Niezbędnik podatnika

Piotr Baranowski
19-02-2004, 00:00

Opodatkowanie na zasadach ogólnych według stawek progresywnych oznacza dla podatnika wiele obowiązków.

Opodatkowanie na zasadach ogólnych według progresywnej skali 19, 30 i 40 proc. to podstawowa forma opodatkowania dochodów osiąganych przez osoby fizyczne z pozarolniczej działalności gospodarczej. Oznacza to, że jeśli podatnik nie zadeklaruje naczelnikowi urzędu skarbowego wyboru innej formy opodatkowania (ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, karty podatkowej albo 19. proc. podatku liniowego) będzie płacił podatek dochodowy właśnie w tej formie.

Kto może wybrać

Na opodatkowanie na zasadach ogólnych mogą się zdecydować osoby fizyczne prowadzące działalność indywidualnie lub jako wspólnicy spółek nie posiadających osobowości prawnej (np. spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej). Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity tekst DzU z 2000 r. nr 14 poz. 176 ze zm.) nie zawiera warunków, które ograniczałyby podatnikom możliwość opodatkowania ich dochodów w tej formie.

Należy jednak podkreślić, że wiąże się z nią najwięcej obowiązków w porównaniu z opłacaniem podatku dochodowego w formach zryczałtowanych. Dużą wagę należy przywiązywać głównie do poprawności zapisów księgowych dokonywanych w urządzeniach księgowych: podatkowej księdze przychodów i rozchodów albo księgach rachunkowych.

Trzeba także pamiętać o zakresie obowiązków związanych ze sporządzeniem remanentów w podatkowej księdze (szczególnie na koniec roku), wypełnianiem różnych formularzy podatkowych czy ZUS.

Cenne koszty

Z drugiej strony forma ta stwarza możliwość odliczania poniesionych wydatków zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów. Poza tym podatnicy mogą dokonywać odliczeń z tytułu ulg i zwolnień zarówno od dochodu, jaki i podatku.

Dotyczy to odliczeń obowiązujących w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz tych, do których nabyto uprawnienia w latach ubiegłych, a obecnie nie obowiązują (kontynuacja odliczeń z lat ubiegłych).

Sprawdź, jakie masz prawa i obowiązki

Podstawa opodatkowania

Zasada ogólna

- Podstawę opodatkowania stanowi dochód z działalności gospodarczej (ustalony zgodnie z art. 9, art. 24 ust. 1, 2, 4, 4a-4e, ust. 5c, 6, 8, ust. 10-12 lub art. 24b ust. 1 i 2 lub art. 25 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych — jednolity tekst DzU z 2000 r. nr 14 poz. 176 ze zm.). Jest nim nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w danym roku podatkowym.

- Ustalenie podstawy opodatkowania odbywa się na podstawie zapisów dokonywanych w podatkowej księdze przychodów i rozchodów albo w księgach rachunkowych.

- Dochód można pomniejszyć m.in. o: składki na ubezpieczenie społeczne — emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe (podstawą odliczeń są dokumenty stwierdzające poniesienie wydatków), wydatki na cele rehabilitacyjne, darowizny na działalność organizacji pożytku publicznego (do 350 zł rocznie), faktycznie poniesione w roku podatkowym wydatki na spłatę odsetek od kredytu na cele mieszkaniowe.

- Od dochodu można odliczać wysokość poniesionej w danym roku straty z działalności gospodarczej na zasadach przewidzianych w ustawie o PIT (strata powstaje gdy koszty uzyskania przychodów są wyższe od sumy przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej).

Pamiętaj

- Wysokość podatku dochodowego płaconego na ogólnych zasadach zależy od faktycznie uzyskanych dochodów.

- Dochód uzyskany z działalności gospodarczej prowadzonej na terenie specjalnej strefy ekonomicznej jest zwolniony z podatku.

- W przypadku prowadzących księgę przychodów i rozchodów dochód roczny z działalności gospodarczej (różnica między przychodem z działalności a kosztami jego uzyskania) wylicza się z uwzględnieniem wartości remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadków (różnica remanentów odpowiednio zwiększa albo zmniejsza obliczany dochód). Z zastosowaniem różnicy remanentów ustala się także dochód, jeśli podatnik sporządza remanent na koniec miesiąca lub sporządzenie takiego remanentu zarządzi naczelnik urzędu skarbowego.

- Dochodem z działalności gospodarczej stanowiącym podstawę obliczenia miesięcznej zaliczki na podatek przez prowadzących podatkową księgę jest różnica między przychodem wynikającym z podatkowej księgi a kosztami jego uzyskania.

- W przypadku prowadzących księgi rachunkowe i sporządzających sprawozdanie finansowe za dochód uważa się dochód wykazany na podstawie prowadzonych ksiąg (zmniejszony o dochody wolne od podatku i zwiększony o wydatki nie stanowiące kosztów podatkowych uprzednio zaliczone w ciężar kosztów).

- Osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie, wykonujące działalność gospodarczą, są obowiązane prowadzić podatkową księgę przychodów i rozchodów albo księgi rachunkowe, w sposób zapewniający ustalenie dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, w tym za okres sprawozdawczy, a także uwzględniać w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych informacje niezbędne do obliczenia wysokości odpisów amortyzacyjnych, zgodnie z przepisami art. 22a-22o ustawy o PIT.

- Przychodem z działalności gospodarczej w myśli art. 14 ust. 1 ustawy o PIT są kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont.

- U podatników VAT dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych tym podatkiem bierze się pod uwagę przychód netto (bez VAT), który jest ewidencjonowany w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. W przypadku prowadzących podatkową księgę nie będących podatnikami VAT zapisów w podatkowej księdze (przychody, koszty) dokonuje się w wartościach brutto.

- Aby poniesiony wydatek mógł być uznany za koszt uzyskania przychodu, muszą być spełnione warunki przewidziane w ustawie o PIT. Istotne są takie elementy, jak: związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy poniesionym wydatkiem na cele prowadzonej działalności a przychodem, brak wyłączeń powodujących nieuznanie wydatku za koszt, odpowiedni sposób udokumentowania wydatku oraz zaewidencjonowania w księdze przychodów i rozchodów albo księgach rachunkowych.

- Do kosztów można zaliczać poniesione wydatki albo w sposób bezpośredni (księgowanie w kwocie faktycznie poniesionej), albo w sposób pośredni w postaci odpisów amortyzacyjnych dokonywanych od składników majątku firmy — środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.

- Ciężar wykazania, że poniesiony wydatek ma związek z prowadzoną działalnością oraz że został poniesiony w celu osiągnięcia przychodu, spoczywa na podatniku.

- Co do zasady koszty uzyskania przychodów są potrącane przez prowadzących podatkową księgę tylko w tym roku podatkowym, w którym zostały poniesione. Mogą być jednak potrącane tylko w tym roku podatkowym, którego dotyczą (są potrącane także koszty poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy lecz dotyczące przychodów roku podatkowego oraz koszty zarachowane, chociaż ich nie poniesiono, jeśli odnoszą się do przychodów danego roku podatkowego). Wybór drugiej metody powoduje jednak konieczność zapewnienia w każdym roku prowadzenia księgi wyodrębnienia kosztów odnoszących się tylko do tego roku podatkowego.

- Do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć w całości wydatki na reprezentację i reklamę, jeśli jest ona prowadzona w środkach masowego przekazu lub publicznie w inny sposób. Koszty reklamy niepublicznej są limitowane i wynoszą maksymalnie 0,25 proc. przychodów.

- Kosztem są odpisy z tytułu zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych dokonywane w myśl reguł zawartych w art. 22a-22o ustawy o PIT, z zachowaniem postanowień art. 23 określającego katalog wyłączeń z kosztów podatkowych.

- Składniki majątku można amortyzować za pomocą metody liniowej albo metody degresywnej, z zastosowaniem stawek amortyzacyjnych wynikających z wykazu rocznych stawek (załącznik do ustawy o PIT). Przy pierwszej metodzie można pod pewnymi warunkami stosować stawki podwyższone albo indywidualne.

- Odpisów amortyzacyjnych dokonuje się w równych ratach: co miesiąc, co kwartał albo jednorazowo na koniec roku podatkowego.

- Brak ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych powoduje, że dokonywane odpisy amortyzacyjne nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

- Składki ZUS, wydatki rehabilitacyjne oraz z tytułu darowizn są odliczane od dochodu tylko wówczas, gdy nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów lub nie zostały odliczone od przychodów na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

- Strata poniesiona w danym roku podatkowym jest odliczana od dochodu w kolejnych pięciu latach podatkowych z tym, że obniżenie dochodu w każdym roku nie może przekraczać 50 proc. straty.

- Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne (także zdrowotne w Narodowym Funduszu Zdrowia) ustala się na podstawie dokumentów stwierdzających ich poniesienie.

Stawka podatku

Zasada ogólna

- Podatek dochodowy jest pobierany od podstawy jego obliczenia według progresywnej skali podatkowej. Obowiązują trzy stawki podatkowe 19, 30 i 40 proc., które stosuje się w zależności od wysokości dochodu (trzy progi podatkowe) osiągniętego od początku roku podatkowego. W pierwszym przedziale skali podatkowej podatek jest zmniejszany o tzw. kwotę wolną od podatku, która w tym roku wynosi 530,08 zł. Odpowiada to dochodowi osiągniętemu w roku podatkowym wysokości 2790 zł (szczegóły prezentujemy w tabelce).

Pamiętaj

- Podatek dochodowy (zarówno zaliczka miesięczna, jak i podatek należny za dany rok podatkowy) może być zmniejszony o składkę na ubezpieczenie zdrowotne w Narodowym Funduszu Zdrowia do wysokości 7,75 proc. podstawy jej wymiaru.

- W przypadku likwidacji działalności należy odprowadzić 10-proc. podatek (w formie ryczałtu) od dochodu, w terminie płatności zaliczki za ostatni miesiąc prowadzenia działalności (do składanej deklaracji miesięcznej należy dołączyć sporządzony spis z natury pozostałych towarów).

Podatnicy VAT mają obowiązek sporządzenia spisu z natury towarów własnej produkcji oraz towarów, które po nabyciu nie zostały odprzedane, i odprowadzenia z tego tytułu VAT należnego w deklaracji VAT-7 lub VAT-7K. Spis sporządzają w ciągu 30 dni od rozwiązania spółki prawa cywilnego lub handlowego nie mającej osobowości prawnej lub zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Zawiadomienie o dokonanym spisie, ustalonej wartości towarów i kwocie podatku należnego powinni złożyć do naczelnika urzędu skarbowego w terminie 14 dni od dnia zakończenia sporządzenia tego spisu.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Piotr Baranowski

Najważniejsze dzisiaj

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Firmy / Niezbędnik podatnika