Nowe standardy rachunkowości muszą od 1 stycznia stosować polskie spółki giełdowe oraz banki. Mogą je też wdrożyć ich spółki zależne.
W marcu 2000 r. Rada Europy wyraziła potrzebę przyśpieszenia działań zmierzających do utworzenia wspólnego rynku usług finansowych. Wyznaczono również rok 2005 jako graniczny do wprowadzenia w życie wszystkich przedsięwzięć określonych w planie działań, w zakresie usług finansowych, przyjętym przez Komisję Europejską. Podkreślono konieczność podjęcia kroków niezbędnych do zwiększenia porównywalności sprawozdań finansowych spółek, których papiery wartościowe są notowane na regulowanych rynkach UE. 13 czerwca 2000 r. Komisja Europejska opublikowała Strategię Sprawozdawczości Finansowej w ramach UE. Zaproponowała, aby wszystkie spółki notowane na rynkach Unii były zobowiązane do sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych według jednolitych standardów rachunkowości. Miałyby one być sporządzane zgodnie z międzynarodowymi standardami rachunkowości (MSR, zwane teraz w związku z reorganizacją Komitetu Międzynarodowych Standardów Rachunkowości międzynarodowymi standardami sprawozdawczości finansowej — MSSF), najpóźniej od 2005 r.
Regulacja MSR
W 2002 r. Parlament Europejski, zaś potem Rada Europy przyjęły tzw. regulację MSR, zgodnie z którą wszystkie notowane na rynkach UE spółki i banki są zobowiązane począwszy od 2005 r. do sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z MSR.
Państwa członkowskie mogą opóźnić termin wprowadzenia w życie nowych wymogów najdalej do 2007 r. dla spółek:
- których papiery wartościowe notowane są poza UE również na innych rynkach i w związku z tym sporządzają skonsolidowane sprawozdania według standardów amerykańskich US GAAP (lub innych powszechnie uznanych standardów rachunkowości),
- które wprowadziły do notowań jedynie swoje dłużne papiery wartościowe.
Regulacja ta ma status prawa europejskiego, nie jest wymagana jej implementacja w prawie państw członkowskich, by była ona obowiązująca dla wszystkich spółek notowanych na rynkach UE. Tym samym również polskie spółki notowane na giełdzie oraz banki stały się automatycznie 1 maja bezpośrednimi odbiorcami tego prawa.
Ponadto zgodnie z regulacją MSR państwa Unii mają prawo wyboru co do poszerzenia jej wymogów na inne spółki niż publiczne, a także na możliwość wykorzystania MSR do sporządzania przez spółki jednostkowych sprawozdań finansowych. W tym zakresie polski Sejm przyjął 27 sierpnia 2004 r. ustawę o zmianie ustawy o rachunkowości oraz o zmianie ustawy o biegłych rewidentach i ich samorządzie.
Jakie dodatkowo sprawozdania finansowe będą mogły być sporządzane zgodnie z MSR? Według ustawy, prawo to od 2005 r. rozszerzono na:
- jednostkowe sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu w Polsce lub do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG);
- jednostkowe i skonsolidowane sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych ubiegających się o ich dopuszczenie do publicznego obrotu w Polsce lub na jednym z rynków regulowanych krajów EOG;
- jednostkowe sprawozdania finansowe jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR;
- skonsolidowane sprawozdania finansowe jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR;
- skonsolidowane sprawozdania finansowe emitentów wyłącznie dłużnych papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu w Polsce lub na jednym z rynków regulowanych krajów EOG (jednak od 2007 r. będzie to już dla tych spółek obowiązkowe).
Tak więc od 2005 r. spółki giełdowe i banki nie tylko będą miały obowiązek sporządzać skonsolidowane sprawozdanie finansowe według MSR. Będą miały również prawo zadecydować o formie sprawozdawczości finansowej w zakresie swoich sprawozdań jednostkowych oraz sprawozdań spółek wchodzących w skład grupy kapitałowej. Zgodnie z ustawą, decyzję w tej sprawie winien podjąć organ zatwierdzający, a więc w przypadku spółek — walne zgromadzenie. Zarządy powinny zatem szczegółowo przeanalizować dostępne opcje, ocenić skutki ich wyboru i zarekomendować walnemu zgromadzeniu podjęcie decyzji.
Wszystkie czy wybrane?
Regulacja MSR nałożyła na Komisję Europejską obowiązek decyzji, które z MSR, a także MSSF będą miały zastosowanie w ramach państw UE. Regulacja powołała również do życia nowe ciało, Komitet Regulacji Rachunkowości (Accounting Regulatory Committee), który doradza Komisji Europejskiej w tym zakresie. Zgodnie z regulacją MSR może być przyjęty dostosowania w ramach UE, jeśli:
- nie stoi w sprzeczności z postanowieniami dyrektyw UE;
- przyczynia się do interesu publicznego Europy;
- spełnia kryteria jasności, istotności, wiarygodności i porównywalności.
Regulacja wymaga, aby w tym zakresie Komisja Europejska uwzględniała stanowiska organów stanowiących standardy rachunkowości w ramach UE, instytucji nadzorczych nad rynkami papierów wartościowych, bankami i ubezpieczycielami, banków centralnych (w tym Europejskiego Banku Centralnego), środowiska księgowych, a także użytkowników i sporządzających sprawozdania.
Komitet Regulacji Rachunkowości rekomendował Komisji Europejskiej przyjęcie wszystkich istniejących MSR, z wyjątkiem dotyczących instrumentów finansowych (MSR 32 i 39), co też Komisja uczyniła we wrześniu 2003 r. W toku dalszych prac pozytywną rekomendację Komitetu Regulacji Rachunkowości uzyskał jednak MSR 32 oraz MSSF 1. Niemniej przed 1 stycznia 2005 r. należy spodziewać się kolejnych rekomendacji oraz finalnych decyzji Komisjii Europejskiej, wyznaczających ostateczny obszar standardów, których stosowanie będzie obowiązkowe.
Zbigniew Adamkiewicz, Partner Deloitte