RAPORT OTWARCIA: przekształcenia własnościowe

W konsekwencji realizowanej w latach 1998 - 2001 polityki prywatyzacyjnej istnieją zdecydowanie mniejsze możliwości wykorzystania prywatyzacji jako instrumentu przyspieszenia rozwoju gospodarczego i modernizacji gospodarki. W latach 1998 - 2001 systematycznie zmniejszała się wielkość atrakcyjnego zasobu majątku państwowego przeznaczonego do prywatyzacji. Stało się tak głównie z względu na sprzedaż strategicznych podmiotów reprezentujących atrakcyjne, dochodowe branże i sektory gospodarki (sektor bankowy i ubezpieczeniowy, telekomunikacja, sektor paliwowy i energetyczny). Zmniejszyła się również liczba podmiotów znajdujących się w dobrej kondycji ekonomicznej. Pozostały przedsiębiorstwa wymagające restrukturyzacji i dokapitalizowania, które często nie są obiektem zainteresowania inwestorów strategicznych. Oznacza to, że skończył się okres łatwych prywatyzacji spółek znajdujących się w dobrej kondycji finansowej i reprezentujących atrakcyjne sektory rynku. W okresie ostatnich lat nastąpiła koncentracja na prywatyzacjach łatwych społecznie i dających duży efekt finansowy. W latach 1997-2001 (do końca III kw.) osiągnięto najwyższe, począwszy od 1990 roku, wpływy z prywatyzacji: łącznie 60,5 mld zł. Podstawowym źródłem wpływów do budżetu z tytułu prywatyzacji w tym okresie była sprzedaż dużych przedsiębiorstw i instytucji finansowych (Telekomunikacja Polska S.A. - 21 760 mln zł, Bank Pekao S.A. - 5 156 mln zł, PZU S.A. - 3 018 mln zł, Bank Zachodni S.A. - 2 200 mln zł). W tym okresie sprzedano również inne, znaczące - zarówno pod względem strategicznym, jak i finansowym - przedsiębiorstwa, m.in.: PLL LOT S.A., Elektrociepłownię Kraków S.A., Elektrociepłownie Warszawskie S.A., Elektrownię im. Tadeusza Kościuszki S.A., Górnośląskie Zakłady Energetyczne S.A., POLAR S.A., POLFĘ Rzeszów S.A., POLLFĘ Kraków S.A., POLFĘ Poznań S.A., ORBIS S.A. oraz Polski Koncern Naftowy S.A. Zaniedbana została prywatyzacja w sektorach gospodarki, znajdujących się w gorszej kondycji ekonomicznej i wymagających systemowych działań restrukturyzacyjnych. Uzyskane dochody z prywatyzacji w latach 1998 - 2001 służyły w znaczącej części na pokrycie deficytu budżetowego. Miała ona charakter wybitnie fiskalny. Cele realizowanej polityki prywatyzacyjnej podporządkowane zostały przede wszystkim doraźnym potrzebom budżetowym, z wyraźnym zredukowaniem zadań związanych z restrukturyzacją i wspomaganiem rozwoju strategicznych sektorów oraz poprawy konkurencyjności gospodarki. Uzyskane środki w dużej mierze zostały wykorzystane dla realizacji nieprzygotowanych koncepcyjnie reform rządu J. Buzka. Brak było merytorycznego związku pomiędzy celami polityki przemysłowej a realizowanymi projektami. Nie zwracano dostatecznej uwagi na osiągnięty stopień deregulacji i demonopolizacji danego sektora gospodarki i rynku, czego przykładem były zrealizowane projekty inwestycyjne w telekomunikacji (TP S.A.), energetyce (przedsiębiorstwa sektora dystrybucji i jej wytwarzania), czy sektorze ubezpieczeniowym. Nie uwzględniano też w dostatecznym stopniu konsekwencji procesu globalizacji oraz jej skutków dla przedsiębiorców krajowych i polskiej gospodarki po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Przykładem jest rezygnacja z projektu konsolidacji banków i prywatyzacja sektora bankowego, w rezultacie której zwiększył się do ponad 80% udział w nim zagranicznych instytucji finansowych. W wielu sektorach prywatyzacja poszczególnych przedsiębiorstw odbywała się bez docelowej koncepcji ich funkcjonowania i analizy zaawansowania procesów regulacji rynku. Stopień zaawansowania zadań prywatyzacyjnych przewidzianych przez poprzedni rząd na 2001 r. wskazuje, że ich zrealizowanie nie będzie możliwe ze względu na znaczące spowolnienie pracy nad projektami prywatyzacyjnymi w okresie trzech pierwszych kwartałów br. W Kierunkach prywatyzacji na 2001 rok założono, że proces prywatyzacji pośredniej prowadzony będzie w ok. 80 spółkach. Z danych za III kw. wynika, że prywatyzację przez sprzedaż pierwszego pakietu rozpoczęto jedynie w 12 jednostkach Skarbu Państwa i kontynuowano prywatyzację 35 spółek. Z planowanych ok. 200 prywatyzacji bezpośrednich podjęto prywatyzację 35 przedsiębiorstw. Do końca III kwartału nie zostały także przeprowadzone w całości planowane na 