Jedne tytuły z humorem zachęcają do zwolnienia, inne odwołują się do badań naukowych lub filozofii. Wszystkie pokazują jednak, że nieustanne działanie wcale nie jest najlepszą drogą do sukcesu, kreatywności i szczęścia.
Johan Anderberg, „Just Don't. O sztuce nicnierobienia”
Nie spiesz się. Poczekaj na właściwy moment. A czasem po prostu nic nie rób. Taką przewrotną radę daje Johan Anderberg w książce „Just Don't. O sztuce nicnierobienia”. W epoce nieustannej aktywności brzmi to niemal jak herezja. W pracy rozliczamy się z każdego tygodnia i kwartału, menedżerowie oczekują coraz szybszych efektów, a bezczynność bywa mylona z lenistwem. Tymczasem nadmiar działania często rodzi więcej chaosu niż rezultatów.
Szwedzki bestseller przekonuje, że umiejętność powstrzymania się od działania bywa równie cenna jak zdecydowany ruch. Przywołuje przykłady z różnych epok. W 1958 r. w Chinach rozpoczęto akcję tępienia wróbli, uznając je za szkodniki niszczące plony. Efekt okazał się katastrofalny – po zniknięciu ptaków eksplodowała populacja szarańczy, która zdewastowała uprawy i przyczyniła się do wielkiego głodu. Z kolei w III wieku p.n.e. rzymski wódz Fabiusz Maximus nie próbował pokonać Hannibala w walnej bitwie. Unikał starcia, zmuszając przeciwnika do długotrwałego marszu i życia w ciągłej gotowości, aż jego armia zaczęła słabnąć. Nie każda sytuacja wymaga szybkiej odpowiedzi. Czasem najgorszym doradcą okazuje się pośpiech.
Tom Hodgkinson, „Jak być leniwym”
Co łączy Oscara Wilde’a, Marka Twaina i Samuela Johnsona? Choć wszyscy byli gorącymi orędownikami słodkiego nicnierobienia, nie przeszkodziło im to stworzyć wybitnych dzieł. Do tego zacnego grona próżniaków zaprasza Tom Hodgkinson, brytyjski pisarz i twórca magazynu „The Idler” (Obibok).
Jego „Jak być leniwym” to błyskotliwy manifest przeciwko dyktaturze produktywności. Zamiast przekonywać, że trzeba wstawać o piątej rano, wypełniać kalendarz po brzegi i nieustannie dowozić wyniki, Hodgkinson proponuje 24 lekcje spokojniejszego życia. Pisze z humorem, ale między wierszami stawia całkiem poważne pytanie: czy pracujemy po to, by lepiej żyć, czy żyjemy po to, by więcej pracować?
Łatwo machnąć ręką i uznać jego poglądy za szaleństwo. Ale może bardziej szalony jest świat, który wmówił nam, że wartość człowieka mierzy się liczbą wysłanych mejli i darmowych nadgodzin. Jak się przed tym kłamstwem bronić? Jutro rano, gdy zadzwoni budzik i będziesz już gotów wyskoczyć z łóżka, przypomnij sobie słowa Hodgkinsona: „Och, jak słodko jest obrócić się i znowu zasnąć »na pięć minutek«”. Kto wie, może choć przez chwilę spojrzysz na poranny pośpiech z zupełnie innej perspektywy.
Ulrich Schnabel, „Sztuka leniuchowania. O szczęściu nicnierobienia”
To błyskotliwa podróż przez badania, historie i anegdoty, które dobitnie pokazują, że inteligentne lenistwo może dać nam znacznie więcej niż bezmyślne zabieganie od rana do nocy. Neuronaukowcy i psychologowie od lat udowadniają, że świadoma bezczynność wcale nie jest czasem straconym – wręcz przeciwnie. To właśnie wtedy mózg się regeneruje, pamięć się wzmacnia, a kreatywność wskakuje na wyższy bieg. A jeśli ktoś potrzebuje jeszcze mocniejszego argumentu, wystarczy spojrzeć na Einsteina, Goethego i innych wielkich myślicieli, artystów czy naukowców, którzy swoje przełomowe odkrycia zawdzięczali właśnie chwilom nicnierobienia.
