Ścieżka SMART” kładzie nacisk na innowacyjność projektów, podkreśla komponent badawczy, koncentruje się na realnych i indywidualnych potrzebach firm, najmocniej wspiera projekty, które sprawdzą się na rynku i zyskają klientów.
Obecnie w Polsce przystępujemy do realizacji programów z nowej perspektywy finansowej. Znamy już harmonogramy naborów do poszczególnych Funduszy Europejskich. Jaki będzie udział PARP w transferze pieniędzy unijnych na rynek w kolejnych latach?
PARP jest zaangażowana w trzy programy. Pierwszy — Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) — jest największym krajowym programem wspierania rozwoju innowacyjności w UE, jego budżet sięga aż 7,9 mld EUR. Przedsiębiorcy wyczekiwali już uruchomienia pierwszych konkursów grantowych w ramach nowej perspektywy finansowej. Wierzę, że nasza oferta spełni ich oczekiwania w zakresie finansowania prac badawczo-rozwojowych (B+R) oraz wdrażania nowych rozwiązań w firmach i organizacjach. Korzyści z dostępu do nowej puli kapitału należy rozpatrywać oczywiście w szerszym ujęciu — rozwój naszych rodzimych firm przekłada się na zwiększenie poziomu innowacyjności i zaawansowania technologicznego całej polskiej gospodarki.
PARP jest odpowiedzialna za realizację dwóch z czterech priorytetów programu FENG: „Wsparcie dla przedsiębiorców” oraz „Środowisko sprzyjające innowacjom”. Łącznie w jego ramach dysponujemy pulą 2,82 mld EUR i pieniądze te będziemy systematycznie przekazywać polskim przedsiębiorcom. Pierwszy uruchomiony w „Ścieżce SMART” nabór cieszy się dużym zainteresowaniem, co pokazuje, jak środki unijne mogą przyczynić się do dalszego rozwoju polskich firm.
Będziemy także realizowali zadania z programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW) oraz Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS). W programie FERS na wsparcie przedsiębiorców przeznaczono 1,37 mld zł, w FEPW — ponad 1,39 mld EUR.
W ramach tych trzech programów, w których realizację jest zaangażowana PARP, przedsiębiorcy z sektora MŚP będą mogli uzyskać wsparcie na działalność badawczo-rozwojową, wdrożenie innowacji, projektowanie produktów i usług, rozpoczęcie działalności, automatyzację i robotyzację, transformację w kierunku GOZ, działalność zagraniczną czy szkolenia i doradztwo.
Pierwsze nabory zostały już ogłoszone, kolejne przed nami. Do kiedy można aplikować i do kogo trafią pieniądze?
Tak, w lutym uruchomiliśmy pierwszy nabór do konkursu „Ścieżka SMART”. Przedsiębiorcy mogą składać wnioski do 9 maja. Obecny nabór skierowany jest do mikro-, małych i średnich firm, które mają potencjał i chcą rozwijać się m.in. poprzez badania, innowacje produktowe lub procesowe w zakresie produkcji. Wesprzemy ich w cyfrowej transformacji i umiędzynarodowianiu biznesu, ale naszym celem jest także promowanie działania firm w modelu zrównoważonego rozwoju. Po zakończeniu pierwszego naboru, którego budżet wynosi 1 mld EUR, od razu ruszamy z kolejnym — od 10 maja. Z naszego punktu widzenia wspieranie w rozwoju firm MŚP jest niezwykle istotne, ponieważ sektor ten wytwarza blisko połowę PKB.
Do 21 czerwca przyjmujemy wnioski do konkursu „Platformy startowe dla nowych pomysłów” z programu FEPW. Obecny nabór, o budżecie 120 mln zł, skierowany jest do ośrodków innowacji z Polski Wschodniej, które wraz z innymi instytucjami otoczenia biznesu stworzą platformy startowe zapewniające indywidualne wsparcie nowo powstałych przedsiębiorstw.
Do 21 czerwca przyjmujemy wnioski do konkursu „Platformy startowe dla nowych pomysłów” z programu FEPW. Obecny nabór, o budżecie 120 mln zł, skierowany jest do ośrodków innowacji z Polski Wschodniej, które wraz z innymi instytucjami otoczenia biznesu stworzą platformy startowe zapewniające indywidualne wsparcie nowo powstałych przedsiębiorstw.
