Międzynarodowy standard rachunkowości nr 1 wymaga przedstawienia pełnego obrazu spółki.
Sprawozdania sporządzone zgodnie z międzynarodowymi standardami sprawozdawczości finansowej (MSSF) za okresy zaczynające się po 1 stycznia 2005 r. będą przygotowywane zgodnie ze znowelizowanym międzynarodowym standardem rachunkowości nr 1 — Prezentacja sprawozdań finansowych. Zastąpił on standard o tej samej nazwie, aktualizowany w 1997 r.
Potrzebne zmiany
Głównym celem, jaki Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (RMSR) postawiła sobie przy nowelizacji tego standardu, oprócz zmian wynikających z konieczności harmonizacji ze zmianami w innych standardach, było:
- jasne sprecyzowanie definicji „rzetelnego obrazu” sprawozdania i warunków niezbędnych do uznania go za zgodne z MSSF,
- zdefiniowanie jasnych kryteriów klasyfikacji zobowiązań, w szczególności w oparciu o specyficzne warunki istniejące na dany dzień bilansowy w stosunku do pozycji zobowiązań,
- zmiana podejścia do prezentacji zdarzeń nadzwyczajnych,
- określenie dodatkowych ujawnień w zakresie istotnych założeń przyjętych przy sporządzaniu sprawozdania i estymacji wartości szacunkowych.
Według standardu, osiągnięcie rzetelnej prezentacji sprawozdania możliwe jest jedynie poprzez bezwzględne zastosowanie wszystkich regulacji i pełnego zakresu ujawnień zawartych we wszystkich standardach, a także interpretacjach do nich. Wyrazem tego jest konieczność zawarcia w sprawozdaniu wyraźnego i nieodwołalnego stwierdzenia o zgodności z wszystkimi regulacjami zawartymi w MSSF.
W stosunku do poprzednich regulacji, podstawowe definicje dotyczące zakresu sprawozdania finansowego, podstawowych zasad prezentacji i podstawowych zasad rachunkowości nie zostały istotnie zmienione. Zgodnie ze standardem obejmuje ono: bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie ze zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych oraz dodatkowe noty i objaśnienia.
Standard definiuje jedynie minimalne wymagania co do pozycji, jakie powinny się znaleźć w bilansie, rachunku zysków i strat oraz w sprawozdaniu ze zmian w kapitale własnym, nie definiując, jak do tego jesteśmy przyzwyczajeni na gruncie regulacji polskich, zwartego formatu powyższych sprawozdań. W zakresie rachunku przepływów pieniężnych standard odwołuje się do szczegółowych regulacji zawartych w MSR 7 Rachunek przepływów pieniężnych.
Podstawową zasadą prezentacji aktywów i zobowiązań jest ich podział na pozycje krótko- i długoterminowe. Standard wymaga, aby prezentacja dokonana była według zasady płynności jedynie wtedy, gdy w sposób rzetelny i bardziej odpowiedni (w stosunku do prezentacji w podziale na pozycje krótko- i długoterminowe) odzwierciedlać będzie sytuację majątkową i finansową podmiotu. Niemniej, niezależnie od przyjętej metody prezentacji sprawozdanie finansowe musi ujawniać wartości poszczególnych grup aktywów i zobowiązań, dla których data płatności lub wymagalności przekracza okres 12 miesięcy po dniu bilansowym.
Klasyfikacja zobowiązań
Istotne zmiany wystąpiły w obrębie klasyfikacji na dzień bilansowy zobowiązań, przy czym w dużej części doprecyzowują istniejące regulacje. Obecnie zobowiązania, które z natury stanowią część kapitału obrotowego (pracującego) jednostki, trwale związanego z cyklem operacyjnym podmiotu (np. zobowiązania handlowe czy zobowiązania w stosunku do pracowników), klasyfikowane są zawsze jako pozycje krótkoterminowe, niezależnie od faktycznej daty wymagalności.
Pozostałe zobowiązania, niezależnie od charakteru, klasyfikowane są według okresów zapadalności, przy czym są pewne wyjątki:
a) zobowiązania finansowe klasyfikowane są jako krótkoterminowe, jeśli oczekuje się ich spłaty w okresie kolejnych 12 miesięcy, nawet jeśli:
- termin ich wymagalności przekraczał okres 12 miesięcy od dnia bilansowego, lub
- umowa lub zmiana harmonogramu spłat na okres długoterminowy została podpisana (zatwierdzona) po dniu bilansowym, ale przed datą autoryzacji sprawozdania finansowego,
b) jeżeli jednostka oczekuje i ma prawo do przedłużenia istniejącej umowy na co najmniej 12 miesięcy od dnia bilansowego, klasyfikuje to zobowiązanie jako długoterminowe, nawet jeśli w wyniku braku skorzystania z tej opcji jest ono wymagalne w okresie krótszym. Jednakże, jeśli możliwość przedłużenia umowy nie wynika z prawa jednostki, zobowiązanie klasyfikowane jest jako krótkoterminowe,
c) jeżeli jednostka przed lub na dzień bilansowy złamała warunki ustalone w umowie o długoterminowe finansowanie i w konsekwencji zobowiązanie stało się wymagalne, prezentowane jest ono jako krótkoterminowe, nawet jeśli po dniu bilansowym, a przez datą autoryzacji sprawozdania, jednostka uzgodniła z finansującym, że zobowiązanie nie będzie natychmiastowo wymagalne. Zobowiązanie może być zaklasyfikowane jako długoterminowe jedynie w sytuacji, kiedy przed dniem bilansowym uzgodniono z finansującym, dodatkowy, co najmniej 12-mies. okres od dnia bilansowego, w którym jednostka będzie musiała wypełnić warunki umowne i w którym zobowiązanie nie może być postawione w stan natychmiastowej wymagalności.
Zakres ujawnień
Nowością są wymogi dodatkowych ujawnień w sprawozdaniu. Obecnie, oprócz ujawnień dotyczących m.in. polityki rachunkowości, zasad pomiaru wartości aktywów, zobowiązań i wyniku finansowego, standard wymaga:
- aby w kontekście stosowanych zasad rachunkowości zarząd spółki ujawnił podstawowe założenia (oprócz tych leżących u podstaw szacunków), mające istotny wpływ na wartości aktywów i zobowiązań ujętych w sprawozdaniu finansowym. Przykładami z tego zakresu są ujawnienia dotyczące założeń przyjętych przez zarząd w celu określenia klasyfikacji aktywów finansowych, np. jako utrzymywanych do terminu wymagalności, założenia stosowane do oceny warunków, jakie determinują rozpoznanie przychodu dla specyficznych transakcji czy określenia istnienia kontroli nad daną jednostką powiązaną,
- ujawnienia podstawowych założeń dotyczących przyszłości i źródeł informacji zastosowanych w szacunkach, które mogą mieć znaczny wpływ na wartości wykazanych w sprawozdaniu aktywów i zobowiązań, wraz z wymogiem ujawnienia wartości bilansowej dla tych pozycji sprawozdawczych, których wycena jest uzależniona od przyszłych zdarzeń. Przykładami z tego zakresu mogą być informacje dotyczące przyjętych na dany dzień bilansowy założeń co do kształtowania się np. stopy dyskontowej, przepływów pieniężnych czy oczekiwanych wartości rezydualnych użytych w procesie estymacji specyficznych rezerw czy utraty wartości aktywów.
Jarosław Suder, Dział Audytu Deloitte
Pełna wersja tekstu na CD.