Od 1 stycznia spółki giełdowe będą prowadzić sprawozdawczość zgodnie z międzynarodowymi standardami rachunkowości.
W 2002 r. Parlament Europejski, a potem Rada Europy przyjęły rozporządzenie nr 1606/2002, zwane regulacją MSR. Spółki, których papiery wartościowe dopuszczono do obrotu na regulowanym rynku państw UE, muszą sporządzać skonsolidowane sprawozdania finansowe zgodnie z MSSF. Ma to zastosowanie do sprawozdań za rok obrotowy zaczynający się 1 stycznia 2005 r. lub po tej dacie.
MSR w Polsce
27 sierpnia Sejm przyjął ustawę o zmianach ustawy o rachunkowości oraz ustawy o biegłych rewidentach i ich samorządzie. Zgodnie z regulacją unijną, obowiązek sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych zgodnie z MSR nałożono na emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu w Polsce oraz wszystkie banki. Prawo do sporządzania sprawozdań zgodnie z MSR od 2005 r. rozszerzono na:
- jednostkowe sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu w Polsce lub do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
- jednostkowe i skonsolidowane sprawozdania finansowe emitentów papierów wartościowych ubiegających się o ich dopuszczenie do publicznego obrotu w Polsce lub na jednym z rynków regulowanych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
- jednostkowe sprawozdania finansowe jednostek wchodzących w skład grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR;
- skonsolidowane sprawozdania finansowe jednostek grupy kapitałowej, w której jednostka dominująca wyższego szczebla sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR;
- skonsolidowane sprawozdania finansowe emitentów wyłącznie dłużnych papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu w Polsce lub do obrotu na jednym z rynków regulowanych krajów EOG (od roku 2007 będzie to dla tych spółek obowiązkowe).
Od 2005 r. spółki giełdowe i banki nie tylko będą musiały sporządzać skonsolidowane sprawozdanie finansowe według MSR. Mogą również zdecydować o formie sprawozdawczości finansowej w zakresie sprawozdań jednostkowych oraz sprawozdań spółek z grupy kapitałowej. Prawo takie będzie również przysługiwać mającym siedzibę w Polsce spółkom zależnym od jednostek dominujących, których papiery wartościowe są dopuszczone do publicznego obrotu w UE.
Mimo dość powszechnego przekonania, iż polska ustawa o rachunkowości jest zgodna z MSSF, w wielu obszarach polskie zasady istotnie się różnią. Najwięcej różnic występuje w obszarze majątku trwałego. Wiele spółek napotka problemy z ustaleniem wartości początkowej środków trwałych — hiperinflacja do 1996 r. i związane z nią obowiązkowe przeszacowania środków trwałych spowodowały, iż występującej w polskich księgach wartości środków trwałych nabytych przed końcem 1996 r. nie można uznać za prawidłową. MSSF zakładają też odmienne podejście do wyceny kosztów rozbiórki i usunięcia składnika aktywów oraz rekultywacji miejsca jego posadowienia. Także w odniesieniu do amortyzacji wymagają podejścia opartego na komponentach — przyjmuje się inne stawki dla znaczących elementów składowych środka trwałego.
Implementacja i efekty
Spółki giełdowe i te jednostki zależne, które skorzystają z opcji sporządzania sprawozdań zgodnie z MSSF, czeka trudny proces implementacji. Nowe zasady oraz zdecydowanie szerszy zakres ujawnień rodzą konieczność wielu działań. Przede wszystkim spółki muszą szczegółowo zapoznać się z nowymi zasadami. Tymczasem nie ma aktualnego tłumaczenia standardów obowiązujących od 1 stycznia.
Zgodnie z wiedzą o nowych zasadach spółki będą musiały sformułować nową politykę rachunkowości i dostosować do niej plan kont. W wielu przypadkach zmiany pociągną za sobą również konieczność dostosowania systemów IT. Zmianom ulec będą również musiały systemy budżetowania i prognozowania, aby uwzględnić nowe zasady wyceny. Co więcej — dość szerokie wykorzystanie w ramach MSSF wyceny według wartości godziwych spowoduje większą zmienność wyników. To nie jest tylko kwestia wielkości księgowych.
To właśnie sprawozdania sporządzone zgodnie z MSSF będą podlegały badaniu przez biegłego rewidenta będą składane w rejestrze sądowym i publikowane. Również wynik będzie podlegał podziałowi. Inwestorzy i analitycy będą oceniać spółki przez pryzmat tych wyników. Na podstawie tych sprawozdań banki będą kontrolować spełnienie warunków umów kredytowych. Zarządy muszą być zatem gotowe do podjęcia wyzwań i przewidzieć wszystkie potencjalne konsekwencje.
Zbigniew Adamkiewicz, partner Deloitte
Pełna wersja tekstu na CD.