Agent, certyfikat, fundusz, instrument — słowa znane z powszechnego kontekstu w inwestowaniu pieniędzy na rynku finansowym mają szczególne znaczenie. Ważne, byśmy je znali i rozumieli, bo takie pomnażanie pieniędzy może się łączyć z ich utratą
Najważniejsze zasady w inwestowaniu pieniędzy polegają na tym byśmy rozumieli w jaki sposób będą one lokowane, na jakie zagrożenia jesteśmy narażeni i z jakimi kosztami dane produkty finansowe są związane. Ważne jest też byśmy znali znaczenie i funkcje poszczególnych instytucji finansowych i nadzorczych. Dlatego tak istotne jest jest byśmy rozumieli zaprezentowane pojęcia. Przydatne są szczególnie dla osób, które chcą korzystać z funduszy inwestycyjnych.
Uczestnik funduszu — gdy wpłacimy do funduszu inwestycyjnego pieniądze, stajemy się uczestnikami funduszu. Wówczas przydzielane nam są tytuły uczestnictwa: jednostki uczestnictwa (w przypadku funduszy inwestycyjnych otwartych i specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych) albo certyfikaty inwestycyjne (w przypadku funduszy inwestycyjnych zamkniętych). Ich liczba pokazuje, jaki jest nasz udział w majątku funduszu inwestycyjnego. Wpłacone przez nas pieniądze fundusz inwestuje w różne (wybrane przez nas) instrumenty finansowe.
Instrumenty finansowe — na rynku finansowym pojęcie to oznacza różnego typu papiery wartościowe (np. bony skarbowe, obligacje, akcje, kwity depozytowe, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne) oraz niebędące papierami wartościowymi jednostki uczestnictwa i pochodne instrumenty finansowe.
Komisja Nadzoru Finansowego (KNF)
— nadzoruje rynek finansowy w Polsce. Wydaje zgodę na działalność instytucji istniejących na rynku finansowym (np. towarzystw funduszy inwestycyjnych, funduszy inwestycyjnych otwartych, domów maklerskich). Na stronie www.knf.gov.pl znajdują się informacje o funkcjonowaniu rynku kapitałowego w Polsce. Jest tam też umieszczona lista ostrzeżeń publicznych — lista podmiotów (instytucji), które m.in. w sposób nieuprawniony wykonują działalność zastrzeżoną dla funduszy inwestycyjnych.
Fundusz inwestycyjny (FI) — w Polsce prawo do używania tej nazwy mają tylko instytucje finansowe zarządzane przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych, które działają zgodnie z ustawą o funduszachinwestycyjnych i podlegają kontroli KNF. Wyróżnia się trzy rodzaje FI: fundusze inwestycyjne otwarte, specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte i fundusze inwestycyjne zamknięte.
Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych (TFI) zarządza funduszem inwestycyjnym. FI tworzą pieniądze powierzone przez inwestorów, które są zarządzane na ich rzecz przez specjalistów. Fundusze inwestują w różny sposób. Najczęściej TFI mają po kilka typów funduszy różniących się sposobem inwestowania oraz ryzykiem. Fundusz lokuje pieniądze w różne instrumenty finansowe (np. akcje, obligacje, listy zastawne) we wspólnym interesie uczestników funduszu. Przez dywersyfikację swoich lokat fundusze ograniczają ryzyko inwestycyjne. FI w statucie określa politykę inwestycyjną — w jakie instrumenty finansowe i w jakiej proporcji będzie inwestował. W ten sposób ktoś, kto zaczyna inwestować, może się dowiedzieć, na jakie zyski może liczyć i na jakie ryzyko jest narażony.
Fundusze bezpieczne, zrównoważone czy agresywne — to sposób na określenie polityki inwestycyjnej FI. Pierwsze inwestują przede wszystkim w instrumenty o ograniczonym ryzyku, np. obligacje skarbowe. Fundusze agresywne inwestują w bardziej ryzykowne instrumenty, np. akcje. Zrównoważone mają natomiast zbliżony udział instrumentów bezpiecznych i ryzykownych w portfelu.
Fundusz inwestycyjny otwarty — inwestorzy nabywają jego jednostki uczestnictwa. Uwaga: uczestnicy nie mogą ich zbywać osobom trzecim. Jednostka uczestnictwa nie jest papierem wartościowym, nie może być przedmiotem obrotu, może je odkupić tylko FI.
Fundusz inwestycyjny zamknięty — emituje certyfikaty inwestycyjne. Są to papiery wartościowe, mogą być notowane na giełdzie i zbywane na rynku wtórnym (możemy je sprzedać osobom trzecim).
Wartość tytułów uczestnictwa się zmienia. W określone dni (dni wyceny) FI ustala wartość tytułów uczestnictwa, czyli oblicza wartość aktywów netto funduszu i dzieli ją przez liczbę przysługujących wszystkim uczestnikom jednostek albo wyemitowanych certyfikatów — w zależności od rodzaju funduszu. Przy zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa, a także przy zapisach na certyfikaty inwestycyjne oraz ich wykupywaniu TFI mogą pobierać opłaty manipulacyjne.
Więcej o ekonomii i finansach znajdziesz na stronach
www.nbp.pl
i portalu edukacyjnym
www.nbportal.pl.Agent transferowy prowadzi na zlecenie funduszu otwartego rejestr uczestników. Przyjmuje i realizuje dyspozycje uczestników (zmiany danych, przyjmowanie pełnomocnictw), organizuje i przeprowadza obieg dokumentów i pieniędzy.