2001 r. programy restrukturyzacyjne sektorów i wielkie transakcje prywatyzacyjne (PZU S.A., oferta publiczna w TP S.A., kolejny etap prywatyzacji PLL LOT S.A., PKP, STOEN S.A. i 8 elektrociepłowni, Rafineria Gdańska S.A., sektory: hutniczy, chemii ciężkiej, cukrowniczy, górnictwa węgla kamiennego, przemysł obronny i uzdrowiska). Rząd staje więc u progu 2002 r. przed koniecznością powtórnego oszacowania wpływów z prywatyzacji w 2001 r. oraz weryfikacją niektórych projektów prywatyzacyjnych, zwłaszcza tych, co do których rząd J. Buzka podejmował decyzje w ostatnich miesiącach swojego urzędowania. Ich realizacja wymagać będzie dodatkowych analiz, w tym skutków decyzji o prywatyzacji strategicznych spółek dla polskiej gospodarki. Wartość majątku Skarbu Państwa w podmiotach gospodarczych oraz stanowiący zasób Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencji Mienia Wojskowego, który może stanowić obecnie lub w przyszłości przedmiot obrotu, w tym prywatyzacji, na dzień 31 grudnia 2000 r. wynosił ok. 135 mld zł (wg wartości ewidencyjnej). Majątek ten znajduje się w zróżnicowanej sytuacji ekonomiczno-finansowej. Na 1795 spółek, w których Skarb Państwa posiada akcje lub udziały, około 14% podmiotów zostało postawionych w stan likwidacji lub upadłości. Spośród 1659 przedsiębiorstw państwowych około 49% znajduje się w stanie likwidacji lub upadłości. Wiele branż i sektorów znajduje się w złej sytuacji ekonomicznej, która utrudnia prywatyzację należących do nich przedsiębiorstw (np. w elektronice, przemyśle stoczniowym i żegludze morskiej, maszynowym, lekkim, skórzanym, czy mięsnym). W szczególnie trudnym położeniu znajdują się tzw. sektory ''wrażliwe'', m.in. przemysł obronny i cukrowniczy. Istnieje konieczność restrukturyzacji poszczególnych przedsiębiorstw połączonej często z ich dokapitalizowaniem. Część dochodów ze sprzedaży tego kapitału ma już sztywne przeznaczenie (m.in. ok. 13 mld zł. obsługa kolejnych etapów wypłat rekompensat oraz - tylko w 2002 r. - 3,5 mld zł dofinansowanie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). W latach 1998-2001 nastąpił spadek poparcia dla prywatyzacji z 40 do 20 %. Ukształtował się społeczny wizerunek prywatyzacji jako procesu wyprzedaży majątku narodowego. Pozytywem ostatnich latach jest dokonanie inwentaryzacji majątku skarbu państwa oraz rozpoczęcie wypłaty rekompensat dla pracowników sfery budżetowej, emerytów i rencistów z tytułu zaległych zobowiązań budżetu. Zagwarantowano też zasilenie dochodami z prywatyzacji (10 % wpływów) reformy ubezpieczeń społecznych. Niezbędne jest potraktowanie prywatyzacji jako instrumentu polityki przemysłowej, powiązanie jej ze stymulowaniem wzrostu inwestycji oraz powiększaniem kapitału firm, wykorzystanie części wpływów z prywatyzacji na współtworzenie systemu poręczeń i gwarancji kredytowych dla wsparcia eksportu oraz inwestycji technologicznych w małych i średnich przedsiębiorstwach. Do zadań stojących przed obecnym rządem należy podjęcie pilnych prac, które nie zostały zrealizowane przez rząd J. Buzka w zakresie prawnych regulacji dotyczących prywatyzacji. Należą do nich m.in.: ustawa o organizacji Skarbu Państwa oraz o sposobie zarządzania jego majątkiem, co wiąże się z wykonaniem dyspozycji art. 218 Konstytucji RP (projekt został 12 lipca 2000 r. odrzucony przez Sejm); kompleksowa nowelizacja ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych; a także ustawowe rozwiązanie kwestii systemowej odrębności działania państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i Skarbu Państwa w sferze stosunków cywilnoprawnych. Nie została rozwiązana kwestia reprywatyzacji. Jej rządowa koncepcja - zasadna w wielu elementach analizy wskazującej na konieczność zrekompensowania skutków decyzji nacjonalizacyjnych - nie została zaakceptowana z powodu ekonomicznych konsekwencji reprywatyzacji dla budżetu oraz niezgodności niektórych przepisów ustawy reprywatyzacyjnej z obowiązującym porządkiem konstytucyjnym. Program powszechnego uwłaszczenia - forsowany przez grupę parlamentarzystów AWS - nie spotkał się z poparciem poprzedniego rządu. Ostatecznie, w wyniku uzasadnionego veta Prezydenta RP ustawa o powszechnym uwłaszczeniu nie została uchwalona. Przeprowadzone zostało jedynie tzw. małe uwłaszczenie, które polega na innym rozdysponowaniu części prywatyzowanego majątku.