Ericsson i pierwsze polskie telefony

W 1876 roku Lars Magnus Ericsson otworzył warsztat, w którym naprawiał uszkodzone telegrafy, ale już dwa lata później sprzedał pierwszy wyprodukowany przez siebie telefon. W 1881 roku podpisał duże kontrakty w Norwegii, Szwecji i Rosji.

W Polsce firma Ericsson pojawiła się za sprawą Cedergrena  - firmy, która otrzymała koncesję na budowę sieci  telefonicznej w Warszawie. To własnie Towarzystwo Akcyjne Telefonów Cedergrena zbudowało pierwszą centralę telefoniczną wyposażoną w sprzęt firmy Ericsson przy ulicy Zielnej 37. Autorem projektu gmachu był profesor Politechniki Sztokholmskiej J. G. Glason, wystrój wnętrz projektował zaś polski architekt Bronisław Brochwicz-Rogóyski. Otwarcie nowej centrali odbyło się 16 listopada 1904 r. W Warszawie czynnych było wówczas około 5200 aparatów telefonicznych.

Montaż słupów pod kable na dachu budynku w okolicy pl. Grzybowskiego
Wyświetl galerię [1/3]

Montaż słupów pod kable na dachu budynku w okolicy pl. Grzybowskiego

Archiwum firmy Ericsson

Liczba urządzeń rosła jednak tak szybko, że wkrótce trzeba było centralę rozbudować na terenie przyległej działki ulicy Zielnej o numerze 29. Jego wysokość od podstawy fundamentów do szczytu wynosiła 51 m, mieścił w wieży osiem wysokich pięter i był to w chwili oddania do użytku najwyższy budynek w Imperium Rosyjskim oraz jeden z najwyższych obiektów żelbetowych w Europie. 

Rozwój telefonii zahamowała pierwsza wojna światowa. Gdy w 1915 roku wojska niemieckie zajęły Warszawę, wszyscy polscy abonenci zostali odcięci od sieci. Łączność - układ nerwowy państwa - znalazł się w rękach okupanta.

Wraz z rewolucją w Berlinie zasadniczo zmieniły się okoliczności polityczne i militarne na terenie okupowanym. Rozpoczęły się bunty i wystąpienia Polaków, ujawniać zaczęły się podziemne dotąd organizacje. 11 listopada 1918 r. Piłsudski przejął władzę od Rady Regencyjnej i przystąpił do scalania wszystkich sił niepodległościowych. Pracownicy firmy Cedergren zgłosili się natychmiast do pracy w ciągu kilku tygodni pracując od świtu do nocy nad przywróceniem funkcjonowania sieci telefonicznej. 

Pierwsze lata niepodległej Rzeczypospolitej upłynęły na usuwaniu zniszczeń oraz odbudowie central. Według statystyk, 1 stycznia 1921 r. w sieci warszawskiej było 22 369 abonentów i 25 314 aparatów telefonicznych (w roku 1914 było ich 33 000). 

To firma Ericsson dostarczała sprzęt do budowy sieci telefonicznych w Warszawie i innych miastach. Wkrótce też stała się właścicielem spółki-operatora, czyli H.T. Cedergren, przejmując nadzór nad całością procesu budowy linii telefonicznych w Polsce i wyposażania abonentów w nowoczesne aparaty. Od roku 1918 r. spółkę Cedergren należy utożsamiać z firmą Ericsson, chociaż dla zachowania ciągłości posługiwano się nadal nazwą Cedergren. Rynek polski okazał się wkrótce tak chłonny, że L.M. Ericsson uruchomił na terenie Polski własne zakłady montażowe, a później produkcyjne. 

W roku 1922 r. powstała na zasadzie partnerstwa publiczno-prywatnego Polska Akcyjna Spółka Telefoniczna. Siedziba spółki mieściła się w budynku Cedergrenu przy ul. Zielnej 37, którego zaczęto nazywać PASTą. Spółka działała w Warszawie (sieci wniesiona do majątku przez udziałowca prywatnego) oraz we Lwowie, Łodzi, Lublinie, Białymstoku oraz w Zagłębiu Sosnowiecko-Dąbrowskim i Zagłębiu Borysławskim (sieci wniesione przez Skarb Państwa). W Warszawie, w związku z rosnącym popytem na usługi telefoniczne, stworzyła sieć składającą się z sześciu central automatycznych, zlokalizowanych m.in. przy ul. Zielnej 39, ul. Piusa XI 19, ul. Brzeskiej 24, ul. A. Felińskiego 39 i na Tłomackiem 10.