Przewidziane jest wsparcie ośrodków innowacji oraz instytucji otoczenia biznesu, w tym sieci EDIH (Europejskich Hubów Innowacji Cyfrowych), które wspomogą firmy w działalności innowacyjnej i procesie transformacji cyfrowej. Do 11 maja trwa nabór dla Europejskich Hubów Innowacji Cyfrowych, które będą wspierać mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa w zakresie wdrażania najnowszych rozwiązań cyfrowych w działalności biznesowej. Teraz wybieramy operatorów, ale jeszcze w tym roku firmy będą mogły korzystać z ich bezpłatnych usług, które przyczynią się do wypracowania zmian i wprowadzenia najnowszych technologii w firmie.
Od 30 maja 2023 r. dostępny będzie nabór dla klastrów. O wsparcie ze środków unijnych będą mogli wnioskować koordynatorzy zarówno Krajowych Klastrów Kluczowych, jak i ponadregionalnych klastrów wzrostowych. Środki będą przeznaczone na rozwój oferty usługowej na rzecz członków klastra w zakresie B+R+I (badania, rozwój i innowacje).
Wkrótce uruchomimy również inne działania, które pozwolą pozyskać środki m.in. na rozwój start-upów, ekspansję zagraniczną, opracowanie i wdrożenie strategii wzorniczej czy automatyzację i robotyzację.
Skoro już pan wspomniał o naborze do „Ścieżki SMART”, proszę wyjaśnić, czym różni się formuła konkursu od wcześniejszych programów?
„Ścieżka SMART” ma modułową konstrukcję. To zupełna nowość w programach dotacyjnych. Taka formuła pozwoli nam na bardziej kompleksowe wspieranie projektów realizowanych przez firmy. Dotacje trafią do podmiotów, których projekty uwzględniają przynajmniej jeden z dwóch komponentów zwanych modułami: prace B+R lub wdrożenie innowacji. To podstawowy i obligatoryjny wymóg. Polskie przedsiębiorstwa chętnie wdrażają innowacyjne pomysły i aktywnie realizują działalność badawczą. Według danych GUS nakłady krajowe brutto na działalność B+R wyniosły w 2020 r. 32,4 mld zł, z czego aż 62,8 proc. dotyczyło przedsiębiorstw. Tendencję wzrostową widać także wśród liczby podmiotów działających w obszarze B+R. Nic w tym dziwnego — działalność ta przynosi znaczne korzyści. Zgodnie z deklaracjami ankietowanych przedsiębiorców w ramach IV edycji badań PARP „Monitoring innowacyjności polskich przedsiębiorstw”, podejmowane przez nich innowacyjne działania w 2021 r. przyczyniły się najczęściej do ogólnego rozwoju firmy oraz do podniesienia jakości usług i wyrobów, a także do zwiększenia wydajności pracy.
W „Ścieżce SMART” wnioskodawcy mają także do wyboru pięć dodatkowych, fakultatywnych modułów. W zależności od indywidualnych potrzeb mogą rozszerzyć projekt o dofinansowanie: budowy lub rozbudowy własnego centrum badawczo-rozwojowego i zakup infrastruktury B+R, transformacji cyfrowej oraz zapewnienia cyberbezpieczeństwa działalności przedsiębiorstwa, doskonalenia kompetencji pracowników oraz kadry zarządzającej, działań związanych z promocją biznesu za granicą, a także „zazielenienia przedsiębiorstw”.
Na wysokość dofinansowania mają wpływ wybrany moduł i poszczególne kategorie wydatków. Wsparcie zależne jest od wielkości przedsiębiorstwa i może maksymalnie wynieść np. do 80 proc. kosztów badań przemysłowych i do 60 proc. kosztów prac rozwojowych. Dofinansowanie kosztów inwestycyjnych (zakup lub leasing gruntów oraz nieruchomości zabudowanych, nabycie robót i materiałów budowlanych) może wynieść do 70 proc. ich wartości w zakresie dostępnych kategorii wydatków.
We wcześniejszych latach konstrukcja programów finansowania przedsiębiorczości i projektów technologicznych mocno koncentrowała się na hasłach takich jak cyfryzacja, badania i rozwój. Nowe podejście akcentuje dodatkowo np. wspomniane zazielenienie. Jaki kierunek finansowanego wspierania firm promowany jest dziś w Europie, a przy tym również w Polsce?
