CZY CZEKA NAS REWOLUCJA W PROCEDURZE CYWILNEJ?

  • Materiał partnera
opublikowano: 25-03-2019, 16:22

W Sejmie trwają prace nad gruntowną nowelizacją procedury cywilnej. Po blisko dwóch latach uzgodnień i konsultacji w ramach Rady Ministrów, na początku bieżącego roku projekt trafił do Sejmu. Jeżeli nowelizacja wejdzie w życie w zaproponowanym kształcie, czeka nas rewolucja w postępowaniu cywilnym. Co to oznacza dla przedsiębiorców?

Dowiedz się więcej podczas konferencji „Windykacja i Zarządzanie Należnościami 2019”, która odbędzie się 21 maja 2019 w Warszawie.

Adw. Michał Rączkowski, partner zarządzający kancelarii RK Legal
Zobacz więcej

Adw. Michał Rączkowski, partner zarządzający kancelarii RK Legal

Orzeczenie już na pierwszej rozprawie

Założeniem nowelizacji jest uproszczenie i przyspieszenie postępowań sądowych. W sprawach prostych orzeczenie ma zapadać już na pierwszej rozprawie. Standardem ma być rozpoznanie sprawy w ciągu kilku miesięcy, a nie jak do tej pory nawet kilku lat. Ma temu służyć szereg instrumentów procesowych.

Podstawowe znaczenie będzie miało tzw. posiedzenie przygotowawcze. W jego toku sędzia będzie nakłaniał strony do polubownego rozwiązania sporu i zawarcia ugody. Jeżeli nie uda się do tego doprowadzić ustalony zostanie plan rozprawy. W jego toku sąd wyznaczał będzie zakres i kolejność składania pism procesowych czy przeprowadzenia dowodów. Udział powoda w posiedzeniu przygotowawczym będzie obligatoryjny. Brak jego obecności będzie pro-wadził do umorzenia postępowania. W praktyce dla powodów prowadzących liczne postępowania może to być niezwykle czasochłonne, zwłaszcza gdy posiedzenia odbywać się w różnych częściach kraju.

Zmiany w postępowaniu dowodowym

Nowelizacja zakłada także zmiany w postępowaniu dowodowym. Współpracujące strony będą mogły w dowolnym momencie zawrzeć umowę dowodową. Na jej podstawie, w przypadku przyszłego sporu sądowego, wyłączona będzie możliwość przeprowadzenia określonych kategorii dowodów (np. dowodu z opinii biegłych). Ma to na celu uproszczenie i przyspieszenie postępowań sądowych między stronami, które pozostają w trwałych stosunkach gospodarczych. Nowelizacja wprowadza też możliwość składania zeznań na piśmie. W takiej sytuacji świadek składa przyrzeczenie o prawdziwości składanych zeznań pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ponadto na stronę, która wniosła o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka lub opinii biegłego, nałożony zostanie obowiązek poinformowania tej osoby i dołożenia starań, by stawiła się ona w wyznaczony terminie i miejscu. Ustawodawca nie sprecyzował jednak, jakie konkretne działania powód powinien podjąć, co uznać należy za niedopatrzenie mogące powodować wiele rozbieżności interpretacyjnych. Nowelizacja przewiduje także, że dotychczas bezpłatny wniosek o wezwanie na rozprawę świadka, biegłego lub strony, złożony po zatwierdzeniu planu rozprawy, wymagał będzie wniesienia dodatkowej opłaty w wysokości 100 złotych. W przypadku konieczności przymusowego doprowadzenia opłata ta wzrośnie do 200 złotych.

Inne zmiany dla usprawnienia postępowania

Wskazać można także szereg innych regulacji, których celem jest usprawnienie postępowań cywilnych. Pozytywnie należy ocenić możliwość oddalenia powództwa przez sąd na posiedzeniu niejawnym, gdy z treści pozwu (w świetle treści załączników i okoliczności wniesienia oraz faktów powszechnie znanych oraz znanych sądowi z urzędu) można stwierdzić oczywistą bezzasadność przedstawionego w nim żądania. Sąd odstępuje wówczas od doręczenia odpisu pozwu pozwanemu. Zmiana ta pozwoli na ograniczenie angażowania wymiaru sprawiedliwości w sprawy, w których powództwa wnoszone są wyłącznie w celu nękania drugiej strony lub przez osoby niepoczytalne. Z instytucji tej sądy będą musiały korzystać jednak ostrożnie, by nie ograniczać prawa obywateli do sądu.