Firma utworzyła również własne warsztaty teletechniczne w Warszawie, przy ulicy Mokotowskiej 60. Wzrastający popyt, skłonił PASTę do rozpoczęcia produkcji aparatów w Wełnowcu (obecnie Katowice) w 1932 r. Powstałe w ten sposób przedsiębiorstwo nosiło nazwę Wytwórnia Telefonów i Sygnałów Kolejowych Telsyg Sp. Akc.

PASTa wciąż inwestowała. Zgodnie ze wskazaniami rządu polskiego, produkcję przeniesiono do COP, Centralnego Okręgu Przemysłowego. Ruszyły zakłady produkcyjne w Radomiu (obecnie RWT). Ostatnią inwestycję firmy Ericsson w Polsce ukończono w 1938 roku. W przededniu II wojny światowej Ericsson i związane z nim firmy zatrudniały w Polsce ogółem 5 500 osób.

Produkowano nie tylko urządzenia służące telekomunikacji. Oprócz aparatów telefonicznych, central, wojskowego sprzętu służącego łączności, zakłady należące do L.M. Ericsson produkowały również np. urządzenia służące sygnalizacji kolejowej.

W 1939 wszystkie warszawskie centrale miały pojemność 90 tys. numerów, a przyłączono do nich ok. 75 tys. abonentów. 

W czasie kampanii wrześniowej i oblężenia Warszawy pracownicy firmy trwali na stanowiskach, utrzymując łączność w mieście i na obszarach wciąż nieokupowanych. System nerwowy niepodległego państwa działał. Gdy zachodziła konieczność, telefoniści organizowali łączność zastępczą.

Zdobycie budynku Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej było jednym z największych sukcesów militarnych w okresie Powstania. Przed wybuchem Powstania Niemcy wyłączyli część prywatnych aparatów w Warszawie. Podobnie jak inne stacje telefoniczne w mieście, PASTa została obsadzona wzmocnioną załogą niemiecką. Z wysokich pięter budynku Niemcy ostrzeliwali ludność cywilną z broni maszynowej. Kilkakrotnie podejmowane próby zdobycia PASTy początkowo nie powiodły się. Jednak po 15. sierpnia 1944 roku powstańcom udało się odciąć od świata oblegany budynek. Ostateczny, zakończony zwycięstwem atak nastąpił w nocy z 19 na 20 sierpnia. PASTę zdobyły oddziały AK "Kiliński".

Już w styczniu 1945 r. przy Ministerstwie Poczt i Telegrafów powstało Biuro Odbudowy Telefonicznych Urządzeń Stolicy (BOTUS). Miało ono za zadanie ustalenie rozmiarów zniszczeń central telefonicznych i ich urządzeń liniowych, odbudowę zdewastowanych urządzeń i uruchomienie łączności automatycznej. Grupy montażowe składały się głównie z byłych pracowników PAST. 

Przy ul. Nowy Świat 42 otwarto w 1948 r. biuro techniczne firmy Ericsson. Ona również wyremontowała z własnych środków ten zniszczony w czasie wojny budynek. Biuro przetrwało aż do połowy lat 80, choć ze względu na ograniczone możliwości współpracy z komunistyczną Polską zastanawiano się już wcześniej nad jego zamknięciem. W 1948 r. ogłoszono nacjonalizację Polskiej Akcyjnej Spółki Telefonicznej oraz fabryki w Radomiu. Podpisano jednak umowy na dostarczanie urządzeń telekomunikacyjnych i umowę licencyjną na produkcję central krzyżowych w zakładach w radomskich zakładach. Niestety, zostały one przez stronę polską złamane ze względu na zaostrzenie kursu w budowie samowystarczalności gospodarczej państw bloku wschodniego. 

 

Ericsson powrócił do Polski w 1992 r., ale to już zupełnie nowa historia.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski / mat. Ericsson

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / Ericsson i pierwsze polskie telefony