Bez bata ani rusz. Dopiero zbliżające się uruchomienie terminalu LNG w Świnoujściu zmobilizowało Ministerstwo Gospodarki (MG) do zmiany przepisów o obowiązku dywersyfikacji dostaw gazu. Firmy narzekały na nie od lat, ale jest szansa, że wkrótce lament umilknie. MG już kończy prace.
2— Projekt rozporządzenia czeka na wpisanie do wykazu prac Rady Ministrów, a następnie zostanie przekazany do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych — podaje biuro prasowe resortu.
Prawo z kosmosu
Chodzi o rozporządzenie z 2000 r., które importerom gazu nakazuje zachowanie konkretnych proporcji przy doborze kierunków dostaw surowca. Przykładowo, w latach 2010-14 importer mógł kupować maksymalnie 70 proc. gazu z jednego kierunku. Na 2015 r. cel jest już ambitniejszy — maksymalnie 59 proc. Zamysł ustawodawcy był szczytny — chodziło o zmniejszenie uzależnienia kraju od gazu rosyjskiego. Logika przepisów od początku była jednak ułomna. Po pierwsze, Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo (PGNiG) — do niedawna jedyny dostawca gazu w Polsce — kupowało i kupuje surowiec niemal wyłącznie od rosyjskiegoGazpromu. Przez lata nie miało zresztą innych możliwości technicznych. Po drugie, nawet kiedy możliwości techniczne się rozwinęły i uruchomiono np. wirtualny rewers na gazociągu jamalskim, przepisy nie mogły być przestrzegane. Wirtualny rewers polega na tym, że importer kupuje gaz od firmy niemieckiej i to jej płaci, ale fizycznie dostaje paliwo ze Wschodu. Wedle przepisów jest to zatem nadal gaz rosyjski. Po trzecie, kiedy Polska weszła do Unii Europejskiej, logika rozporządzenia dywersyfikacyjnego zupełnie wyparowała. Import z Niemiec czy któregokolwiek państwa UE, jako wewnątrzwspólnotowy, przestał być uznawany za import. To oznacza, że importer, chcąc zrównoważyć zakupy z Rosji, musiałby szukać brakujących 30 proc… no właśnie, gdzie? Można by mieć nadzieję, że inwestycja w terminal w Świnoujściu, umożliwiający odbiór skroplonego gazu praktycznie z każdego miejsca na świecie, przywróci przepisom utraconą logikę, ale nie. Wyobraźmy sobie, że terminal rusza w przyszłym roku i firmy kupują tą drogą gaz. Żeby być w zgodzie z przepisami, będą mogły sprowadzać terminalem najwyżej 59 proc. całego swojego importu. Będą więc myśleć, skąd wziąć pozostałe 41 proc. Z UE nie, bo to nie byłby import. No to z Rosji. Paradoksalnie, przepisy mogłyby zwiększyć polski popyt na gaz ze Wschodu. Wreszcie po piąte, nie zapominajmy o rozwijającej się warszawskiej giełdzie gazu, na której surowcem obracają anonimowikontrahenci. Jak tu zastosować dywersyfikację?
Kar się nie uniknie
Brak sensu w rozporządzeniu mógłby bawić, gdyby w grę nie wchodziły kary. Na dodatek grożą już nie tylko PGNiG, ale wszystkim sprzedawcom działającym na liberalizującym się rynku gazu. Monitoruje to Urząd Regulacji Energetyki.
— Obecnie prowadzimy monitoring dotyczący wypełniania obowiązku dywersyfikacji w 2013 r. Badaniem objętych jest 37 koncesjonariuszy, którzy w 2013 r. posiadali koncesje na obrót gazem — podaje Agnieszka Głośniewska, rzeczniczka URE. Monitoring owocuje czasem postępowaniami i karami. Po przejrzeniu danych za 2012 r. URE wszczął cztery postępowania w sprawie wymierzenia kary, dwie decyzje o karach z wcześniejszych lat były natomiast rozpatrywane przez sąd. Obie dotyczyły PGNiG, które raz uzyskało zmniejszenie kary z 2 mln zł do 1,5 mln zł (obroty grupy sięgają 32 mld zł rocznie), a jedną sprawę ma w toku.
— Obecna interpretacja przepisów dotyczących dywersyfikacji dostaw paliw gazowych stanowi barierę w funkcjonowaniu rynku oraz ogranicza jego liberalizację — komentuje biuro prasowe PGNiG. Mniej oględni są konkurenci.
— Rozporządzenie już dawno straciło rację bytu, choć i tak skutecznie nas zniechęciło do jakiegokolwiek importu gazu — mówi Bernard Rudkowski, prezes EWE Energia.
Inni, w nieoficjalnych rozmowach, nie przebierają w słowach, opisując bezsens przepisów. Wśród firm dotkniętych tym bezsensem są też prawdopodobnie chemiczne Azoty, które odpowiadają za jedną piątą całego krajowego zużycia gazu i konsekwentnie starają się zdywersyfikować dostawy importem. Przedstawiciele firmy nie chcieli jednak rozmawiać na ten temat.
Terminal przyblokowany
Lepiej, żeby prace nad zmianą przepisów szły szybko, bo URE grozi schizofrenia. Z jednej strony — ściga i nakłada kary, z drugiej — zdaje sobie sprawę z legislacyjnego bezsensu.
— Na rynku gazu nastąpiły znaczące zmiany. Mając to na uwadze, prezes URE już kilkakrotnie zwracał się do MG [w 2008, 2009, 2011, 2013 i 2014 r. — red.], wskazując na konieczność dostosowania przepisów rozporządzenia do realiów i planowanych zmian na rynku gazu — mówi Agnieszka Głośniewska. Lepiej też, żeby nowe rozporządzenie było gotowe, zanim ruszy terminal w Świnoujściu — jedna z najważniejszych inwestycji energetycznych w kraju. Jego uruchomienie, o ile opóźnienie się nie powiększy, nastąpi w połowie 2015 r.
— Obecna interpretacja rozporządzenia nie uniemożliwia korzystania z terminalu, ale w praktyce może utrudniać jego wykorzystanie. Przecież przedsiębiorca importujący gaz wyłącznie za pośrednictwem terminalu LNG, z jednego kierunku dostaw, traktowany byłby jako podmiot naruszający prawo — podkreśla biuro prasowe PGNiG.