Pozytywnie ocenić należy także ograniczenie możliwości składania wniosków o wyłączenie sędziego i usprawnienie procedury w tym zakresie. Instytucja ta była bowiem wielokrotnie stosowana przez strony w celu nieuzasadnionego przedłużania, czy wręcz paraliżowania po-stępowań. Nowelizacja wprowadza także ogólne pojęcie nadużycia prawa procesowego i wprowadza możliwość dla sądu nałożenia na stronę nadużywającą prawa grzywny lub obowiązku poniesienia przez nią kosztów procesu w podwyższonej wysokości. Jeżeli nadużycie spowodowało zwłokę w rozpoznaniu sprawy, sąd będzie mógł na wniosek strony przeciwnej, zasądzić od strony nadużywającej, odsetki należne od zasądzonego świadczenia, za czas od-powiadający tej zwłoce. Przyspieszeniu postępowań ma służyć także przywrócenie (choć w nieco zmienionej formule) postępowań w sprawach gospodarczych.

Podwyższenie kosztów sądowych

Najwięcej emocji w komentarzach budzi jednak kwestia nowelizacji ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nowelizacja przewiduje bowiem znaczące podwyższenie kosztów w sprawach majątkowych. Powód, dochodzący roszczeń o zapłatę poniżej 20 000 złotych będzie się bowiem musiał liczyć z dwu-, trzykrotną podwyżką. Podwyższenie opłat będzie związane także ze zmianami w postępowaniach uproszczonych. W postępowaniu upominawczym zlikwidowana zostanie zasada, w myśl której w przypadku uprawomocnienia się nakazu zapłaty powód otrzymuje ¾ wniesionej opłaty. Zmiany dotyczyć będą także postępowania nakazowego. Do tej pory powód mógł skorzystać z obniżenia opłaty o ¾ jej wartości. Zgodnie z planowanymi zmianami obniżka ta wynosić będzie ½ wartości opłaty. Odpowiednio, obniżeniu z ¾ do ½ ulegnie opłata dla pozwanego, wnoszącego zarzuty w tym trybie. Zlikwidowana zostanie możliwość uzyskania darmowego uzasadnienia wydanego orzeczenia. Projektodawcy zakładają, że po nowelizacji pobierana będzie opłata w kwocie 100 złotych. W przypadku jednak wniesienia środka zaskarżenia, opłata ta zaliczana będzie na poczet opłaty od tego środka. Ewentualna nadwyżka nie będzie podlegała zwrotowi. Nowelizacja zakłada także obniżenie niektórych opłat sądowych, przede wszystkim w przypadku skorzystania przez po-woda z postępowania polubownego przed wszczęciem postępowania oraz dla roszczeń pracowniczych. W zdecydowanej większości po wejściu w życie nowelizacji czeka nas jednak znacząca podwyżka kosztów sądowych. Tak drastyczna podwyżka kosztów sądowych może budzić uzasadnione wątpliwości. Co prawda wysokość opłat przez ostatnie kilkanaście lat nie była podwyższana mimo spadku wartości nabywczej pieniądza, ale nawet czterokrotna pod-wyżka może poważnie utrudnić obronę roszczeń na drodze postępowania sądowego. W dyskusji nad projektem pojawiły się wręcz głosy, że projekt ten narusza konstytucyjną zasadę dostępu do postępowania sądowego, tworząc nadmierne bariery fiskalne dla obywateli.

Będzie drożej. Czy również szybciej?

Planowana nowelizacja zakłada wiele zmian, które w praktyce przyczynią się do przyspieszenia rozpoznawania spraw w polskich sądach. Daje ona sądowi narzędzia umożliwiające skuteczną walkę z działaniami stron, które zamierzają paraliżować przebieg procesu. Planowa-nie rozprawy oraz zmiany w zakresie postępowania dowodowego spowodują zmniejszenie liczby rozpraw koniecznych do wydania orzeczenia. Usprawnienia formalnych aspektów procedury odciążą natomiast sądy od części czynności o charakterze technicznym. Wśród proponowanych zmian zauważyć można jednak takie, które w praktyce mogą wywoływać przeciw-ny skutek. Planowana likwidacja tzw. „fikcji doręczenia” spowoduje bowiem w praktyce, że pozwany, który nie odbierze pierwszego pisma procesowego, będzie mógł sparaliżować po-stępowanie na dłuższy czas. Określone ryzyka dla powodów wiązać się będą także z podwyżką kosztów sądowych, niektórymi rygorami związanymi z obowiązkową obecnością na posiedzeniach sądowych czy niedookreślonymi pojęciami nadużycia prawa procesowego czy powództwa oczywiście bezzasadnego. Pozostaje więc mieć nadzieję, że Sejm dostrzeże te zagrożenia i wyeliminuje je w toku dalszych prac legislacyjnych.

Dowiedz się więcej podczas konferencji „Windykacja i Zarządzanie Należnościami 2019”, która odbędzie się 21 maja 2019 w Warszawie.

Adw. Michał Rączkowski, partner zarządzający kancelarii RK Legal

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Materiał partnera

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu