Złożyłeś PIT? Pora rozliczyć składkę zdrowotną

Systemy elektroniczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) są już gotowe do przyjmowania rozliczeń składki zdrowotnej opłacanej przez przedsiębiorców w 2022 r., czyli do ich nowego obowiązku. Właściciele firm muszą wywiązać się z niego w dokumentach rozliczeniowych za kwiecień, a więc do 22 maja. Odpowiednie nowe wersje tych formularzy są udostępnione przez zakład w programie Płatnik oraz w aplikacji ePłatnik na Platformie Usług Elektronicznych (PUE).

Na problemy instrukcja

Do rocznego rozliczenia składki zdrowotnej jest zobowiązany każdy przedsiębiorca, który w 2022 r. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu i był opodatkowany liniowym PIT, skalą podatkową lub ryczałtem ewidencjonowanym. Służą do tego formularze ZUS DRA (od prowadzących działalność jednoosobową) i ZUS RCA (od płatników opłacających składki za siebie oraz inne osoby, np. zatrudnionych pracowników, zleceniobiorców).

W formularzu ZUS DRA nowe rubryki służące do rocznego rozliczenia składki zdrowotnej znajdują się w bloku XII, a w druku ZUS RCA utworzono je w części III.F. Okazuje się jednak, że po aktualizacji tych dokumentów system Płatnik sprawia przedsiębiorcom pewne kłopoty.

– Najczęściej pojawia się problem z wysłaniem deklaracji przez płatników wyrejestrowanych z ubezpieczeń oraz ze sporządzeniem dokumentu ZUS DRA za kwiecień 2023 r. z rocznym rozliczeniem przez płatników, którzy zakończyli działalność w grudniu 2022 r. Ponadto brakuje możliwości przetworzenia kolejnego dokumentu ZUS ZUA z kodem 05xx – wylicza Monika Piątkowska, doradca podatkowy i ekspertka fillup.pl.

Informuje przy tym, że ZUS w odpowiedzi na sygnały o tych problemach umieścił na swojej stronie internetowej komunikat z instrukcją, jak się z nimi uporać.

– Chcę też przedsiębiorcom przypomnieć, że aby system Płatnik prawidłowo rozliczył roczną składkę zdrowotną, powinni zaktualizować program i dane płatnika. W przeciwnym wypadku również mogą wystąpić problemy i nie dojdzie do skutecznej wysyłki formularzy – przestrzega Monika Piątkowska.

Zwraca uwagę, że w ZUS DRA rozliczany jest tzw. rok składkowy, który trwał od 1 lutego 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. W tym okresie za każdy miesiąc należało obliczać wysokość składki zdrowotnej. Natomiast roczna jest ustalana na podstawie dochodów (lub przychodów w przypadku ryczałtu) z roku kalendarzowego, czyli od 1 stycznia do 31 grudnia.

Wymiar wymiarowi nierówny

– W 2022 r. miesięczne składki zdrowotne były jedynie zaliczkami. Teraz przedsiębiorcy muszą porównać je z kwotą wymaganą od nich zgodnie ze stawką roczną i ustalić, czy wnosili opłaty w odpowiedniej wysokości czy może konieczna jest dopłata. Przy czym ten nowy obowiązek rozliczeniowy nie dotyczy podmiotów opłacających PIT w formie karty podatkowej, właścicieli jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek komandytowych – mówi Bogdan Zatorski, kierownik do spraw analiz biznesowych i wymagań prawnych w Symfonii.

Wyjaśnia, że podstawę wysokości składki stanowi roczny dochód z działalności pomniejszony o koszty podatkowe. Należy również odliczyć składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe - jeśli nie zostały wcześniej zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

– Jeśli z wyliczeń wyniknie niedopłata, trzeba ją uregulować w terminie złożenia deklaracji rocznej, czyli do 22 maja – informuje ekspertka fillup.pl.

Nadpłaty zostaną zwrócone na wniosek płatnika.

– Wniosek należy złożyć najpóźniej do 1 czerwca. Zakład zwróci pieniądze na rachunek bankowy przypisany do płatnika składek – pod warunkiem, że na jego koncie nie będzie zaległości, m.in. z tytułu składek lub nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, do których zwrotu został zobowiązany. Jeśli wniosek nie zostanie złożony w terminie, nadpłata będzie przeznaczona na pokrycie przyszłych należności, a w przypadku zaległości będzie automatycznie je wyrównywała – tłumaczy Bogdan Zatorski.

Zasada, że podstawą wymiaru składki zdrowotnej jest dochód bądź przychód, będzie miała szczególne znaczenie dla przedsiębiorców, którzy skorzystali z prawa do dokonania wstecz zmiany zeszłorocznej formy opodatkowania. Było to możliwe na dwa sposoby – w trakcie 2022 r. od 1 lipca lub w zeznaniach podatkowych za 2022 r., składanych teraz do 2 maja. Ta możliwość przysługiwała osobom na liniowym PIT i ryczałtowcom, a mogli przejść oni wyłącznie na zasady ogólne, czyli skalę podatkową.

Taka zmiana oznacza ustalenie na nowo zobowiązania z tytułu daniny na Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), gdyż jest ono zróżnicowane – zależy od rodzaju podatku, któremu podlega konkretna działalność gospodarcza. Można się więc spodziewać, że po jego zmianie przedsiębiorców może czekać dodatkowy obowiązek – sporządzenia korekty rocznej składki.

– W przypadku zmiany formy opodatkowania w trakcie roku, czyli od lipca 2022 r., przedsiębiorca nie będzie zobowiązany do skorygowania składek zdrowotnych za pierwszą połowę roku – mówi Monika Piątkowska.

Poznaj program konferencji “Controlling Finansowy 2023”, 18 maja, Warszawa >>

Gdy masz kilka biznesów

Bogdan Zatorski podpowiada, że przy obliczeniu zobowiązania składkowego warto skorzystać z kalkulatora i instrukcji znajdujących się na stronie ZUS. Jego zdaniem może być to szczególnie pomocne ze względu na wspomniane zróżnicowanie zasad w zależności od stosowanej formy opodatkowania.

Zwraca uwagę, że przedsiębiorca prowadzący więcej niż jedną działalność, z której rozlicza się z fiskusem tym samym rodzajem PIT, do ustalenia rocznej składki zdrowotnej musi zsumować przychody i koszty wszystkich działalności. Natomiast gdy stosuje do nich odrębne formy opodatkowania, dla każdej z nich musi obliczyć osobno kwotę rocznej daniny na NFZ.

– Trzeba ponadto pamiętać, że do rocznego rozliczenia tej składki jest zobowiązany także przedsiębiorca, który zamknął lub zawiesił działalność gospodarczą w trakcie roku – podkreśla przedstawiciel Symfonii.