Decyzje korzystne, ale jednak odosobnione

Czy cesja wierzytelności podlega opodatkowaniu VAT? A czy od pożyczki na spłatę kredytu płaci się podatek od czynności cywilnoprawnych?

Identyczne sprawy, ale zupełnie odmienne decyzje urzędników skarbowych w różnych miastach. To, niestety, ciągle rzeczywistość, z którą styka się polski podatnik. W rezultacie obciążenia przedsiębiorcy lub ich brak zależą często tylko od tego, gdzie zarejestrował działalność. Dziś przykłady interpretacji z Radomska i z Poznania — korzystnych dla podatników, ale sprzecznych z wydawanymi gdzie indziej. I kolejny sygnał dla czytelników — decyzje urzędów trzeba zawsze brać pod lupę.

Cesja wierzytelności

1. Czy odpłatna cesja wierzytelności stanowi świadczenie usług w świetle art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług? — pyta przedsiębiorca.

Zaskakująco odpowiedział na to pytanie Urząd Skarbowy w Radomsku. W postanowieniu z 7 października 2005 r. (sygnatura: USIII/443-47/05) stwierdził, że odpłatne przeniesienie praw do wierzytelności własnych (sprzedaż, zamiana itp.) jako niematerialnych praw majątkowych, bez względu na formę w jakiej go dokonano, jest świadczeniem usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, podlegającym VAT. Urząd uznał, że przy każdej cesji wierzytelności mamy do czynienia z usługą pośrednictwa finansowego, wykonywaną przez nabywcę wierzytelności na rzecz zbywcy, której celem jest uwolnienie zbywcy od ciężaru egzekwowania należności. Ponieważ w omawianej sprawie cesja nie nosi znamion ani inkasa, ani faktoringu, więc podlega zwolnieniu od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

- Zakwalifikowanie odpłatnej cesji wierzytelności jako świadczenia usług podlegającego ustawie o VAT jest tyleż zaskakujące, co niezgodne z prawem. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, świadczeniem usług jest każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7. Przeniesienie wierzytelności własnej cedenta do majątku cesjonariusza jest wykonywaniem przez dotychczasowego wierzyciela przysługującego mu prawa własności i skutkiem rozporządzenia tą wierzytelnością. Powszechnie przyjmuje się, iż przy zawieraniu umowy przelewu wierzytelności jej nabywca nie wykonuje żadnego świadczenia, poza neutralną VAT-owską zapłatą ceny za przejęcie wierzytelności. Przeciwnie, zgodnie z doktryną, jedynie w przypadku zbywcy wierzytelności można ewentualnie mówić o realizacji świadczenia, a i to tylko w sytuacji, gdy trudni się on obrotem wierzytelnościami osób trzecich. Tu zaś jest przecież mowa o cesji wierzytelności własnej, a ta — jako wykonywanie prawa własności — nie stanowi usługi ani po stronie zbywcy, ani nabywcy, a więc nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Taki właśnie pogląd ugruntował się już na dobre w doktrynie podatkowej i jest powszechnie stosowany przez władze skarbowe. Przykładem interpretacja wydana prawie w tym samym czasie, co omawiana tutaj, przez Izbę Skarbową w Warszawie (sygn. 1401/VR/4407/14-75/05/JM), która (podtrzymując wcześniejsze stanowisko Urzędu Skarbowego Warszawa-Bielany) wyraźnie stwierdziła, iż cesja wierzytelności nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Na marginesie — sprzedaż wierzytelności (jako prawa majątkowego) co do zasady podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych w wysokości 1 proc. wartości wierzytelności. Uznanie przez urząd w Radomsku, iż taka transakcja podlega ustawie o VAT, powoduje, iż ten 1-procentowy koszt nie wystąpi (bo transakcja podlegająca VAT nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych). Wniosek? Jeśli chcesz sprzedać/kupić wierzytelność bez podatku od czynności cywilnoprawnych, przenieś siedzibę firmy do Radomska.

Pożyczka na spłatę kredytu

2. Czy pożyczka przeznaczona na spłatę kredytu bankowego korzysta ze zwolnienia określonego w art. 9 ust. 10 lit. g ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych jako pożyczka na prowadzenie działalności gospodarczej?

Na to pytanie pozytywnie odpowiedziała Izba Skarbowa w Poznaniu (sygn. PD-M/436-3/04). W interpretacji z 30 lipca 2004 r. uznała, że spółka może skorzystać ze zwolnienia od podatku, gdy pieniądze z pożyczki przeznaczy na spłatę kredytu. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 10 lit. g ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zwalnia się od podatku pożyczki udzielane na rozpoczęcie lub prowadzenie działalności gospodarczej pod warunkiem udokumentowania, że zostaną przeznaczone na ten cel w 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy albo pod warunkiem wykorzystania w tym okresie rzeczy oznaczonych co do gatunku, stanowiących przedmiot pożyczki.

- Stanowisko izby skarbowej jest zasadne, lecz — niestety — odosobnione. Organy podatkowe, stosując dość zawężoną wykładnię przytoczonego przepisu, często odmawiają zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych pożyczek, których celem jest spłata innych zobowiązań pożyczkowych podatnika. Odwołując się zazwyczaj do definicji działalności gospodarczej, zamieszczonej w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, stwierdzają, iż „spłacanie pożyczek” nie mieści się w zakresie tak pojętej działalności.

Tyle że ta definicja określa jedynie operacyjną część działalności przedsiębiorstw, abstrahując zupełnie od czynności związanych z jej finansowaniem. A przecież zarządzanie pasywami warunkuje działalność każdego przedsiębiorcy, co obejmuje również wywiązywanie się z obowiązku spłaty pożyczek lub kredytów.

Celem ustawodawcy przy wprowadzeniu tego zwolnienia było niewątpliwie uprzywilejowanie środków służących działalności gospodarczej, w odróżnieniu od pożyczek np. na cele prywatne. Jednak ustawodawca nie określił, jaki rodzaj związku powinien zachodzić między „wydatkiem” a „działalnością” — co słusznie wskazała Izba Skarbowa w Poznaniu, lecz trudno odmówić choćby pośredniego związku między bieżącą działalnością spółki a finansowaniem kredytów i pożyczek, które zostały wykorzystane na realizację bieżących zadań przedsiębiorstwa.

Interpretację poznańskiej izby należy zatem uznać za bardzo trafną. Nie powiela ona negatywnego dla podatników stanowiska prezentowanego dotąd przez administrację podatkową. Miejmy nadzieję, iż interpretacja ta jest symptomem trwałej zmiany w podejściu organów skarbowych do wykorzystania środków z pożyczki w kontekście jej opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Damian Kubiś, TPA Horwath Sztuba Kaczmarek