KATARZYNA ORZEŁ
aplikant radcowski w Kancelarii Chabasiewicz, Kowalska i Partnerzy
2 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 130 §21 kodeksu pracy z konstytucją. Jednocześnie Trybunał nie zdecydował się odroczyć wejścia w życie wyroku, czego skutkiem była utrata obowiązywania niezgodnego z konstytucją przepisu z dniem 8 października 2012 r. Wtedy też przywrócone zostały zasady, zgodnie z którymi, w przypadku gdy dzień wolny od pracy przypada w dzień uznany za wolny od pracy zgodnie z obowiązującym u pracodawcy rozkładem czasu pracy, pracownikowi należy się za ten dzień inny dzień wolny od pracy.
Przywrócona przez Trybunał Konstytucyjny zasada ma na celu zagwarantowanie wszystkim pracownikom równego traktowania w aspekcie ustalenia miesięcznego wymiaru czasu pracy. Zgodnie z ogólną zasadą, przypadające w danym miesiącu święta zmniejszają wymiar czasu pracy pracowników, o ile nie przypadają w dzień ustawowo wolny od pracy. W okresie od 1 stycznia 2011 r., gdy pracodawcy nie musieli udzielać pracownikom dni wolnych za święta przypadające w dni wolne dla nich od pracy z tytułu obowiązującego ich rozkładu czasu pracy (najczęściej chodziło o soboty), pracownicy pracowali w większym wymiarze czasu pracy niż ci, dla których ten dzień był dniem pracującym. W efekcie pokrzywdzeni byli pracownicy pracujący od poniedziałku do piątku, ich miesięczny wymiar czasu pracy był o średnio osiem godziny wyższy niż wymiar czasu pracy ich kolegów pracujących w soboty. Sytuacja ta, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, naruszała zasadę równości.
Pozostaje więc zadać sobie pytanie, jakie skutki wywrze w praktyce wydany przez Trybunał wyrok.
Będzie to w pierwszej kolejności przywrócenie zasady, zgodnie z którą za święto przypadające w dzień wolny od pracy zgodnie z rozkładem czasu pracy (zwykle sobotę) przysługuje pracownikom inny dzień wolny od pracy. Wyrok Trybunału może mieć także daleko idące skutki w sferze finansowej. W efekcie obowiązywania niekonstytucyjnych przepisów w styczniu 2011 r. czas pracy wszystkich pracowników pracujących w rozkładzie czasu pracy poniedziałek — piątek został zwiększony o osiem godzin (chodzi w tym wypadku o ustawowo wolny od pracy 1 stycznia, który w 2011 r. przypadał na sobotę).
W efekcie można twierdzić, że pracownicy ci wypracowali osiem godzin więcej, niż to wynika z obowiązującego ich rozkładu czasu pracy (nadgodziny), za które nie otrzymali należnego wynagrodzenia. Jednocześnie sytuacja ta była skutkiem wydania ustawy niezgodnej z konstytucją, co zostało potwierdzone wyrokiem. Obowiązek bezpłatnej pracy na rzecz swojego pracodawcy spowodował więc powstanie po stronie pracownika szkody w wysokości należnego za przepracowany czas wynagrodzenia, a co za tym idzie, uznać należy, że spełnione są przesłanki dla dochodzenia od skarbu państwa odszkodowania za szkodę spowodowaną wydaniem wadliwego aktu prawnego (art. 4171 k.c.). Nie można więc wykluczyć możliwości wystąpienia pracowników z pozwem zbiorowym w tej sprawie.