawie toczące się wobec głównej księgowej, zdaniem urzędu skarbowego, rzutuje na bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych podatnika będącego spółką z ograniczoną odpowiedzialnością.
Ponadto, należy zwrócić uwagę, że postępowanie karne skarbowe może zostać wszczęte na podstawie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. Wszczęcie postępowania przeciwko danej osobie nie oznacza, że dana osoba jest winna. O winie bądź jej braku stwierdza sąd. Niejednokrotnie postępowanie kończy się uniewinnieniem lub umorzeniem sprawy. Prawomocne zakończenie postępowania na korzyść oskarżonego stanowi, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, przesłankę do zawieszenia biegu terminu przedawnienia podobnie jak skazanie na karę pozbawienia wolności. Oznacza to, że uniewinnienie w postępowaniu karnym skarbowym powoduje przedłużenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, choć z logicznego punktu widzenia taką konsekwencję należy uznać za kuriozalną.
Dariusz Malinowski doradca podatkowy, dyrektor zespołu postępowań podatkowych i sądowych w KPMG
Ewa Szot doradca podatkowy, menedżer w zespole postępowań podatkowych i sądowych w KPMG