Na początku 2005 r. uruchomiony został Europejski System Handlu Uprawnieniami do Emisji. System obejmuje około 12 000 instalacji z całej Unii Europejskiej, w tym blisko 1000 z Polski.
Wielkość emisji przydzielona każdemu przedsiębiorstwu decyduje o dopuszczalnej emisji dwutlenku węgla, zaś emisja przekraczająca poziom posiadanych uprawnień sankcjonowana jest dotkliwymi karami. Uzyskanie dodatkowych uprawnień możliwe jest poprzez handel uprawnieniami, a także w drodze tzw. mechanizmów elastyczności — czystego rozwoju (Clean Development Mechanism) i wspólnych wdrożeń (Joint Implementation). Obydwa mechanizmy są do siebie zbliżone, lecz dotyczą projektów realizowanych na obszarze innych państw. W przeciwieństwie do mechanizmu czystego rozwoju, mechanizm wspólnych wdrożeń dotyczy projektów, które mogą być realizowane w Polsce, i umożliwia polskim przedsiębiorcom zbywanie podmiotom zagranicznym jednostek redukcji emisji uzyskanych w wyniku realizacji inwestycji ograniczających poziom emisji.
Mechanizm wspólnych wdrożeń opiera się na założeniu, że kraje, które osiągnęły tak wysoki poziom rozwoju, że ograniczanie poziomu emisji jest bardzo kosztowne podejmują współpracę z krajami, będącymi w okresie transformacji, takimi jak Polska, gdzie ograniczanie emisji wiąże się z niższymi nakładami inwestycyjnymi. Uzyskane jednostki redukcji emisji (Emission Reduction Units) określają liczbę ton CO2, które nie zostały wyemitowane dzięki realizacji projektu wspólnych wdrożeń. Jednostki te mogą zostać zbyte podmiotom zagranicznym, które uczestniczą w realizacji projektu. Znaczna część środków na takie inwestycje pochodzi z tzw. funduszy węglowych, które zainteresowane są skupowaniem jednostek redukcji emisji. Dużą aktywność przejawiają fundusze powołane przez rządy Holandii, Finlandii, Kanady, a także wielostronny Prototypowy Fundusz Węglowy Banku Światowego. Duże zainteresowanie jednostkami redukcji emisji przejawia także Japonia, która ma trudności z realizacją limitów emisji określonych w protokole z Kioto.
Pełna współpraca
Dyrektywa łącząca inkorporuje mechanizm wspólnych wdrożeń do systemu europejskiego i umożliwia wykorzystywanie jednostek redukcji w Europejskim Systemie Handlu Uprawnieniami do Emisji, zezwalając na handel tymi jednostkami przez prywatne przedsiębiorstwa i wymianę ich na uprawnienia do emisji w latach 2008-12. Dyrektywa nie została jeszcze implementowana w Polsce, pomimo upływu terminu wyznaczonego na 13 listopada 2005 r. Projekt nowelizacji ustawy o handlu emisjami jest natomiast dostępny w portalu internetowym Ministerstwa Środowiska. Projekt ten określa m.in. szczegółową procedurę realizacji projektów wspólnych wdrożeń, która wynika z aktów wykonawczych do Protokołu z Kioto.
Procedura zatwierdzania projektów wspólnych wdrożeń realizowanych w Polsce wygląda podobnie w przypadku inwestycji dokonywanych z państw członkowskich Unii Europejskiej, i państw nie należących do Unii. Wymaga ona współudziału tzw. państwa goszczącego (Polski) oraz państwa inwestującego. Z niektórymi państwami Polska podpisała ogólne porozumienie dotyczące współpracy przy realizacji projektów wspólnych wdrożeń (np. z Danią), lecz istnienie takiego porozumienia nie jest wymogiem koniecznym rozpoczęcia procedury. Przy realizacji procedury z organami polskimi współdziałają organy państwa inwestującego, choć w pewnych przypadkach (np. Japonia) występują bezpośrednio firmy prywatne akredytowane przez odpowiednie organy państwa inwestującego.
Krok po kroku
Procedura rozpoczyna się od opracowania wstępnego opisu projektu (Project Idea Note), na podstawie którego ministerstwo wydaje wstępny list popierający projekt (Letter of Endorsement). Projekt oceniany jest m.in. przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, którego negatywna opinia może zablokować projekt. W przyszłości taką opinię będzie wydawał Krajowy Administrator Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji. Właściwa dokumentacja projektu (Project Design Document) powinna zawierać w szczególności określenie linii bazowej, czyli wyjściowej wielkości emisji, planu monitorowania projektu oraz oceny dodatkowej redukcji emisji powodowanej przez projekt.
Zatwierdzenie projektu następuje poprzez wydanie przez Ministerstwo Środowiska listu zatwierdzającego (Letter of Approval). List zatwierdzający projekt zawiera w szczególności zapewnienie o zgodności projektu z wymogami dotyczącymi projektów wspólnych wdrożeń oraz określenie ilości jednostek redukcji powstałych w wynik realizacji projektu. Poziom redukcji emisji podlega następnie weryfikacji przez niezależną jednostkę oceniającą. Raport z takiej weryfikacji przekazywany jest do Krajowego Administratora Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji, który dokonuje wpisów dotyczących jednostek redukcji emisji w krajowym rejestrze, co jest niezbędne do dokonania transferu zweryfikowanych jednostek emisji do strony nabywającej.
Do tej pory Ministerstwo Środowiska zatwierdziło 7 projektów wspólnych wdrożeń. Projekty takie pozwalają na uzyskanie finansowania inwestycji ograniczających emisję i stanowią szansę na dostęp do nowoczesnych technologii. Dotychczasowe doświadczenia pozwalają stwierdzić, że projekty wspólnych wdrożeń mogą stanowić bazę dla komercyjnie opłacalnych przedsięwzięć.
Andrzej Balicki
aplikant radcowski w kancelarii
Squire Sanders Wiater
— członek grupy energetycznej, doktorant na Uniwersytecie Warszawskim