Badania i rozwój to nadal bardzo ważne elementy rozwoju firm, o czym może świadczyć obligatoryjność tych modułów w „Ścieżce SMART”. Cyfryzacja i rozwój w tym obszarze są także niezwykle istotne. Według raportu KPMG i Microsoft „Monitor Transformacji Cyfrowej Biznesu” z 2022 r., w rankingu społeczeństwa i gospodarki cyfrowej DESI (indeks gospodarki i społeczeństwa cyfrowego krajów Unii Europejskiej), Polska stale znajduje się na czwartym od końca miejscu wśród krajów UE. Niski poziom cyfryzacji widoczny jest zwłaszcza wśród firm — w kategorii integracji technologii w firmach nasz kraj ma do nadrobienia największy dystans w stosunku do pozostałych państw europejskich. Działania te pozostają zatem na liście naszych priorytetowych zadań, jednak rzeczywiście pojawił się w kilku konkursach element „zazielenienie przedsiębiorstw”. Pozwoli to firmom m.in. na pozyskanie dofinansowania projektów nakierowanych na zwiększenie efektywności energetycznej, co jest bardzo istotne w sytuacji, gdy borykamy się z kryzysem energetycznym. Dotacje obejmują także działania usprawniające gospodarkę odpadami czy weryfikację technologii środowiskowych. Takie podejście jest w pełni zgodne m.in. z ogłoszonym w 2019 r. Europejskim Zielonym Ładem, przyjętą w 2020 r. nową strategią przemysłową czy drugim planem działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym. Jak doskonale wiemy, działania badawczo-rozwojowe mogą w dużej mierze przyczynić się do transformacji ekologicznej Europy i osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r., zgodnie z unijnym celem.
W „Ścieżce SMART” zaakcentowana została ponadto internacjonalizacja biznesu. Na ile istotne z punktu widzenia rozwoju polskich firm i szerzej — polskiej gospodarki — jest promowanie rodzimych przedsiębiorstw i technologii na arenie międzynarodowej?
Ekosystem nowych technologii i innowacji już dawno zatarł lokalne granice. W projektach realizowanych ze „Ścieżki SMART” oczekujemy od przedsiębiorców wdrażania innowacji co najmniej na poziomie krajowym. Jednak wiele firm, aby zwiększyć poziom swojej konkurencyjności, musi szukać klientów za granicą. Przedsiębiorcy pozyskane dotacje będą mogli więc po części przeznaczyć na pokrycie kosztów udziału w targach lub misjach gospodarczych. Oczywiście dofinansowanie uwzględnia także koszty ochrony praw własności przemysłowej poza krajem. Osiągnięcia polskich firm w obszarze nowych technologii są coraz bardziej imponujące. Wielu dużym, małym oraz średnim przedsiębiorcom, w tym start-upom, udało się zaistnieć poza Polską. Przykładem są laureaci naszego konkursu Polski Produkt Przyszłości, mającego na celu wyróżnienie i promowanie najbardziej innowacyjnych wyrobów i technologii. W ramach konkursu nagradzamy nowatorskie projekty, które z powodzeniem są wprowadzane w życie. Przykładów „success stories” potrzebujemy jednak więcej.
Jest jeszcze jeden ważny aspekt w zakresie „Ścieżki SMART”, dotyczący formy udzielanego wsparcia — wśród składowych jest tzw. dotacja warunkowa. Na czym polega ta koncepcja i czy jest atrakcyjna dla wnioskodawców?
Dotychczas w programach finansowania projektów obowiązywała formuła dotacji bezzwrotnych. Model ten w „Ścieżce SMART” generalnie zostaje utrzymany. Od tej reguły pojawia się natomiast jedno odstępstwo. W module „wdrożenia innowacji” przedsiębiorcy otrzymają dotację warunkową, po części zwrotną. Poziom zwrotu będzie uzależniony od przychodów osiąganych ze sprzedaży innowacyjnych rozwiązań na rynku — im większe przychody, tym mniej pieniędzy do zwrócenia. W ten sposób gratyfikowany będzie sukces w komercjalizacji nowych technologii.
