Fundusze emerytalne mają za sobą udany rok. W 2012 r. średnia wartość jednostki obrachunkowej OFE wzrosła o 16,2 proc. i była najwyższa od sześciu lat. Trzy fundusze mogą pochwalić się zyskiem wyższym niż 17 proc.
Na podium znalazły się: Allianz Polska OFE z wynikiem 18 proc., Nordea OFE ze stopą zwrotu w wysokości 17,6 proc. oraz Amplico OFE, który zyskał 17,3 proc. Na drugim biegunie jest OFE Polsat, AXA i Generali, które zarobiły odpowiednio 14,6 proc., 14,9 proc. oraz 15 proc.
Różnica pomiędzy najlepszym a najsłabszym wyniosła 3,4 pkt proc. w skali roku i jest efektem obranych strategii inwestycyjnych poszczególnych funduszy. Największe znaczenie ma selekcja spółek i ich waga w portfelu, choć i dywersyfikacja nie pozostaje bez znaczenia. Skoncentrowany portfel z dobrze wyselekcjonowanymi walorami maksymalizuje zysk, lecz trefne typy inwestycyjne przy słabo zróżnicowanym portfelu zwiększają ryzyko straty.
Analiz Online, uważa, że w momencie, gdy zarządzający nie potrafią dobrze wyselekcjonować spółek, to struktura portfela nie uratuje wyniku. O tym ostatnim decyduje zawsze dobór akcji, a następnie skala ich przeważenia względem benchmarku — bo można wytypować dobre, solidne spółki, ale kupić za mało ich akcji.
— Gdyby przyjrzeć się portfelom OFE, to okazałoby się, że ich portfele są bardzo zbliżone do indeksu WIG, a o ostatecznym wyniku decydują odchylenia od niego, szczególnie na spółkach spoza WIG20. Niewielką rolę odgrywa to, że jeden fundusz ma na przykład 75 walorów, a drugi 175, ponieważ ta dodatkowa setka może mieć marginalny udział i dawać w rezultacie nieistotną kontrybucję do wyniku. Przykład? W portfelu Allianz OFE udział akcji LPP (driver hossy 2012 r.) wynosił 1 proc. aktywów. Polsat nie miał tej spółki wcale. Struktura ma drugorzędne znaczenie, w przypadku gdy w portfelu nie mamy tzw. koni pociągowych — uważa Marcin Różowski, analityk Analiz Online.
Wytypować i kupić
Model oparty na benchmarku wewnętrznym przyczynia się do wzajemnego naśladownictwa rodzajów polityki inwestycyjnej OFE.
Akcje Grajewa, które wzrosły o prawie 170 proc., posiadały wszystkie fundusze, ale już Mennicy, która zwyżkowała o 102 proc. nie kupiły OFE Polsat i OFE AXA.
Jednak o ile w każdym portfelu funduszu emerytalnego znajdziemy akcje najpopularniejszych blue chipów, takich jak KGHM, PKO BP, PZU czy PKN Orlen, to już dobór mniejszych średnich spółek nie jest taki oczywisty. W 2012 r. akcje ZPUE wzrosły ponad 145 proc. Jednak tylko połowa funduszy cieszyła się z zysków. Blisko 30-procentowy pakiet akcji kontrolują m.in. Aegon OFE, Amplico OFE, PKO BP Bankowy OFE, PZU i Warta. W prawie 150-procentowym wzroście akcji Graala uczestniczyły jedynie Aegon, ING i Pocztylion. Przy czym największą wagę spółka ta miała w portfelu Aegon OFE (0,2 proc.).
Tylko trzy fundusze skorzystały na zwyżkujących akcjach Ergis-Eurofilms (110-procentowy wzrost). Najbardziej spółce zaufało PZU OFE, które posiada ponad 14 proc. udziału w akcjonariacie. Najmniej walorów miało OFE Warta. Akcje Grajewa, które wzrosły o prawie 170 proc., posiadały wszystkie fundusze, ale już Mennicy, która zwyżkowała o 102 proc., nie kupiły OFE Polsat i OFE AXA. Spółkę Kinopol, która wzrosła w ubiegłym roku o 150 proc., dostrzegły jedynie ING OFE i Amplico, a AB Avia Solutions, której walory zdrożały o 130 proc., kupiło siedem funduszy, ale największy udział (0,3 proc.) miała w portfelu OFE Allianz.
Dużo nie znaczy lepiej
Doskonale tę zależność widać na przykładzie OFE Polsat i OFE Allianz. Fundusze posiadały na koniec grudnia najmniej spółek w portfelu — odpowiednio 64 i 83 (przy średniej 124). Portfel Allianza składał się z 35,1 proc. akcji i 49,3 proc. obligacji. Udział agresywnych walorów w portfelu OFE Polsat wynosił natomiast 36,4 proc., a papierów dłużnych 56 proc.
W przypadku Allianza strategia inwestycyjna przyniosła najlepsze efekty, ponieważ to ten fundusz wypracował w ubiegłym roku najwyższą stopę zwrotu (18 proc.). OFE Polsat zarobił najmniej, bo jedynie 14,6 proc. Na dużą dywersyfikację postawił OFE Pocztylion, w którego portfelu na koniec grudnia ubiegłego roku znajdowały się aż 193 spółki (prawie połowa rynku). ING OFE posiadał akcje 188 firm, a Aviva OFE zainwestował w walory 151 przedsiębiorstw. Aviva i ING pokonały średnią, a Pocztylion był gorszy o 1,1 pkt proc. Skąd taka rozbieżność? Marcin Różowski, analityk
OKIEM EKSPERTA
Zawsze największa koncentracja
ROBERT WOŹNY
dyrektor departamentu inwestycji PTE Polsat
Większa koncentracja portfela akcyjnego OFE Polsat jest zjawiskiem występującym od wielu lat. Było tak, gdy wyniki funduszu były najlepsze, i jest tak teraz, kiedy są gorsze. Portfel akcyjny funduszu zawsze wyróżniał się na tle konkurencji i nie inaczej było w 2012 r. Ponadto aktywa OFE Polsat są wśród funduszy emerytalnych najmniejsze, co powoduje, że nie ma potrzeby rozszerzać portfela na tak wiele spółek.
OKIEM EKSPERTA
Lubimy mniejsze ryzyko
MARCIN GIERASIŃSKI
analityk akcji Pocztylion OFE
Większa liczba spółek w portfelu na koniec 2012 r. wynika z podejścia do kontroli ryzyka portfela oraz skupienia się na ograniczonej grupie kluczowych odchyleń selekcyjnych. Przeważmy spółki, które mają dobre perspektywy wzrostu i, lub, są nisko wyceniane względem szacowanej wartości wewnętrznej. Niedoważamy te o gorszych perspektywach. W 2012 r. wśród przeważeń znalazły się m.in. LPP, Eurocash, Azoty Tarnów, Wawel, wśród niedoważanych można było znaleźć TPSA, Netia czy CEZ.