Ekonomiści Powstania (Cz. 1.) - Stanisław Broniewski

W zrywie powstańczym okupowanej stolicy uczestniczyli wszyscy jej mieszkańcy, niezależnie od wieku, pochodzenia czy zawodu. Wśród nich byli również wybitni ekonomiści. Dziś prezentujemy pierwszego z nich, przez lata uważanego za symbol podziemnego harcerstwa - Naczelnika Szarych Szeregów, Stanisława Broniewskiego.

Był Warszawiakiem z urodzenia. Przyszedł na świat 29 grudnia 1915 roku, w czasie niemieckiej okupacji I wojny światowej, zmarł niemal dokładnie 85 lat później, 30 grudnia 2000 r. w wolnej stolicy demokratycznego kraju. 

Grób hm. Stanisława Broniewskiego na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Wyświetl galerię [1/2]

Grób hm. Stanisława Broniewskiego na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Jak wielu młodych ludzi z jego pokolenia szybko wciągnął się w działalność harcerską. W wieku 13 lat wstąpił do 3. Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Księcia Józefa Poniatowskiego. Po zdaniu matury w Warszawie rozpoczął studia ekonomiczne w Poznaniu, gdzie oprócz nich był m.in. instruktorem w Chorągwi Wielkopolskiej ZHP. To właśnie w środowisku poznańskim poznał Floriana Marciniaka, pierwszego naczelnika Szarych Szeregów. 

Po ukończeniu studiów powrócił do Warszawy w 1938 r. i rozpoczął pracę w Banku Rolnym i Biurze Ekonomicznym Prezesa Rady Ministrów (od 1 stycznia 1939 r.). W tym samym czasie rozpoczął studia doktoranckie i zawiesił swoją aktywność harcerską. Jednak mimo tego stawił się 27 sierpnia 1939 r. na alarmowej zbiórce Warszawskiej Chorągwi Harcerzy w Parku Agrykola. Zgłosił się do służby w Pogotowiu Harcerzy i został wyznaczony na komendanta służby nocnej.

Razem z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów musiał ewakuować się z Warszawy, ale nie uciekł do Rumunii lecz powrócił do walczącej stolicy. W październiku 1939 r. zaczął na rozkaz Floriana Marciniaka organizować podziemną działalność swojej 3. Warszawskiej Drużyny Harcerzy. W warunkach konspiracyjnych przyjął pseudonim  "Stefan Orsza".

Od 1941 r. komendant Okręgu Południowego w Chorągwi Warszawskiej i organizacji Wawer, w 1941–1943 komendant Chorągwi Warszawskiej, od lutego do maja 1943 r. komendant Grup Szturmowych w Warszawie (w tym czasie przeprowadził operacje odbicia więźniów pod Celestynowem, zamachów na Franza Kutscherę i Franza Bürckla w Warszawie oraz na Wilhelma Koppego w Krakowie).

26 marca 1943 w Warszawie w pobliżu Arsenału u zbiegu ulic: Bielańskiej, Długiej i Nalewek dowodził słynną Akcją pod Arsenałem. W jej wyniku uwolniono harcmistrza Jana Bytnara „Rudego” oraz 20 innych więźniów przewożonych po przesłuchaniach z siedziby Gestapo w alei J. Ch. Szucha 25 do więzienia męskiego Pawiak przy ul. Dzielnej 24/26.

Po aresztowaniu Floriana Marciniaka został 6 maja 1943 roku naczelnikiem Szarych Szeregów, podziemnych struktur harcerskich okupowanej Polski. To z jego podkomendnych uformowano później bataliony "Zośka" i "Parasol". Stanisław Broniewski myślał nie tylko o bieżącej walce o wyzwolenie kraju, ale i o jego przyszłości, mówił:
- Celem harcerstwa nie była ilość namalowanych na murze kotwic czy zabitych Niemców. Walka o dusze, praca wychowawcza, budowanie człowieka i ludzi - to było sedno sprawy i istotna przyczyna tego, czym stało się harcerstwo w życiu polskim przez lata wojny. 

W Powstaniu walczył na Woli, potem w Śródmieściu. Po jego upadku był więźniem obozu jenieckiego w Bergen-Belsen. Wolność odzyskał 28 kwietnia 1945 roku. Tuż po wyzwoleniu postanowił zaopiekować się setkami młodych ludzi wypuszczanych z obozów i pozostawianych często samymi sobie. Zaczął organizować polskie harcerstwo na terenie Niemiec i Wielkiej Brytanii. Podczas jednej z wizytacji obozów w 1945 r. przeżył wypadek samochodowy i trafił do szpitala w Londynie. 

Nie zdecydował się na emigracje. Tęsknił za Polską i chciał wracać do kraju. Swoją rozmowę z gen. Borem-Komorowskim wspominał po latach:
Komorowski: Pan jedzie do kraju?
Broniewski: Tak jest.
K: A więc pójdzie pan do konspiracji?
B: Nie, panie generale.
K: To znaczy, że będzie pan współpracował?
B: Nie, panie generale.
K: Nie rozumiem – no to co?
B: Ja tam będę.

Po powrocie do kraju w 1946 r. ponownie zaangażował się w działalność ZHP, ale szybko się z niej wycofał. Nie chciał wspierać nowych ideałów służby, których nie podzielał. Obronił doktorat z ekonomii i rozpoczął służbę Polsce, jak rozumiał pracę w Centralnym Urzędzie Planowania i Instytucie Urbanistyki i Architektury. Napisał ponad 200 prac z zakresu ekonomii i urbanistyki.

W talach 80. rozpoczął współpracę z kształtującym się niezależnym ruchem harcerskim. Był współzałożycielem Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, a w latach dziewięćdziesiątych działał na rzecz zjednoczenia polskiego harcerstwa.

W 1989 został przewodniczącym Krajowego Komitetu Odrodzenia ZHP oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Pełnił funkcję honorowego przewodniczącego Stowarzyszenia Szarych Szeregów.

W 1995 r. został kawalerem najwyższego polskiego odznaczenia - Orderu Orła Białego.

Zmarł po długiej chorobie 30 grudnia 2000, w Wesołej jeden dzień po swoich 85. urodzinach. Pogrzeb hm. Stanisława Broniewskiego „Orszy” odbył się 9 stycznia 2001 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

>>>EKONOMIŚCI POWSTANIA (CZ.2.) - JERZY ZAPADKO, EKSPERT BANKU ŚWIATOWEGO, DOWÓDCA "PARASOLA"

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / Ekonomiści Powstania (Cz. 1.) - Stanisław Broniewski