Sposoby finansowania spółek rosyjskich przez zagranicznych inwestorów i dystrybucji zysków za granicę są bardzo zróżnicowane.
Inwestorzy zagraniczni, którzy zamierzają prowadzić działalność gospodarczą w Rosji, w większości zakładają spółki holdingowe, głównie na Cyprze lub w Holandii. Następnie spółki te zakładają spółki kapitałowe w Rosji, które prowadzą tam działalność operacyjną. Taki sposób działania nie jest przypadkowy — wynika z korzystnych postanowień umów Rosji z Cyprem i Holandią o unikaniu podwójnego opodatkowania, jak też z preferencyjnych zasad opodatkowania spółek holdingowych w tych krajach. Przykładowo stawka podatku u źródła od odsetek i należności licencyjnych wypłacanych z Rosji do spółek holdingowych na Cyprze i w Holandii wynosi 0 proc., a od dywidendy — 5 proc. przy spełnieniu określonych warunków. Z kolei regulacje dla spółek holdingowych obejmują m.in. zwolnienie w Holandii zysków ze zbycia udziałów i otrzymanej dywidendy z podatku dochodowego (tzw. participation exemption).
Dwie podstawowe kwestie, od których zależy efektywność struktur, to opodatkowanie finansowania spółki rosyjskiej oraz dystrybucji jej zysków do holdingu.
Jakie finansowanie
Kapitał zakładowy spółki rosyjskiej można pokryć zarówno gotówką jak i aportem. Wyposażenie takiej spółki w kapitał (oraz ewentualne agio) nie jest opodatkowane. Ponadto istnieją zwolnienia z VAT oraz z cła dla niektórych środków trwałych wniesionych do niej aportem. Za pożyczką przemawia natomiast nie tylko brak uciążliwych procedur przy jej udzielaniu oraz spłacie i łatwość wycofania się z inwestycji, ale także możliwość obniżenia dochodu o odsetki.
Największym ograniczeniem przy odliczaniu odsetek od dochodu są przepisy o niedostatecznej kapitalizacji. Stosują się one do pożyczek udzielonych spółce rosyjskiej przez zagranicznych udziałowców, którzy pośrednio lub bezpośrednio mają w niej co najmniej 20 proc. udziałów, jeżeli zadłużenie wobec tych udziałowców przekroczy 3-krotność kapitałów własnych. Można jednak znaleźć takie struktury finansowania, które nie podlegałyby tym ograniczeniom, np. udzielenie pożyczki przez zagraniczną spółkę siostrę.
Dystrybucja zysków
Rosyjskie prawo pozwala na użycie prostych form dystrybucji dochodu, takich jak wypłata odsetek od pożyczek lub należności licencyjnych oraz — z pewnymi zastrzeżeniami — dystrybucja dochodu przy użyciu cen transferowych.
Odsetki podlegają, co do zasady, zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów. Zwiększa to atrakcyjność tej formy dystrybucji w porównaniu z wypłatą dywidend. Stawka podatku u źródła na odsetki wynosi wprawdzie 20 proc., ale umowy obniżają ją zwykle do 0-10 proc. (w przypadku umowy z Polską — 10 proc.). Dla uniknięcia podwójnego opodatkowania umowa polsko-rosyjska przewiduje stosowanie metody zaliczenia proporcjonalnego. Oznacza to, że 10-proc. podatek zapłacony w Rosji od odsetek podlega odliczeniu od polskiego podatku dochodowego. Metoda okaże się niekorzystna, jeżeli polski pożyczkodawca poniesie stratę podatkową i nie wykaże polskiego podatku, od którego mógłby odliczyć zapłacony podatek rosyjski. Podobna metoda unikania podwójnego opodatkowania dotyczy dywidend i należności licencyjnych.
Bardzo korzystne możliwości może stworzyć wprowadzenie płatności za znak towarowy lub inne prawa majątkowe. Przykładowa struktura może działać następująco: spółka holdingowa jest właścicielem znaku towarowego lub innych praw majątkowych, które udostępnia spółce rosyjskiej w zamian za opłaty licencyjne. Opłaty ustanawia się często w wysokości danego procenta przychodów spółki rosyjskiej. Większość umów z Rosją (w tym umowa rosyjsko-cypryjska i rosyjsko-holenderska) redukuje stawkę podatku u źródła do zera, tak więc dystrybuowane za granicę opłaty licencyjne nie podlegają w Rosji opodatkowaniu. W przypadku umowy polsko-rosyjskiej, stawka ta wynosi 10 proc.
W praktyce najmniej atrakcyjną z podatkowego punktu widzenia metodą dystrybucji zysków jest wypłata dywidendy, ponieważ nie podlega odliczeniu od dochodu. Po drugie, dystrybucja zysków w formie dywidendy podlega opodatkowaniu u źródła według stawki 15 proc., choć większość umów obniża tę stawkę do 5-10 proc. (w przypadku Polski 10 proc.).
Zgodnie z prawem rosyjskim, przepisom o cenach transferowych podlegają m.in. transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi i zagraniczne transakcje handlowe. Aby doliczyć dodatkowy dochód rosyjskiej spółce córce, władze podatkowe muszą udowodnić, że ceny w transakcjach z podmiotami powiązanymi odbiegają od cen rynkowych co najmniej o 20 proc.
Do tej pory rosyjskie władze podatkowe nie dysponowały rozwiniętą metodologią ani porównywalnymi danymi, co ograniczało ich zdolność do kontrolowania zgodności cen ustalonych pomiędzy podmiotami powiązanymi z cenami rynkowymi. Jednak ze względu na stopniowe doskonalenie się władz podatkowych w tej materii, w dłuższej perspektywie dystrybucja dochodu za granicę przy użyciu cen transferowych może okazać się bardzo ryzykowna.
Podatek majątkowy
Należy także zwrócić uwagę na podatek majątkowy, który może stanowić poważne obciążenie dla firm produkcyjnych posiadających środki trwałe o znacznej wartości. Sposobem na optymalizację podatkową jest zastosowanie następującej struktury: właścicielem majątku ruchomego pozostaje spółka zagraniczna, która następnie wynajmuje (dzierżawi) go spółce rosyjskiej. Spółka rosyjska nie płaci wówczas podatku majątkowego, gdyż majątek nie jest ujęty w jej bilansie, natomiast zgodnie z wieloma umowami (np. rosyjsko-cypryjską, rosyjsko-polską) zagraniczna spółka, co do zasady, nie będzie podlegać podatkowi majątkowemu w Rosji w odniesieniu do majątku ruchomego.
Hubert Bojdo dyrektor; Marek Szczepanik starszy konsultant w Zespole Międzynarodowego Prawa Podatkowego Deloitte