Skąd się wzięła matura?

Na pytanie postawione w tytule wcale nie tak łatwo odpowiedzieć. O ile bowiem precyzyjnie wskazać możemy daty wprowadzania urzędowych egzaminów komisyjnych przeprowadzanych wśród osób wchodzących w dorosłość, to jej źródeł należy szukać tysiące lat wcześniej.

Każda epoka i każde plemię miało swój rytuał inicjacyjny. W pierwotnych plemionach mogło nim być samotne polowanie, w późniejszych epokach również pojedynek z dorosłym przeciwnikiem. Często poprzedzony wielodniowym postem i modlitwą bądź medytacją. To wszystko sprawiało, że młody członek społeczności był akceptowany przez starszyznę. 

Egzamin z szybkości orientacji przy pomocy makiety stacji rozrządowej tramwajów, 1939 - 1945 .
Wyświetl galerię [1/11]

Egzamin z szybkości orientacji przy pomocy makiety stacji rozrządowej tramwajów, 1939 - 1945 .

http://www.audiovis.nac.gov.pl/obraz/22314/03ec1e8b60fd4af724dad3f3c7c8087c/ Narodowe Archiwum Cyfrowe

Nowoczesny system oświaty, a z nią egzaminów, zaczął się kształtować w okresie oświecenia. Jednym z najdonioślejszych haseł Rewolucji Francuskiej było zburzenie wcześniejszego systemu oświaty nadzorowanej przez Kościół i wprowadzenie dostępnych dla wszystkich i bezpłatnych szkół. Całkowity nadzór nad edukacją miał należeć do państwa. System ten w kolejnych dwóch dekadach rozprzestrzenił się prawie w całej Europie wraz z podbojami Napoleona. Nawet po jego upadku zachowano wydajny system edukacji podstawowej i sprofilowanych szkół wyższych obejmujących uniwersytety, inżynierskie politechniki i uczelnie dla kształcenia kadr administracyjnych. 

Pierwszym ministerstwem oświaty była jednak Komisja Edukacji Narodowej założona w 1773 r. Została powołana głównie dlatego, że wcześniej edukacja podstawowa i średnia były w Rzeczypospolitej organizowane przez zakon jezuitów zlikwidowany właśnie w 1773 r. Jego kasata groziła upadkiem edukacji w Polsce. Dzięki osobistemu protektoratowi króla i "Familii" Komisja miała niemal zupełną swobodę działań, choć w początkowym okresie opozycja w Sejmie starała się utrudniać jej pracę, ograniczając środki finansowe. W ramach reformy edukacji podstawowej stworzono Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, które opracowało pionierskie podręczniki – wymagające często (zwłaszcza w zakresie nauk przyrodniczych i ścisłych) tworzenia polskiej terminologii tych nauk, która do dzisiaj jest podstawą terminologii chemicznej, fizycznej i matematycznej stosowanej w języku polskim. Ten właśnie język również dzięki staraniom Komisji został uczyniony osobnym przedmiotem wykładanym w szkołach od 1780 r. 

Rząd rosyjski powołał ministerstwo oświaty dopiero w 1802 r., francuski - w 1806 r., pruski - w 1817 r., austriacki - w 1848 r. Najdłużej przed wprowadzeniem zmian broniła się Anglia, w której takie ministerstwo powstało w 1902 roku.

Egzamin dojrzałości jako pierwszy pojawił się w Prusach (gdzieżby indziej) w 1812 r. Nie gwarantował on jednak dostania się na studia. Stało się to dopiero w 1832 r., kiedy również wprowadzono podział matury na część pisemną i ustną. Na pisemnej maturze wchodzący w dorosłość uczniowie musieli przetłumaczyć teksty z łaciny i greki, napisać wypracowanie z niemieckiego i łaciny, rozwiązać ćwiczenia z francuskiego oraz zadania matematyczne. Na egzaminie ustnym natomiast byli sprawdzani ze wszystkich przedmiotów wykładanych w szkole. W Austrii wprowadzono maturę w 1849 roku. We Francji - dopiero w 1852. W Rosji końcowy egzamin musieli zdać uczniowie kończący szkołę w 1869 roku, a w Anglii pierwsza matura miała miejsce w Londynie w 1874 roku. W Polsce egzamin dojrzałości został najprawdopodobniej wprowadzony już w latach dwudziestych XIX wieku.

Małą maturę wprowadzono w Polsce na mocy reformy z 1932 r. Wprowadzała ona czteroletnie gimnazjum ogólnokształcące lub zawodowe, w którym naukę rozpoczynało się po siedmioletniej szkole podstawowej. Maturą, która uprawniała do studiów, był egzamin zdawany po ukończeniu kolejnej szkoły - dwuletniego liceum ogólnokształcącego bądź trzyletniego liceum zawodowego.

Tak jak i współcześnie, tak i w latach II RP uczniowie mogli spodziewać się tematów maturalnych odnoszących się do sytuacji bieżącej. Na przykład w roku 1919 na maturze z języka polskiego pojawiło się pytanie „Służba wojskowa jako szkoła charakterów”, ale już w następnym roku szkolnym można było pisać na temat „Moja ulubiona lektura”.

Zdarzały się również pytania tendencyjne, np.: „Uzasadnij myśl Marszałka Józefa Piłsudskiego «Idą czasy, w których znamieniem będzie wyścig pracy, jak przedtem był wyścig żelaza, jak przedtem był wyścig krwi»”. Które jednak nie powinno dziwić w latach wzmożonego kultu Piłsudskiego. 

A na koniec pytanie matematyczne z 1830 roku, z Liceum św. Anny  w Krakowie:

Przed ilu laty kapitał, złożony na 5,5% skład. (procentu składanego), miał trzecią część teraźniejszej wartości?

Na rozwiązanie zadania mamy 20 minut. Czas start!

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / Prawo i podatki / Skąd się wzięła matura?