Przed nowym unijnym rozdaniem przez wszystkie przypadki odmieniane jest wyrażenie „inteligentne specjalizacje” (IS). Co się za nim kryje? Chodzi o obszary o największym potencjale, które mogą zapewnić przewagę konkurencyjną regionu czy kraju na poziomie międzynarodowym. Na nich ma się koncentrować większość wsparcia w najbliższych latach, w tym szczególnie w obszarze B+R i innowacji.
— Jeżeli firma będzie starała się o regionalne dotacje na badania i rozwój, zgodność z IS i tymi wypracowanymi priorytetowymi kierunkami badań będzie warunkiem koniecznym do uzyskania wsparcia — podkreśla Małgorzata Rudnicka, kierownik wydziału innowacyjności z departamentu rozwoju regionalnego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego.
— W nowej perspektywie preferowane będą mikro-, małe i średnie firmy wprowadzające nowe produkty i usługi. Przedsiębiorcy powinni szukać możliwości wprowadzania nowych rozwiązań do działalności właśnie pod kątem inteligentnych specjalizacji. Nie muszą ograniczać się tylko do swoich sektorów. I tak np. firma chemiczna chcąca wprowadzić nowe opakowania produktów będzie wpisywała się w inteligentną specjalizację dotyczącą bezpiecznej żywności — mówi Mariusz Frankowski, dyrektor Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych (MJWPU).
W kierunku usług
Co ważne, określenie inteligentnych specjalizacji to jeden z narzuconych przez Komisję Europejską warunków uruchomienia nowych regionalnych programów operacyjnych (RPO). Dlatego władze w regionach zakasały rękawy i pracują nad wyborem dziedzin, na które postawią w latach 2014-20.
— Trzeba podkreślić, że inteligentnych specjalizacji nie mają wyznaczać naukowcy czy urzędnicy, ale mają je wypracować przedsiębiorcy. Pomoże im w tym wiedza, doświadczenie, strategiczna wizja działania, ale też umiejętność odnajdywania się na rynku. Oczywiście wspomogą ich naukowcy, którzy są w stanie zaoferować rozwiązania ze swoich dziedzin — mówi Małgorzata Rudnicka.
Inteligentną specjalizacją może być branża, technologia lub dziedzina nauki — ale nie musi. Skoncentrowanie się na jednej branży nie jest konieczne, możliwe jest podejście międzysektorowe — i taką drogą poszło Mazowsze.
— Musimy poradzić sobie z charakterystyką regionu, który jest bardzo zróżnicowany gospodarczo i ekonomicznie i tak naprawdę nie ma naturalnej specjalizacji, branży czy dziedziny nauki, która może pociągnąć rozwój całego województwa. Ale będziemy starali się wykorzystać to zróżnicowanie jako atut i stawiamy na współpracę międzysektorową. Poza tym warto podkreślić, że Mazowsze w porównaniu z resztą kraju jest regionem, którego gospodarka mocno opiera się na usługach i w tym kierunku chcemy iść. Bo IS to nie tylko innowacyjne produkty, ale też innowacje usługowe czy organizacyjne — mówi Małgorzata Rudnicka.
Żywność i usługi
Każdy region musi wybrać kilka inteligentnych specjalizacji. Na Mazowszu ten proces wkracza w ostatnią fazę. Zaczęło się od badań, analiz i statystyk. One wskazały najważniejsze obszary gospodarcze i czołowe technologie,które mogą być brane pod uwagę. Potem propozycje zostały omawiane podczas spotkań roboczych i warsztatowych, głównie z przedstawicielami firm. Zostały też przeformułowane pod kątem użyteczności dla przedsiębiorców. W rezultacie dla Mazowsza zostały wyodrębnione cztery IS. Pierwszy to bezpieczna żywność.
— Firmy z regionu mają specjalizować się m.in. w produkcji i dystrybucji żywności wysokiej jakości. Chodzi o produkty bezpieczne zarówno dla odbiorcy, jak i dla środowiska w całym cyklu produkcji i dystrybucji — mówi Mariusz Frankowski.
Wzmocnieniu tego obszaru ma sprzyjać rozwinięta baza produkcyjna, jeśli chodzi o podstawowe produkty rolne (w szczególności owoce, warzywa, mięsa i mleko) i znaczna liczba zakładów przetwórstwa rolno-spożywczego. Jest też silne zaplecze naukowe w postaci m.in. Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Natomiast dużym wyzwaniem będzie silna konkurencja ze strony zakładów przetwórstwa z innych regionów i zagranicy. Drugą specjalizacją będą nowoczesne usługi dla biznesu. Wybór tego obszaru wynika m.in. z dużej koncentracji podmiotów, które specjalizują się we wspieraniu działalności gospodarczej i outsourcingu. Chodzi m.in. o instytucje finansowe, jednostki naukowe oraz centra usług logistycznych.
