Perspektywa przystąpienia Polski do UE wymusiła przede wszystkim ujednolicenie z prawem europejskim przepisów o podatku VAT.
Rozrastający się rynek leasingu, wielość zaangażowanych podmiotów gospodarczych, udział poważnych instytucji finansowych w oferowaniu tej usługi to główne przyczyny zmian ustawodawczych, określających nowe warunki formalnoprawne działania leasingu.
Najważniejszym krokiem stało się uregulowanie skutków podatkowych umowy leasingu co do podatku dochodowego, zapoczątkowane w październiku 2001 r. Dzięki ostatniej, tegorocznej kodyfikacji usankcjonowaniu uległa tak dotąd kontrowersyjna i podważana przez urzędy skarbowe możliwość przenoszenia na korzystającego własności przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy leasingu, za cenę odbiegającą od ceny rynkowej.
Trochę historii
Przez wiele lat reguły prawne funkcjonowania leasingu oparte były na aktach rangi rozporządzeń i okólnikach Ministerstwa Finansów. Te ostatnie, nie będąc źródłem prawa, lecz jedynie zaleceniem do określonego zachowania ze strony urzędów skarbowych, z pewnością nie wprowadzały niezbędnego ładu prawnego.
— Przełom nastąpił w 1993 r. wraz z pojawieniem się rozporządzenia ministra finansów w sprawie zaliczania przedmiotu umów najmu lub dzierżawy rzeczy albo praw majątkowych do składników majątku stron tych umów. Wykreowało to nową kategorię umowy — umowę szczególną, o podobnym do umowy najmu lub dzierżawy charakterze, na podstawie której rzecz lub prawo majątkowe zostały oddane do odpłatnego korzystania — mówi Grzegorz Danecki, radca prawny kierujący katowickim oddziałem Kancelarii Leśnodorski, Ślusarek i Wspólnicy.
Ten kontrowersyjny akt prawny był pierwszym nawiązaniem do sposobu regulowania w krajach Unii Europejskiej skutków, jakie wywiera zawarcie i wykonywanie umowy leasingu na gruncie prawa podatkowego.
— Pierwszy krok w kierunku skodyfikowania leasingu poczyniła obowiązująca od 9 grudnia 2000 r. nowelizacja kodeksu cywilnego, dzięki której umowa leasingu stała się wreszcie umową nazwaną — zawraca uwagę Adam Nowakowski, główny konsultant prawny w Raiffeisen Leasing.
Z akcentem na VAT
Nowe zasady obciążenia podatkiem od towarów i usług przyniosła ustawa z 11 marca 2004 r.
— Ten akt prawny był konsekwencją dostosowania polskiego systemu prawnego do prawa wspólnotowego — mówi Grzegorz Danecki.
Publiczna dyskusja na temat projektowanych zmian, jakie miała wprowadzić ta nowa ustawa, ujawniła wiele obaw dotyczących ich wpływu na zawarte już umowy leasingu oraz na rozwój całej branży.
— Obawy były tym bardziej uzasadnione, że zmiany miały dotknąć bezpośrednio najważniejszego segmentu rynku leasingu, jakim są środki transportu. Ustawodawca, wprowadzając nową ustawę o podatku od towarów i usług, przewidział możliwość dalszego stosowania przez klientów dotychczasowych zasad odliczania podatku VAT w stosunku do opłat wynikających z umów lea-singu, zawartych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Natomiast w odniesieniu do nowo zawieranych umów leasingu środków transportu ustawodawca wprowadził dodatkowe swoiste kryterium, tzw. wzór Lisaka, od spełnienia którego uzależnione było uzyskanie uprawnienia do odliczania podatku naliczonego VAT — mówi Adam Bednarski, główny specjalista ds. rozwoju produktów Raiffeisen Leasing.
Obawy dotyczące przyszłości spowodowały, że w drugim kwartale 2004 r., tj. w okresie poprzedzającym wejście w życie zmienionej ustawy, nastąpił lawinowy przyrost nowo zawieranych umów leasingu.
Nowe przepisy, już na etapie projektowania, spotkały się z powszechną krytyką.
— Zlecane analizy prawne jednoznacznie wskazywały na występującą w prezentowanych projektach i nie usuniętą w procesie legislacyjnym niezgodność ustawy z VI dyrektywą Rady Unii Europejskiej, m.in. w związku z odstąpieniem od traktowania tzw. leasingu finansowego jako usługi, jak również na wątpliwości co do konstytucyjności tej ustawy — mówi Adam Nowakowski.
Powszechna krytyka nowej ustawy przyczyniła się do stosunkowo szybko podjętych działań w kierunku jej znowelizowania.
— Efektem była rezygnacja ze wzoru Lisaka i zastąpienie go kryterium ładowności pojazdu, w myśl którego nabywca pojazdu miałby prawo do odliczenia VAT w całości przy nabyciu pojazdu, którego ładowność przekraczałaby 3,5 tony. Podwyższona też została wysokość podatku VAT, możliwego do odliczenia w przypadku samochodów niespełniających tego kryterium, odpowiednio z 50 proc. i kwoty 5 tys. zł do 60 proc. i kwoty 6 tys. zł — mówi Adam Bednarski.
Okiem eksperta
Bez promesy nie ma dotacji
Przedsiębiorcy ubiegający się o dofinansowanie inwestycji ze środków Sektorowego Programu Operacyjnego — Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (SPO WKP) — działania 2.3, chcący nabyć nowe środki trwałe z wykorzystaniem leasingu, mają obowiązek dołączania do wniosków o dofinansowanie promesy zawarcia umowy leasingu. Promesa jest sporządzonym w formie pisemnej jednostronnym zobowiązaniem przedsiębiorstwa leasingowego do zawarcia z korzystającym umowy leasingu. Do istotnych elementów promesy należy zaliczyć oznaczenie stron przyszłej umowy, rodzaju leasingu, wynagrodzenia finansującego oraz czas, w jakim promesa zachowuje ważność.
W opublikowanych przez MGiP wytycznych dla wnioskodawców ubiegających się o dofinansowanie określono szczegółową treść zapisów promes leasingowych, zgodnych z przepisami.
Promesy niespełniające warunków będą odrzucane przez regionalne instytucje finansujące, co prowadzi do odrzucenia wniosku o dofinansowanie.
Jarosław Ostrowski radca prawny, wspólnik kancelarii Nowakowski i Wspólnicy