Od czasu wejścia w życie przepisów ustawy o VAT kwestie opodatkowania usług windykacji i faktoringu pozostają niewyjaśnione.
Obrót wierzytelnościami jest zaliczany do usług pośrednictwa finansowego. Korzystający z niego są zwolnieni z podatku. Nie dotyczy to jednak usług ściągania długów oraz faktoringu. Powstaje zatem pytanie: czy w przypadku obrotu wierzytelnościami zawsze mamy do czynienia z usługą ściągania długów lub faktoringu, a jeżeli nie, to gdzie przebiega granica. Przepisy ustawy o VAT nie dają precyzyjnej odpowiedzi. Również opinie organów podatkowych nie są jednolite.
Niejasna definicja
Podstawowym problemem jest brak ustawowej definicji pojęcia ściągania długów oraz faktoringu.
— W opinii Komisji Europejskiej, na gruncie ustawy o VAT, pomiędzy tymi pojęciami nie występują istotne różnice — zwraca uwagę Andrzej Dębiec, radca prawny, partner w kancelarii Lovells.
Próbując ustalić sens wskazanych pojęć, Europejski Trybunał Sprawiedliwości i polskie Ministerstwo Finansów uznały, że zakres tych usług obejmuje działania polegające na uwolnieniu klienta od konieczności egzekwowania należności i podejmowaniu przez faktora czynności zmierzających wprost do odzyskania od dłużnika należnych kwot.
— W praktyce przyjęto podział na tzw. faktoring właściwy — bez regresu, zakładający przejęcie przez faktora ryzyka niewypłacalności dłużnika, oraz tzw. quasi-faktoring — niewłaściwy, z regresem, zakładający, iż ryzyko niewypłacalności dłużnika pozostaje nadal po stronie faktoranta — mówi Marta Szafarowska, doradca podatkowy w spółce MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy.
W ocenie Ministerstwa Finansów, faktoring właściwy ma charakter sprzedaży wierzytelności, natomiast quasi-faktoring jest zbliżony do umowy pożyczki — cesja wierzytelności ma w tym przypadku stanowić jej zabezpieczenie.
— Niezależnie od tych różnic, oba typy faktoringu są wyłączone z zakresu usług zwolnionych z VAT i podlegają opodatkowaniu stawką 22 proc. Jednolitość traktowania obu typów faktoringu dla potrzeb VAT potwierdzają zarówno polskie organy podatkowe, jak i ETS — dodaje Marta Szafarowska.
Podstawa niezgody
Wątpliwości dotyczą jednak samej podstawy opodatkowania usług faktoringu. Marta Szafarowska zauważa, że Minister Finansów opowiedział się za tym, aby podstawa ta obejmowała prowizję oraz inne elementy składające się na wynagrodzenie faktora. To sugeruje, iż do podstawy opodatkowania należałoby zaliczyć też odsetki pobierane przez faktora z tytułu finansowania faktoranta. Z drugiej jednak strony, finansowanie przedsiębiorcy do czasu spłaty wierzytelności przez dłużnika ma charakter usługi zbliżonej do dzielenia kredytu, co uzasadnia wyłączenie tych odsetek z podstawy opodatkowania faktoringu i zastosowanie do nich zwolnienia z VAT. Praktykę taką stosują niektóre państwa UE.
— W konsekwencji z usługą faktoringu właściwego mamy do czynienia tylko wtedy, gdy w wyniku sprzedaży wierzytelności ich nabywca pełni dodatkowe funkcje polegające na ściąganiu wierzytelności. W każdym innym przypadku usługa obrotu wierzytelnościami nie powinna być opodatkowana — podsumowuje Andrzej Dębiec.
Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której nabywca wierzytelności kupuje ją w celu dalszej odsprzedaży. Nie podejmuje on bowiem w tym przypadku żadnych działań zmierzających do egzekwowania należnych kwot. Także przeniesienie wierzytelności tytułem zabezpieczenia, konwersja wierzytelności na udziały czy też sprzedaż wierzytelności w związku z transakcją sekurytyzacyjną nie będą powodowały obowiązku wykazania podatku z tego tytułu.
— W tych sytuacjach powodem przeniesienia własności wierzytelności są inne przyczyny niż wyręczenie pierwotnego właściciela wierzytelności w egzekucji długu. Tylko taka interpretacja pozwoli na zapewnienie zgodności polskich przepisów z regulacjami VI dyrektywy odnoszącymi się do opodatkowania usług finansowych — mówi Andrzej Dębiec.
Niestety nie wszystkie urzędy skarbowe podzielają to stanowisko, utożsamiając pośrednictwo w zakupie i sprzedaży wierzytelności z usługami faktoringu i ściągania długów. Powoduje to dużą niepewność co do skutków podatkowych, realizowanych transakcji, a to wpływa na rozwój rynku związanego z obrotem wierzytelnościami.