Interpretacje polskiego fiskusa mogą wyeliminować z rynku część firm faktoringowych.
Umowa faktoringu nie ma legalnej definicji w polskim prawie. Nie odwołując się do formułowanych w doktrynie, można przyjąć ogólnie, że jest to forma finansowania działalności gospodarczej (szczegóły prezentujemy w ramkach).
Zgodnie z brzmieniem nowej ustawy VAT, usługi faktoringu podlegają opodatkowaniu VAT według stawki 22 proc. Jest to bezdyskusyjne. Ustawa nie określa natomiast, co powinno stanowić podstawę do naliczania podatku VAT. Generalnie koncepcje są dwie:
- podstawę opodatkowania stanowi cała kwota dyskonta (różnica pomiędzy nominalną wartością wierzytelności a tym, za ile nabywa ją faktor) oraz
- podstawę opodatkowania stanowi jedynie część prowizyjna wynagrodzenia faktora.
Problem w UE...
Sprawa nie jest jednoznaczna nie tylko w Polsce, ale również w innych krajach Unii Europejskiej. W związku z problemami interpretacyjnymi kierowane były pytania do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS). Na podstawie udzielonych odpowiedzi organy podatkowe niektórych krajów Unii przygotowały własne interpretacje opodatkowania VAT usług faktoringu. Generalnie interpretacje te idą w kierunku koncepcji drugiej, czyli opodatkowania VAT (wedle stawki podstawowej), jedynie prowizji pobieranej przez faktora. Natomiast kwota dyskonta stanowi wynagrodzenie za usługę kredytową świadczoną przez faktora i jako wynagrodzenie za usługę finansową powinna być zwolniona z VAT.
To, że sprawa jest skomplikowana i niejednoznaczna potwierdzają to również doradcy podatkowi, do których zgłaszają się firmy faktoringowe i banki z pytaniami w tym zakresie.
...a w Polsce nie (?)
Wątpliwości, co powinno stanowić podstawę naliczania VAT, nie ma natomiast polski fiskus. Jeden z „dużych” mazowieckich urzędów skarbowych odpowiadając na pytanie podatnika (banku), stwierdził jednoznacznie, że podstawa opodatkowania w VAT świadczonej usługi faktoringu niepełnego jest różnica pomiędzy wartością nominalną skupionej przez bank wierzytelności a kwotą zapłaty za nią, pomniejszoną o kwotę podatku od towarów i usług. Ponadto do podstawy opodatkowania powinny być, zdaniem urzędu, dodane kwoty odsetek pobieranych od faktoranta w związku z nieterminową spłatą zobowiązań przez dłużników, prowizje oraz inne pobierane przez bank opłaty wynikające z zawartej umowy.
Można i tak, czyli bezproblemowo i jednoznacznie podchodzić do tej kwestii. Nie wiadomo, czy urząd skarbowy analizował głębiej całą sprawę i np. stanowisko ETS, czy tylko wydał „kolejną” interpretację nie bardzo licząc się z jej konsekwencjami. Prawdą jest, że podatek VAT jest dla podatników VAT neutralny — jeden podmiot (sprzedawca/usługodawca) nalicza VAT należny a dla nabywcy/usługobiorcy jest on podatkiem naliczonym do odliczenia. Z tego punktu widzenia podstawa naliczania VAT nie jest taka istotna. Poza tym, w przypadku gdy zbywane są wierzytelności przed terminem płatności, kwota dyskonta jest stosunkowo niewielka.
Duże pieniądze
Jeżeli jednak spojrzymy na wierzytelności przeterminowane, tzw. złe, również będące przedmiotem faktoringu, to okaże się, że zbywane są one ze stosunkowo dużym (czasem nawet bardzo) dyskontem. Przykładowo, jeżeli wierzytelność o nominale 100 jednostek zostanie zbyta za 40, to zgodnie z interpretacją urzędu podstawą naliczania powinno być 60 (100-40), czyli faktor powinien do swoich usług doliczyć VAT (co najmniej 13,2 jednostek — 60 x 22 proc.) plus VAT od prowizji i ewentualnych innych opłat. Niewątpliwie podraża to znacznie całą usługę.
Należy zastanowić się, czy takie podejście do opodatkowania faktoringu nie spowoduje, niejako „przy okazji”, wyeliminowania z rynku firm zajmujących się skupem i ściąganiem złych długów. Faktycznie bowiem nabywanie i ściąganie „złych” wierzytelności będzie się wiązało z koniecznością zapłaty dużej kwoty podatku od towarów i usług, co może uczynić całą działalność nieopłacalną.
Reasumując należy wskazać, że w nowelizacji ustawy VAT, a taka jest w powszechnym mniemaniu konieczna, powinna zostać jasno uregulowana podstawa naliczania VAT w przypadku świadczenia usług faktoringu oraz ściągania długów.
Grzegorz Jaszczuk doradca podatkowy KPMG Tax