Proponowana w nowelizacji ustawy o VAT ulga na złe długi to przełamanie obowiązującego dotąd bezwzględnego fiskalizmu.
Znajdująca się obecnie w Senacie nowelizacja ustawy o VAT prawdopodobnie wejdzie w życie od 1 czerwca 2005 r. Uchwalona przez Sejm korekta przepisów o VAT jest niewątpliwie potrzebna, choćby dlatego, że prawie rok obowiązywania nowej ustawy pozwala na krytyczną ocenę niektórych rozwiązań przyjętych w 2004 r.
Ulga na złe długi
Podatnicy najpewniej doczekają się zmiany, którą przedsiębiorcy i doradcy podatkowi lansowali już na etapie prac nad ustawą z 2004 r. Chodzi o sytuację, w której przedsiębiorca nie dostał zapłaty od kontrahenta za towar lub usługę. Potrzebne jest wprowadzenie przepisów, które umożliwiają w określonych warunkach obniżenie podatku należnego o kwotę wykazaną na fakturze dokumentującej transakcję. Aby zachować neutralność tej operacji dla budżetu, zmiana wprowadza także obowiązek korekty podatku naliczonego po stronie niesolidnego dłużnika.
Ta korzystna zmiana ogranicza skutki ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej. Jednak tego rozwiązania nie będzie można zastosować bezwarunkowo. Przede wszystkim będzie to możliwe jedynie wtedy, gdy wierzytelność z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług została spisana jako nieściągalna i stanowi koszt uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. A to już samo w sobie mocno ogranicza stosowalność tego rozwiązania.
Ograniczenia
To nie jedyny warunek. Stosowanie ulgi na złe długi będzie ograniczone również koniecznością spełnienia dodatkowych warunków. Są one opisane w ustępie 2 art. 89a proponowanej nowelizacji. Przede wszystkim omawiany przepis będzie miał zastosowanie jedynie do transakcji z innym podatnikiem VAT. I to tylko wtedy, jeśli dłużnik ten nie jest w trakcie postępowania upadłościowego lub likwidacji. Ulga nie może także dotyczyć wierzytelności, które zostały zbyte lub uregulowane. Oczywiście operacja może dotyczyć jedynie tych wierzytelności, które sprzedawca wcześniej wykazał w deklaracji VAT jako swoją sprzedaż opodatkowaną. Konieczne będzie także zawiadomienie dłużnika o odpisaniu wierzytelności jako nieściągalnej i odczekanie 28 dni od dnia otrzymania przezeń tego zawiadomienia.
Przepisy wprowadzają także ograniczenie czasowe. Omawiana regulacja będzie miała zastosowanie jedynie do wierzytelności udokumentowanych fakturami wystawionymi nie dawniej niż przed pięciu laty (licząc od początku roku, w którym wystawiono fakturę — w praktyce więc w niektórych przypadkach podatnik będzie mógł skorzystać z ulgi tylko w ciągu czterech lat).
Proponowana zmiana jest niewątpliwie przełamaniem pewnego stereotypu myślenia o opodatkowaniu transakcji VAT, a w szczególności bezwzględnego fiskalizmu dotychczasowych rozwiązań. W tym sensie jest to krok milowy. Niewątpliwym minusem omawianego rozwiązania jest to, że ma mieć ono zastosowanie jedynie do wierzytelności powstałych od wejścia w życie noweli, oraz duży formalizm przyjętych zapisów.
Korekta stawki w eksporcie
Za bardzo dobre posunięcie należy uznać powrót do istniejącego przed 1 maja 2004 r. rozwiązania dotyczącego korekty stawki podatku VAT od eksportu towarów. Obecnie, jeżeli podatnik w określonym czasie nie otrzyma dokumentów potwierdzających eksport, to musi wykazać transakcję w deklaracji VAT ze stawką właściwą dla dostawy lokalnej. Może tylko następnie ewentualnie korygować tę deklarację. Planowana możliwość dokonywania korekty stawki w bieżącej deklaracji odciąży zarówno podatników, jak i urzędy skarbowe.
Wewnątrz wspólnoty
Zmiana drobna, choć znacząca, planowana jest do przepisów regulujących możliwość zastosowania stawki VAT 0 proc. przy wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów. Dokument potwierdzający przyjęcie przez nabywcę towaru na terytorium państwa członkowskiego, innego niż Polska, z dokumentu obowiązkowego stanie się dokumentem pomocniczym. Zmiana ta nieco odformalizuje tę procedurę.
Szkoda jednak, że nie zdecydowano się na wykreślenie warunku dotyczącego konieczności posiadania specyfikacji poszczególnych sztuk ładunku — informacje te przecież zawarte są na fakturze i dokumentach przewozowych. Szkoda również, że wspomniane wyżej rozwiązanie dotyczące korekty stawki VAT w eksporcie nie zostało przyjęte w odniesieniu do dostaw wewnątrzwspólnotowych.
W kolejnych artykułach omówię m.in. zmiany dotyczące odliczania podatku VAT od samochodów, wyłączenia opodatkowania VAT-em artystów.
Marcin Chomiuk szef zespołu VAT — dział doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers