Zasady systemu określającego warunki eksportu produktów strategicznych, a co za tym idzie — ich transportu, zostały dostosowane do zmodyfikowanego prawa.
Polskie Centrum Badań i Certyfikacji (PCBC) przedstawiło aktualizację kryteriów Wewnętrznego Systemu Kontroli (WSK), wykorzystywanego do nadzorowania eksportu towarów strategicznych. Wdrożenie i certyfikacja WSK jest obowiązkiem firm produkujących i eksportujących towary strategiczne. Muszą go także mieć przewoźnicy wyspecjalizowani w transporcie takich wyrobów.
Aktualizacja stała się niezbędna z powodu zmian, jakie zaszły w polskim prawodawstwie wskutek przystąpienia do UE.
— Zmienił się rodzaj dokumentów potrzebnych do prowadzenia eksportu towarów strategicznych. Zaktualizowano także terminologię zawartą w opisie systemu. Ponadto, do opisanych już wymagań wprowadzono wytyczne będące zbiorem praktycznych wskazówek — wylicza Piotr Nowak z Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji.
Spójna legislacja
Polskie prawo dotyczące systemu kontroli eksportu towarów strategicznych było sukcesywnie dostosowywane do unijnej legislacji. Proces rozpoczął się od wydania ustawy z 2 lipca 2004 r. Zmiany te jednak nie znoszą obowiązku wdrożenia WSK. Dopiero 3 lata po jego certyfikacji przedsiębiorstwo może ubiegać się o generalne zezwolenie na eksport towarów strategicznych. Wymóg ten istnieje tylko w Polsce.
— Nie jesteśmy jednak jedynym krajem na świecie, w którym certyfikacja WSK jest obowiązkowa. W USA rozważa się bowiem projekt oparcia kryteriów WSK na systemie jakości — mówi Tomasz Gudima, szef firmy doradczej Intom Systemy Jakości.
W obowiązujących od 2003 r. kryteriach WSK pojawiły się jednak obszary niezgodne z polskim prawodawstwem, które uległo modyfikacji w związku z akcesją Polski do UE. W związku z tym PCBC opracowało zmiany w kryteriach systemu, uwzględniające nowe polskie akty prawne i unijne dyrektywy.
— Obecnie system jest więc oparty przede wszystkim na ustawie z 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa i na jej nowelizacji z 2 lipca 2004 r. Uwzględnia też rozporządzenie Rady Wspólnoty Europejskiej nr 1334/2000 z 22 czerwca 2000 r., ustanawiające wspólnotowy system kontroli eksportu produktów i technologii podwójnego zastosowania — wylicza Tomasz Gudima.
W praktyce
Nie ma określonego terminu przejściowego, który nakazuje przedsiębiorstwom dostosowanie systemu do nowych warunków prawnych.
— Audytorzy zewnętrzni PCBC już weryfikują WSK według nowych zasad. W związku z tym do ich obowiązków należy wykazanie wszystkich elementów niespójnych z prawem europejskim — wyjaśnia Tomasz Gudima.
Dla przedsiębiorstw aktualizacja systemu oznacza przede wszystkim dostosowanie do obowiązującego prawa takich procedur operacyjnych, jak m.in. realizacja usługi, transakcji, klasyfikacja towarów czy nowelizacja podręcznika WSK. Pojawiły się nowe wnioski o uzyskanie zezwolenia indywidualnego lub globalnego dla eksporterów i importerów. Opracowano również nowe wnioski dla spedytorów, agencji celnych i przewoźników. Powołano także nowy organ kontroli dla towarów podlegających szczególnemu nadzorowi — szeroko pojętej kryptografii. Jest nim Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
— WSK stwarza problemy zwłaszcza firmom, które dopiero zaczynają korzystać z systemu. Wynika to przede wszystkim z braku zrozumienia lub słabej znajomości prawa w tym zakresie, a także niewystarczającej wiedzy o zasadach wdrażania systemu — twierdzi Tomasz Gudima.