W niedzielę, 8 marca Szwajcarzy mogą potwierdzić swoje przywiązanie do tradycyjnych pieniędzy. W ogólnokrajowym referendum zdecydują, czy możliwość płacenia gotówką powinna zostać zapisana w konstytucji. Inicjatywa została zgłoszona przez aktywistów, którzy chcą prawnego zagwarantowania możliwości korzystania z fizycznych pieniędzy.
Sondaże wskazują, że propozycja ma duże szanse na poparcie społeczne, choć ostateczny kształt zmian może różnić się od wersji zaproponowanej przez inicjatorów plebiscytu, gdyż swój pomysł w tej sprawie zgłosił rząd. Finalne rozwiązanie może być więc hybrydą obu projektów.
Głosowanie jest wyjątkowe na tle krajów rozwiniętych, które coraz szybciej przechodzą na płatności cyfrowe i ograniczają rolę banknotów oraz monet w codziennym obrocie gospodarczym. Niemniej wydarzenia na Bliskim Wschodzie mogą zweryfikować ten trend. Najlepszym przykładem jest ostatni apel banku centralnego Szwecji, jednego z najbardziej cyfrowych krajów. Riksbank zarekomendował bowiem posiadanie przez gospodarstwa domowe po 1000 SEK (ok. 93 EUR) w gotówce na osobę dorosłą w związku z niepewną sytuacją na świecie.
Symbol bezpieczeństwa w niepewnych czasach
Dla wielu mieszkańców Szwajcarii gotówka ma znaczenie wykraczające poza zwykłą formę płatności. W kraju o długiej tradycji stabilności finansowej banknoty są postrzegane jako gwarancja wartości w niepewnych czasach.
Aktywiści, którzy zebrali 157 tys. podpisów niezbędnych do przeprowadzenia referendum, przekonują, że fizyczne pieniądze zapewniają obywatelom większą niezależność od systemu bankowego. Podkreślają, że gotówka działa bez dostępu do prądu, internetu czy infrastruktury finansowej, a także pozwala uniknąć potencjalnych opłat transakcyjnych lub negatywnych stóp procentowych.
Takie obawy nie są bezpodstawne. W przeszłości, gdy Szwajcarski Bank Narodowy wprowadził ujemne stopy procentowe (polityka ujemnych stóp była utrzymywana w latach 2014-22) – część obywateli zaczęła wypłacać pieniądze z banków, aby uniknąć kosztów przechowywania środków na rachunkach.
Rządowa kontrpropozycja zmiany konstytucji
Szwajcarski rząd również zaproponował zmianę konstytucji dotyczącą gotówki. Projekty różnią się szczegółami. Wersja rządowa pozostawia większą elastyczność w przyszłości, co zdaniem części działaczy mogłoby umożliwić zastąpienie banknotów i monet cyfrową walutą banku centralnego. Aktualne sondaże sugerują, że oba warianty mogą uzyskać poparcie większości wyborców, choć nieco więcej zwolenników ma propozycja władz.
Szwajcarzy wciąż gromadzą duże ilości gotówki
Mimo rosnącej popularności płatności elektronicznych Szwajcarzy nadal przechowują znaczne ilości fizycznych pieniędzy. Dane Banku Rozrachunków Międzynarodowych wskazują, że przeciętny mieszkaniec kraju posiada w domu gotówkę o równowartości 10,7 tys. USD. Wielu mieszkańców trzyma w domu co najmniej 1000 CHF jako rezerwę na nieprzewidziane sytuacje, a niektórzy przechowują w banknotach nawet setki tysięcy franków.
Dużym ułatwieniem dla zwolenników gotówki jest funkcjonowanie w obiegu jednego z najwyższych nominałów banknotów na świecie – 1000 CHF, czyli około 1272 USD.
Co ciekawe, w obiegu pozostaje wciąż znaczna liczba banknotów wycofanych w latach 70. XX wieku. Szacuje się, że prawie 900 mln CHF z tej serii nadal znajduje się w rękach obywateli.
Płatności cyfrowe rosną w siłę
Codzienne zwyczaje zakupowe Szwajcarów wyraźnie się zmieniają. W 2024 r. gotówka była wykorzystywana w około 30 proc. transakcji, podczas gdy jeszcze w 2017 odpowiadała za około 70 proc. płatności. Obecnie najczęstszą metodą rozliczeń stały się karty debetowe.
Coraz więcej sprzedawców detalicznych ogranicza przyjmowanie banknotów i monet, szczególnie w transporcie publicznym czy na wydarzeniach sezonowych, takich jak np. jarmarki bożonarodzeniowe.
Jednocześnie Szwajcarski Bank Narodowy należy do światowych liderów badań nad wykorzystaniem cyfrowych walut banku centralnego w rozliczeniach między instytucjami finansowymi.
Gotówka przetrwa i to w nowej formie
Mimo dynamicznego rozwoju technologii bank centralny nie planuje rezygnacji z fizycznych pieniędzy. W minioną środę ogłoszono zwycięzców konkursu na projekt nowej generacji banknotów, które mają zostać wprowadzone do obiegu w latach 30. XXI wieku.
Wybrany projekt przedstawia rośliny po jednej stronie nut żółtych, czerwonych, zielonych, niebieskich, brązowych i fioletowych, a po drugiej stronie charakterystyczne zabytki i szwajcarskie elementy kulturowe. SNB zastrzegł jednak, że finalne banknoty, które będą zawierać nowe funkcje bezpieczeństwa, mogą różnić się od zwycięskiego zgłoszenia.