Depozytariusz — to bank, który prowadzi rachunki, na których zapisywane są aktywa funduszu. Prowadzi rejestr aktywów funduszu, kontroluje prawidłowość ustalania wartości aktywów netto funduszu. Pilnuje, aby fundusz, zgodnie z prawem i statutem, sprzedawał i odkupywał jednostki uczestnictwa oraz emitował, wydawał i wykupywał certyfikaty inwestycyjne. Reprezentuje uczestników FI w sporach prawnych pomiędzy nimi a TFI. Depozytariusz działa niezależnie od TFI i w interesie uczestników funduszu inwestycyjnego.
Dom maklerski — podmiot z zezwoleniem KNF m.in. na przyjmowanie i przekazywanie zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, zarządzanie portfelami, w skład których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych, doradztwo inwestycyjne i oferowanie instrumentów finansowych.
Prospekt informacyjny i prospekt emisyjny. Pierwszy przedstawiają fundusze inwestycyjne otwarte i specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte. Zawarte są w nim m.in. prawa uczestników, warunki zbycia i odkupienia jednostek uczestnictwa (w tym terminy realizacji dyspozycji), informacje o polityce inwestycyjnej oraz ryzyku związanym z inwestowaniem, wysokości opłat i prowizji oraz podstawowe dane finansowe. Prospekt emisyjny to dokument, w którym emitent (np. Ministerstwo Finansów w przypadku obligacji skarbowych, samorząd, jeśli chce wyemitować obligacje komunalne czy firma, gdy chce wyemitować akcje) przedstawia warunki emisji swoich papierów wartościowych. W prospekcie zapisane są szczegółowe informacje na temat emitenta, jego działalności, zarządu oraz plany strategiczne.
Rating to kolejne pojęcie związane z rynkiem kapitałowym. W Polsce ocenę ratingową — rating ma część emitentów. Wynika on z analizy wiarygodności finansowej i kredytowej emitenta dłużnego papieru wartościowego, ryzyka związanego z jego wypłacalnością i zdolnością regulowania zobowiązań, wynikających z wyemitowanych przez niego papierów wartościowych. Ocenia ryzyko niewywiązania się emitenta ze zobowiązań.
Aktywa funduszu to mienie inwestycyjne funduszu: środki pieniężne także zbywalne prawa majątkowe nabyte przez fundusz
(np. akcje, obligacje, listy zastawne) oraz pożytki (korzyści), które te prawa przynoszą (np. dywidendy, odsetki). (Taką definicję prezentuje KNF w publikacji „ABC inwestowania w fundusze inwestycyjne).
Wartość aktywów netto funduszu (WAN)
— oznacza wartość aktywów funduszu pomniejszoną o zobowiązania funduszu w dniu wyceny. Zaś wartość aktywów netto funduszu na certyfikat inwestycyjny (WANCI) — oznacza wartość certyfikatu inwestycyjnego obliczoną jako wartość aktywów netto funduszu w dniu wyceny, podzieloną przez liczbę certyfikatów inwestycyjnych w dniu wyceny. Podobnie wartość aktywów netto funduszu na jednostkę uczestnictwa (WAN JU) — to wartość jednostki uczestnictwa obliczona jako wartość aktywów netto funduszu w dniu wyceny, podzielona przez liczbę jednostek zapisanych w rejestrze uczestników funduszu w dniu wyceny.
Zamiana jednostek uczestnictwa — mogą jej dokonywać osoby inwestujące w fundusze z wydzielonymi subfunduszami. Polega na przeniesieniu zainwestowanych pieniędzy z jednego subfunduszu do drugiego — najczęściej o innej polityce inwestycyjnej. Warto sprawdzić, czy FI nie pobiera w takim przypadku opłaty. Na pewno zamiana nie jest związana z zapłaceniem podatku od zysków kapitałowych.
Zgromadzenie inwestorów tworzą uczestnicy funduszy zamkniętych. Do jego kompetencji należy m.in.: wyrażanie zgody na zmianę depozytariusza, emisję nowych certyfikatów inwestycyjnych, zmianę statutu funduszu w zakresie wyłączenia prawa pierwszeństwa do nabycia nowej emisji certyfikatów inwestycyjnych, emisję obligacji oraz zatwierdzanie rocznych sprawozdań finansowych. Kompetencje te mogą zostać rozszerzone poprzez odpowiednie zapisy w statucie. Zgromadzenie inwestorów może także postanowić o rozwiązaniu funduszu. Zwołuje je TFI, mają do tego prawo także uczestnicy FI z przynajmniej 10 proc. certyfikatów inwestycyjnych.
Zgromadzenie uczestników, czyli osób posiadających jednostki uczestnictwa FI, ma nieco mniej kompetencji niż zgromadzenie inwestorów. Może wyrazić zgodę na: rozpoczęcie, zmianę lub zaprzestanie prowadzenia działalności jako fundusz powiązany, a także połączenie krajowe i transgraniczne funduszy, przejęcie zarządzania funduszem przez inne towarzystwo lub spółkę zarządzającą. Zgromadzenie uczestników zwołuje TFI. Jest ważne, jeżeli wezmą w nim udział uczestnicy posiadający co najmniej 50 proc. jednostek uczestnictwa funduszu lub subfunduszu.