Ulrich Schnabel w „Sztuce leniuchowania” wyjaśnia, dlaczego życie w społeczeństwie nieustannego przyspieszenia – pod presją pracy i ciągłej komunikacji – odbiera nam radość i zdolność prawdziwego odpoczynku. Redaktor naukowy tygodnika „Die Zeit” nie ogranicza się jednak do diagnozy. Pokazuje również, jak we współczesnym świecie odnaleźć własne wyspy wytchnienia i odzyskać przestrzeń na spokój, refleksję oraz twórcze nicnierobienie. Niezbędna jest do tego jednak odwaga, aby stawiać granice zbyt wymagającemu otoczeniu.
Byung-Chul Han, „Społeczeństwo zmęczenia”
Często to nie świat zmusza ludzi do nieustannego działania. Robimy to sami. Łatwo obwinić szefa, firmę czy kolejne deadline'y, ale presja często rodzi się w nas: chcemy awansować, więcej zarabiać, budować karierę i udowadniać swoją wartość. O tym właśnie pisze Byung-Chul Han w głośym eseju „Społeczeństwo zmęczenia”.
Diagnoza koreańsko-niemieckiego filozofa jest bezlitosna. Przeszliśmy od społeczeństwa dyscypliny, opartego na nakazach i zakazach, do społeczeństwa osiągnięć, w którym każdy jest jednocześnie szefem i pracownikiem, katem i ofiarą, nadzorcą i nadzorowanym. Sami wywieramy na siebie presję, by robić więcej, szybciej i lepiej. W efekcie coraz częściej zmagamy się z depresją, wypaleniem zawodowym i problemami z koncentracją. Han przekonuje, że źródłem tych zjawisk nie jest zewnętrzny przymus, lecz nadmiar możliwości i przekonanie, że bez końca możemy przekraczać swoje słabości.
Dlatego z nieufnością patrzy na kult produktywności, multitaskingu i niekończącego się samodoskonalenia. Przeciwstawia im coś, co we współczesnym świecie stało się towarem deficytowym: ciszę, nudę i głęboką, niespieszną uwagę.
Abi Abdaal, „Paradoks produktywności. Jak czerpać przyjemność z pracy, aby się chciało chcieć”
Nie okłamujmy się. Od czasu do czasu nawet największy nygus – oczywiście w inteligentnym wydaniu – musi zakasać rękawy, bo rachunki same się nie zapłacą, a lodówka nie napełni się od samego leżenia na kanapie. Są też ludzie, którzy zwyczajnie chcą stworzyć coś wartościowego, pomóc innym albo zostawić po sobie świat odrobinę lepszy, niż go zastali. Czy to oznacza, że wszystkie książki o nicnierobieniu można odłożyć na półkę z bajkami? Bynajmniej. Ich przesłanie nie sprowadza się tylko do pochwały bezczynności. Są zachętą, by osiągać maksimum efektów przy minimum wysiłku.
W podobnym kierunku zmierza „Paradoks produktywności” Aliego Abdaala – lekarza, przedsiębiorcy i pasjonata iluzji, którego filmy i podcasty śledzą miliony odbiorców na całym świecie. To lekki, praktyczny poradnik oparty zarówno na badaniach psychologicznych, jak i osobistych doświadczeniach autora. Abdaal dzieli się konkretnymi ćwiczeniami, eksperymentami i prostymi narzędziami, które pomagają pracować skuteczniej bez ciągłego forsowania się. Nie snuje filozoficznych rozważań jak Byung-Chul Han. Proponuje raczej prostą receptę: zamiast zmuszać się do działania, zorganizuj pracę tak, by wykonywanie jej sprawiało przyjemność.