WIERZYCIELE BĘDĄ LEPIEJ CHRONIENI
Prawo ograniczy przesuwanie majątku między jedynym wspólnikiem a spółką
NIEUFNOŚĆ MOŻE POPŁACAĆ: Rozpoczynając kontakty handlowe z jednoosobową spółką z o.o., należy przeprowadzić gruntowny wywiad na temat jej reputacji i solidności oraz zachować daleko posuniętą ostrożność — radzi Hubert Lubecki, prawnik z kancelarii prawnej Janusz Kasprzak i Partnerzy. fot. MP
Uchwalony przez Sejm 26 lipca 2000 r. kodeks spółek handlowych nie zezwala na tworzenie jednoosobowych spółek z o.o. przez inne takie spółki. Nowe prawo ma także wyeliminować ukrywanie majątku przed wierzycielami w wyniku np. antydatowania umów jedynego wspólnika ze spółką.
Twórcy k.h. z 1934 r. nie zakładali istnienia jednoosobowych spó-łek z o.o. W 1998 r. ówczesne władze podjęły działania zmierzające do pozyskania zagranicznego kapitału. Przejawem tego była zmiana k.h. ustawą z 23 grudnia 1998 r., która wprowadziła w art. 158 k.h. możliwość zakładania w Polsce takich spółek. Praktyka pokazała, że konstrukcja jednoosobowej spółki z o.o. stała się atrakcyjną formą prowadzenia działalności gospodarczej przez rodzimych przedsiębiorców. Często była wykorzystywana jako sposób na uchylanie się od spłaty długów.
Zabezpieczyć majątek
W spółkach kapitałowych odpowiedzialność wspólnika za długi spółki jest wyłączona. Jednoosobowa spółka z o.o. posiada osobowość prawną, a tym samym majątek spółki jest niezależny od prywatnego majątku wspólnika. Wierzyciele mogą być spłaceni tylko z majątku spółki.
— Przedsiębiorca zawiązujący jednoosobową spółkę z o.o. wydziela ze swojego majątku część kapitału w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Dzięki temu, w razie ewentualnego niepowodzenia biznesu, ryzykuje tylko utratę pieniędzy zainwestowanych w spółkę. Jego majątek prywatny, inaczej niż np. w spółce cywilnej, pozostaje bezpieczny. Dodatkowo unika on ryzyka współpracy z innymi podmiotami jako wspólnikami — wyjaśnia Hubert Lubecki, prawnik z kancelarii prawnej Janusz Kasprzak i Partnerzy.
Niebezpieczna antydata
Podstawą działalności spółki z o.o. jest kapitał zakładowy. Jednocześnie istnieje zupełna swoboda w przesuwaniu majątku między jednoosobową spółką z o.o. a jej jedynym wspólnikiem.
— Gdy wierzyciele domagali się spłaty długu, często określone składniki majątkowe były wyprowadzane ze spółki poprzez np. antydatowaną umowę. W ten sposób można było nie dopuścić do zapłaty długu wierzycielom. W praktyce szanse udowodnienia takich operacji są znikome.
Przy braku kontroli nad przepływem majątku, zakaz tworzenia jednoosobowych spółek z o.o. przez inne takie spółki będzie funkcjonować tylko na papierze — dodaje Hubert Lubecki.
Notariusz potwierdzi
Jedną z najważniejszych nowości zawiera art. 173 nowego prawa spółek.
— Jedyny wspólnik będzie teraz musiał zachowywać formę pisemną z podpisem poświadczonym przez notariusza przy składaniu oświadczeń woli wobec spółki. Ponadto, gdy będzie on jednocześnie pełnił funkcję jednoosobowego zarządu, to jego czynności prawne ze spółką będą musiały obowiązkowo być zawierane w formie aktu notarialnego. Dodatkowo, notariusz będzie o takich czynnościach powiadamiał sąd rejestrowy. Wymogi te mają wyeliminować działania pozorne i antydatowane, które obecnie mogą być dokonywane z pokrzywdzeniem wierzycieli, zwłaszcza w trakcie postępowania upadłościowego i egzekucyjnego — mówi Hubert Lubecki.
Przepisy te ograniczą swobodę w przesunięciach majątkowych między majątkiem wspólnika a majątkiem spółki. Mając datę dokonania przesunięcia majątkowego, wierzyciel będzie mógł zbadać, czy nie naruszono jego interesów.
Obecnie nie ma także obowiązku wpisywania do rejestru handlowego informacji, że dana spółka jest jednoosobowa. Jest to niekorzystne i stanowi zagrożenie dla kontrahentów, którzy mogą nie wiedzieć, że mają do czynienia z firmą jednoosobową. Sytuacja ta osłabia bezpieczeństwo i pewność obrotu gospodarczego. Z tych względów nowe prawo spółek stara się wzmocnić pozycję wierzycieli tej spółki.
— Jedyny wspólnik będzie musiał więc wskazać we wniosku rejestracyjnym, iż jest on jedynym wspólnikiem spółki. Zobowiązany będzie do podania swego nazwiska, imienia, adresu albo nazwy firmy i jej siedziby. Zwiększy to bezpieczeństwo obrotu gospodarczego — dodaje Hubert Lubecki.
Figuranckie spółki
Możliwość powoływania kolejnych jednoosobowych spółek z o.o. przez jednoosobową spółkę z o.o. mogłaby doprowadzić do tworzenia łańcuszków takich spółek, tzn. pierwsza taka spółka mogłaby powołać, jako jedyny wspólnik, następną, a ta znowu kolejną. W ten sposób pierwszy wspólnik mógłby utworzyć dowolną liczbę jednoosobowych spółek, których jedynym wspólnikiem byłaby jednoosobowa spółka z o.o.
— Gdyby prawo pozwalało na takie praktyki, to często wykorzystywane by to było do rozmywania odpowiedzialności i przenoszenia majątku do innych spółek, aby wierzyciele nie mogli uzyskać spłaty swych wierzytelności. De facto, mimo zakazu takich działań, istnieją luki prawne, które pozwalają ominąć ten zakaz — mówi Hubert Lubecki.
Nowe prawo wprowadza więc zakaz tworzenia jednoosobowych spółek z o.o. przez inne takie spółki. Sytuację może komplikować brak przepisu zakazującego bycie jedynym wspólnikiem wcześniej powstałej takiej spółki przez inną jednoosobową spółkę z o.o.
Odpowiedzialność
— Każda nowo powstała spółka z o.o., także jednoosobowa, będzie musiała mieć w nazwie dodatek „w organizacji”. Do momentu rejestracji, spółka taka będzie odpowiadać za zaciągnięte długi swoim majątkiem. Gdy egzekucja z majątku spółki okaże się nieskuteczna, to zgodnie z art. 161&3 nowego prawa spółek, za długi bez ograniczeń odpowie swoim prywatnym majątkiem osoba działająca w imieniu spółki w organizacji — informuje Hubert Lubecki.
Kolejną nowością jest, zawarte w art. 162 nowego prawa spółek, pozbawienie prawa jedynego wspólnika spółki z o.o. do reprezentowania spółki w organizacji. Reprezentować taką spółkę w organizacji może tylko zarząd lub pełnomocnik. Ograniczenie uprawnień jedynego wspólnika ma na celu rozłożenie odpowiedzialności za długi spółki w organizacji także na osoby trzecie i tym samym zablokowanie ewentualnych nieuczciwych działań jedynego wspólnika. Problem pojawi się, gdy jedyny wspólnik będzie pełnił funkcję jednoosobowego zarządu takiej spółki.
Nowy k.h. ma wejść w życie 1 stycznia 2001 r.