Zapadł kolejny ważny wyrok dla polskich oddziałów firm zagranicznych. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) po raz drugi przyznał, że mogą one odliczać podatek od towarów i usług (VAT) od wydatków związanych z działalnością gospodarczą centrali.
Na razie oficjalnie znana jest tylko sentencja wyroku, ale już ona wystarcza, by stwierdzić, że w orzecznictwie następuje zwrot w podejściu do uprawnień polskich firm, które działają jako oddziały zagranicznych spółek. 12 lutego 2014 r. NSA uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Gliwicach (sygn. akt I FSK 353/13). Sąd ten twierdził, że podatnik nie ma podstaw do odliczania VAT naliczonego od zakupów, których dokonuje, aby realizować zadania dla centrali, która natomiast u siebie wykonuje na rzecz kontrahentów zewnętrznych czynności podlegające temu podatkowi. Dla gliwickiego sądu szczególnie istotne było, że firma zagraniczna wykonuje usługi dla podmiotów trzecich. Według WSA, oddział to tylko wewnętrzna jednostka i w relacjach z nią nie ma podstaw do odpisów VAT. Według NSA jest wręcz odwrotnie — odliczenie jest zasadne, bo zakupy oddziału są bezsprzecznie związane z opodatkowanymi czynnościami świadczonymi za granicą na rzecz kontrahentów zewnętrznych.
Analizy dla centrali
Gliwicka sprawa dotyczy spółki z siedzibą w Wielkiej Brytanii, dla której utworzony w Polsce oddział wykonuje analizy próbek chemicznych. Wyniki prac są dostarczane do brytyjskiej spółki, a ta sprzedaje je ostatecznym klientom. Oddział rozlicza się z centralą na podstawie dokumentów wewnętrznych (not księgowych). Koszty świadczeń oddziału stanowią element cenotwórczy usług sprzedawanych przez centralę innym podmiotom. Oddział przeprowadza też analizy próbek dla klientów w Polsce i w Unii Europejskiej (UE). Według przedsiębiorcy będącego oddziałem, ma on prawo do odliczeń VAT, bo jego zakupy wiążą się z usługami dla centrali i bezpośrednio z jej działalnością. Jednak interpretacja izby skarbowej okazała się niekorzystna.
— Pozytywne rozstrzygnięcie przyniósł dopiero tegoroczny wyrok NSA, po ponad dwóch latach toczącego się sporu — podkreśla adwokat Jarosław Ziobrowski.
Prawa jednostki macierzystej
Tomasz Hatylak, doradca podatkowy z kancelarii Squire Sanders Święcicki Krześniak, przyznaje, że orzecznictwo sądowe niemal jednoznacznie uznaje oddział za jednostkę organizacyjną wyodrębnioną tylko wewnętrznie. Jego zdaniem, w związku z tym działalność oddziału jest formą organizacyjną działalności przedsiębiorcy zagranicznego, co ma skutek podatkowy także dla niego samego.
— W tym kontekście rażąco niekonsekwentne jest odbieranie prawa spółce zagranicznej do odliczania podatku zapłaconego przez jej oddział przy zakupach związanych niepodważalnie z jej opodatkowaną działalnością prowadzoną na terytorium UE — mówi Tomasz Hatylak, nawiązując do innego sporu z fiskusem, rozstrzygniętego przed rokiem. 26 lutego 2013 r. NSA oddalił skargę kasacyjną ministra finansów, który domagał się uznania, że przedsiębiorca zagraniczny nie może odliczać podatku od wydatków oddziału związanych z usługami dla centrali. NSA uznał, że ma do tego pełne prawo. Sprawa dotyczyła serwisu gwarancyjnego.
— To rozstrzygnięcie miało bardzo istotne znaczenie. W praktyce oddziały są tworzone dla świadczenia usług niematerialnych, takich jak usługi inżynieryjne i badawczo- -rozwojowe, wdrażania dużych projektów inwestycyjnych czy realizacji określonych czynności dla podmiotów z grupy kapitałowej, np. obsługa roszczeń gwarancyjnych, serwis producencki, wsparcie sprzedaży lub dystrybucji. W każdym z tych przypadków oddziały z reguły ponoszą koszty, związane z działalnością jednostki centralnej. Biorąc pod uwagę zasady unijnego systemu VAT, można łatwo wykazać związek takich wydatków z biznesem centrali — wyjaśnia doradca podatkowy z kancelarii Squire Sanders Święcicki Krześniak.
Niekorzystne interpretacje
Według sądu kasacyjnego, prawo do odliczenia VAT przez oddział zależy od tego, czy ma on dokumenty potwierdzające związek odliczonego podatku z prowadzoną działalnością. — Tym samym błędne jest stanowisko organów podatkowych, że czynności wykonywane dla firmy macierzystej nie są czynnościami na rzecz innej osoby prawnej, czyli że nie odpowiadają one definicji świadczenia usług z punktu widzenia ustawy o VAT, zatem nie podlegają opodatkowaniu — podkreśla Jarosław Ziobrowski.
Dla urzędów skarbowych oddział i centrala to ten sam podmiot prawny, bo oddział nie ma odrębnej osobowości prawnej ani podatkowej. Tomasz Hatylak wyjaśnia, że na skutek takiego poglądu (wykreowanej zasady „terytorialności” VAT) sporej rzeszy zagranicznych podatników zakwestionowano odliczenia.
— Pozbawienie oddziału możliwości odzyskania zapłaconego podatku, związanego w praktyce z działalnością prowadzoną przez centralę, narusza naczelne zasady systemu podatkowego wprowadzone unijnymi dyrektywami, a przede wszystkim zasadę neutralności VAT — mówi Jarosław Ziobrowski.
Jak przypomina doradca z kancelarii Squire Sanders Święcicki Krześniak, w zeszłorocznym wyroku NSA wskazał wyraźnie, że zasady wspólnego systemu VAT i wydane na ich podstawie polskie przepisy nie mogą naruszać zasady neutralności podatku dla firm prowadzących transgraniczną działalność gospodarczą na terenie Unii.
— To może być istotny argument w sporach z organami podatkowymi. Natomiast najnowszy wyrok pozwoli na umocnienie linii orzeczniczej, przyznającej polskim oddziałom podmiotów zagranicznych prawo odliczania VAT naliczonego — prognozuje Tomasz Hatylak.
Zgadza się z nim Jarosław Ziobrowski. Podobnie zaczynają też rozstrzygać sądy niższego szczebla, np. w Krakowie (wyrok WSA z 14 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/ Kr 1483/13).
Podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, jeżeli importowane lub nabyte towary i usługi dotyczą dostawy towarów lub świadczenia usług przez podatnika poza terytorium kraju, jeżeli kwoty te mogłyby być odliczone, gdyby czynności te były wykonywane na terytorium kraju, a podatnik posiada dokumenty, z których wynika związek odliczonego podatku z tymi czynnościami (art. 86 ust. 8 pkt 1 ustawy VAT).