Sprawozdawczość musi być rzetelna i wiarygodna. To oczywiste, jednak w ostatnich latach spełnienie tych warunków oznacza zderzenie z wieloma nowymi wymaganiami. I tak będzie na przełomie kończącego się roku i tego następnego. Nie bez powodu konferencji EY Corporate Reporting Forum przyświecało hasło: „Dlaczego raportowanie to ciągłe wyzwanie?”.
Odpowiedź jest złożona. Dziś sprawozdawczość wymaga uwzględnienia wielu zagadnień wynikających ze zmian w otoczeniu makroekonomicznym, ryzyk klimatycznych, zmian w przepisach, dynamicznie postępującej transformacji cyfrowej oraz nowych obowiązków raportowania w obszarze zrównoważonego rozwoju, którym niedługo będą musiały sprostać i duże, i mniejsze firmy. O tym, jak w praktyce należy się do nich stosować, kilkuset uczestników forum EY i prawie dziewięciuset śledzących konferencję online miało możliwość dowiedzieć się bezpośrednio od reprezentantów międzynarodowych instytucji ustanawiających standardy raportowania oraz licznych praktyków biznesu w formule dwóch sesji plenarnych i dziewięciu tematycznych.
Złożoność dyskutowanej podczas forum EY materii nie kryje się tylko w obowiązku stosowania Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) lub Polskich Standardów Rachunkowości i uwzględnianiu ich zmian. Za chwilę przyjdzie spółkom zmierzyć się m.in. ze wspomnianymi zadaniami sprawozdawczymi związanymi z wejściem w życie Europejskich Standardów Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), wynikającymi z tzw. dyrektywy CSRD, która zastąpi dyrektywę NFRD i obejmie wiele przedsiębiorstw.
– Przygotowanie do nowych standardów wymaga niemałych nakładów sił i środków oraz uzupełnienia luk kompetencyjnych – powiedział, otwierając forum EY, Jacek Kędzior, partner zarządzający EY Polska. Przypomniał on, że wiarygodna sprawozdawczość opierająca się na jednolitych i spójnych zasadach rachunkowości, jest jednym z filarów stabilności na rynkach finansowych. Dlatego – podkreślił – w obliczu nowych wyzwań jeszcze większego znaczenia dla jakości i wiarygodności sprawozdań nabiera dialog pomiędzy różnymi grupami interesariuszy oraz uwzględnienie różnych perspektyw i punktów widzenia.
Wiarygodna sprawozdawczość opierająca się na jednolitych i spójnych zasadach rachunkowości to jeden z filarów stabilności na rynkach finansowych.
W obliczu wejścia w życie ESRS istotne jest zrozumienie, jakie są wzajemne zależności pomiędzy sprawozdawczością finansową i sprawozdawczością ESG. Był to temat przewodni pierwszej części konferencji z udziałem Nicka Andersona, członka IASB (Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości). Małgorzata Matusewicz, partnerka EY i reprezentantka EFRAG, podkreśliła, że sprawozdawczość finansowa i sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju to nie dwa osobne byty, lecz elementy tego samego raportu, które powinny być sporządzone w oparciu o jednolite założenia i wspólnie przedstawiać spójny obraz spółki.
Jak powiedział uczestnikom konferencji Mikołaj Rytel, partner zarządzający Działem Audytu w EY Polska, coraz większy wpływ na biznesy, a tym samym na raportowane wyniki, mają ryzyka klimatyczne.
– Audytorzy już na etapie planowania identyfikują zagadnienia klimatyczne, a następnie oceniają, czy zostały one odpowiednio odzwierciedlone w sprawozdaniach finansowych ich klientów – podkreślił Mikołaj Rytel.
Coraz większy wpływ na biznesy, a tym samym na raportowane wyniki, mają ryzyka klimatyczne. Audytorzy już na etapie planowania identyfikują zagadnienia klimatyczne, a następnie oceniają, czy zostały one odpowiednio odzwierciedlone w sprawozdaniach finansowych ich klientów.
Dlaczego raportowanie finansowe to ciągłe wyzwanie?
Odpowiednie uwzględnienie zagadnień klimatycznych to nie jedyne wyzwanie dla sprawozdawczości finansowej. Wymagające otoczenie makroekonomiczne przekłada się na biznesy i wyniki finansowe, a tym samym wymaga odpowiedniego odzwierciedlenia, m.in. w testach na utratę wartości oraz ujawnieniach dotyczących kluczowych ryzyk, zwłaszcza ryzyka płynności. Na konferencji tematy te dyskutowano z różnych perspektyw, na specjalnych sesjach przeznaczonych dla dyrektorów finansowych, członków rad nadzorczych i komitetów audytu oraz osób odpowiedzialnych za sprawozdawczość w spółkach giełdowych.
Przed nami również szereg zmian w standardach rachunkowości, na czele z nowym standardem MSSF 18, który – jak wskazywał Nick Anderson z IASB – zostanie opublikowany w najbliższych miesiącach. MSSF 18 wprowadzi nowy układ rachunku zysków i strat, a także obowiązek szczegółowego raportowania kluczowych miar zarządczych.
Dużo dzieje się także w ramach Polskich Standardów Rachunkowości. O tym, w jakim zakresie ustawa o rachunkowości powinna się zmienić oraz nad czym pracuje Komitet Standardów Rachunkowości, rozmawiały Agnieszka Stachniak, przewodnicząca KSR, oraz Anna Sirocka, partnerka EY, członkini KSR.
Pora analiz pod dyktando ESRS
Na etapy z kolei rozłożono obejmowanie firm obowiązkiem raportowania ESG, czyli według Europejskich Standardów Sprawozdawczości w Zakresie Zrównoważonego Rozwoju (tzw. ESRS). Jako pierwsze od 2024 r. będą im podlegać największe spółki giełdowe, stosujące dotychczas zasady dyrektywy NFRD. Duża część wydarzena była poświęcona temu ważnemu zagadnieniu, stąd obecność Piotra Biernackiego z EFRAG wśród panelistów konferencji.
– Rok później system raportowania zgodnie z ESRS obejmie duże prywatne spółki, czyli spółki spełniające dowolne dwa z trzech następujących kryteriów: przychody w wartości 50 mln EUR, suma bilansowa o wartości 25 mln EUR (podniesienie tych poziomów z 40 mln EUR oraz 20 mln EUR odpowiednio dokonywane jest właśnie osobną dyrektywą) lub poziom 250 pracowników. Jest ok. 4 tys. takich firm. Z kolei w 2026 r. przyjdzie pora na małe i średnie spółki notowane na giełdzie – poinformował Rafał Hummel, partner EY, lider Grupy ds. Strategii i Raportowania ESG w EY Polska.
Radził, aby do nowego wyzwania spółki (szczególnie z dwóch pierwszych grup) już się szykowały i zaczęły od podstawowego wymaganego zadania – analizy podwójnej istotności kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem, czyli istotności wpływu i finansowej. Pierwsza – jak podkreślił – będzie wymagać zaangażowania licznych interesariuszy zewnętrznych. Analiza ta ma bowiem pokazać, jak firma oddziałuje na otoczenie – środowisko, klimat, społeczeństwo, partnerów biznesowych w całym łańcuchu wartości. Raport ESG służy ocenie jej pozafinansowej działalności.
Jak podkreślał, odbiorcy raportowanych informacji powinni uzyskać wiedzę właściwą, rzetelną i użyteczną w procesie podejmowania decyzji – na przykład inwestycyjnych czy zakupowych.
Raporty ESG to w zasadzie wizja strategii działania firmy z uwzględnieniem wspomnianych wpływów. Budując ją, organy spółek muszą się upewnić, że nie pominęły kwestii ważnych dla świata zewnętrznego, mających znaczenie dla jego decyzji. Według ekspertów EY sprawozdania (wszelkie) muszą być dla interesariuszy przejrzyste i zrozumiałe. Przy czym w przypadku sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju zarządy powinny uwolnić się od utartego toku myślenia, gdyż otoczenie może je czymś zaskoczyć.
Dyrektywa CSRD wprowadzająca obowiązek raportowania zgodnie z ESRS, przynosi również obowiązek poddania całego raportu ESG weryfikacji biegłych rewidentów, co bardzo klarownie podnosi rangę tej części raportowania korporacyjnego.