— Świadczą one mnóstwo usług związanych m.in. ze wsparciem kapitałowym i infrastrukturalnym dla firm. To działania nakierowane na usprawnianie procesów, logistykę towarową, transport intermodalny czy systemy informatyczne. W tym obszarze mamy też usługi badawcze. Chcemy doprowadzić do ich profesjonalizacji i tego, aby stały się one produktem rynkowym — tłumaczy Małgorzata Rudnicka.
Wyzwaniem jest tu rosnąca konkurencja ze strony innych ośrodków w kraju (w szczególnościKrakowa, Wrocławia i Trójmiasta) oraz niedobór kadry technicznej. Nie sposób nie wspomnieć o tym, że usługi skoncentrowane są głównie w Warszawie — ich dostępność na obszarach peryferyjnych jest bardzo niska.
O wyższą jakość
Trzecim obszarem są inteligentne systemy zarządzania. Chodzi o lepsze wykorzystanie zasobów, a w efekcie zwiększanie efektywności surowcowej i energetycznej. Obszar metropolitalny Warszawy to w końcu teren bardzo wysokiego zapotrzebowania na produkty i energię. Z drugiej strony obszary oddalone od stolicy reprezentują słaby poziom rozwoju i stan techniczny infrastruktury.
— Tu w grę wchodziłyby sieci inteligentne, systemy sterowania infrastrukturą, internet obiektów. Do tego dochodzą projekty związane z bezpieczeństwem i monitoringiem, automatyzacją systemów pomiaru i bezpieczeństwem cyfrowym. Liczyć się będzie przede wszystkim efektywność surowcowa i energetyczna w kontekście np. magazynowania energii — wymienia Małgorzata Rudnicka. Listę zamyka obszar określony jako „wysoka jakość życia”. Premiowane będą projekty wpływające na poprawę jakości życia mieszkańców Mazowsza.
— Chodzi o przedsięwzięcia dotyczące np. edukacji, warunków pracy, wykorzystania czasu wolnego i nowoczesnych technologii w sektorach zdrowia i bezpieczeństwa. Tu znajdą się też projekty, które mają na celu poprawę infrastruktury drogowej i kolejowej — wylicza Mariusz Frankowski.
Czas na grupy robocze
To jednak nie koniec — proces wyboru… wciąż trwa. W ostatnim etapie prac każdą IS wezmą pod lupę grupy robocze składające się z przedsiębiorców.
— Zdajemy sobie sprawę, że obszary są dosyć szerokie i ogólne. Dlatego zapraszamy przedsiębiorców do udziału w pracach grup. Mają one na celu określenie priorytetowych kierunków badań, które są istotne dla poszczególnych obszarów IS. Inne wsparcie jest niezbędne dla kierunków badań związanych z ICT, a inne w biotechnologiach.
Chodzi o to, aby podejście do wspierania B+R i innowacji w firmach było oddolne. My jesteśmy urzędnikami — możemy sięgać do raportów, ale one nie zawsze dobrze prognozują to, co będzie — przyznaje Małgorzata Rudnicka. Grupy będą brały udział w konsultowaniu instrumentów wsparcia w ramach RPO w obszarach innowacyjności. Ich zadaniem będzie też aktualizacja i weryfikacja IS. W skład zespołów wejdą głównie przedsiębiorcy, choć reprezentantów będą miały też instytucje naukowe i otoczenie biznesu.
— Grupy będą miały charakter otwarty. Teraz nie określamy ich liczebności, nie robimy konkursu dla zainteresowanych. Zapraszamy wszystkich tych, którzy będą chcieli wziąć w nich udział. I od razu zaznaczamy, że prace tych grup będą miały charakter publiczny. Mamy nadzieję, że członkowie grup będą potem aktywni w staraniach o unijne fundusze. Aby nie tworzyć sytuacji, w której grono przedsiębiorców wskazuje kierunki, ale właściwie nie widzi samo siebie w tych obszarach specjalizacji — mówi Małgorzata Rudnicka. Pierwsze spotkania grup są planowane na 18, 21, 24 i 25 listopada. Inteligentne specjalizacje w kształcie opracowanym przez grupy znajdą się w Regionalnej Strategii Innowacji (RSI).
— Sejmik województwa mazowieckiego powinien przyjąć ją do końca roku lub na początku 2015 r. — mówi Mariusz Frankowski, dyrektor Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych (MJWPU). Od razu zastrzega, że RSI będzie aktualizowana co 2-3 lata. Zmiany mają uwzględniać trendy polskiej gospodarki. W weryfikacji strategii będą pomagać wspomniane grupy robocze składające się z regionalnych przedsiębiorców i naukowców.
WIĘCEJ INFORMACJI: