Różne tempo - i różne wyniki

Dariusz Rosati
opublikowano: 03-09-2007, 00:00

Pojutrze w Krynicy-Zdroju rozpoczyna się XVII Forum Ekonomiczne, którego hasło brzmi „Europa — kryzys, zmiany czy szanse”. Forum po raz szósty poprzedzi prezentacja materiału analitycznego „Nowa Europa. Raport z transformacji”, koordynowanego przez profesora Dariusza Rosatiego. Oto kilka tez obszernego raportu, obejmującego rok 2006 i początek 2007.

W państwach Europy Środkowej i Wschodniej postępuje szybki wzrost gospodarczy pobudzany przez reformy systemowe, umocnienie integracji z rynkami międzynarodowymi oraz korzystne warunki otoczenia zewnętrznego. Podziały polityczne i gospodarcze w regionie uległy jednak dalszemu pogłębieniu, z główną linią między prozachodnio zorientowanymi państwami Europy Środkowej, Południowej i częściowo Wschodniej — a republikami na terenie byłego Związku Radzieckiego. Różnice mają zasadniczy charakter i dalece wykraczają poza wewnętrzną politykę społeczno-gospodarczą państw.

Postępy transformacji rozkładały się nierówno. Przodują państwa członkowskie Unii Europejskiej. W większości państw poradzieckich prezydenci, skupiwszy w swoim ręku olbrzymią władzę, prowadzą rządy na sposób autorytarny, zazwyczaj korzystając z pomocy lub wsparcia różnych ciał niekonstytucyjnych. Ale też wiele demokratycznych państw Europy Środkowej doświadczało napięć spowodowanych wewnętrzną rywalizacją między głównymi siłami politycznymi.

Europa Środkowa i Wschodnia od kilku lat korzysta dzięki znaczącej poprawie koniunktury gospodarczej. W większości krajów stan produkcji znacznie przekroczył poziom sprzed transformacji. Ale w niektórych, zwłaszcza dotkniętymi konfliktami zbrojnymi, poziom produkcji nie przekracza połowy tego z 1989 r.

Inflacja nie jest już poważnym problemem w większości państw Europy Środkowej, Południowej i Wschodniej (z wyjątkiem Serbii). Inaczej w republikach poradzieckich, wciąż notujących inflację dwucyfrową. Łącznie, dla całej analizowanej grupy średnia (nieważona) stopa inflacji wynosi około 6 proc.

Bezrobocie nadal stanowi poważny problem, zwłaszcza że w przeważającej mierze ma charakter strukturalny, gdyż kraje w toku transformacji doświadczają niedopasowania podażą i popytu — co do kwalifikacji, wieku, płci i rozmieszczenia geograficznego wolnych zasobów pracy i miejsc pracy.

Zmiany w dziedzinie finansów publicznych przedstawiały mieszany obraz. W niektórych krajach (Polska, Estonia) ogólny stan finansów państwa poprawił się, w kilku deficyt budżetowy powiększał się, a w niektórych przypadkach (Węgry) sięgał bardzo wysokiego poziomu, zagrażając stabilizacji makroekonomicznej. Na obszarze poradzieckim rozkład sytuacji jest bardziej zróżnicowany, ze stanem budżetu wahającym się od nadwyżek (w państwach surowcowych — Rosji i Kazachstanie) po deficyty w innych.

Region w trakcie transformacji ma ujemne saldo obrotów bieżących z zagranicą. Ostatnio pogorszyło się ono nieco we wszystkich trzech podgrupach państw. U członków UE deficyty w znacznej mierze odzwierciedlają efekt napływu kapitałów z bezpośrednich inwestycji zagranicznych i transferów. W państwach poradzieckich saldo zależy od eksportu surowców energetycznych.

Większość państw analizowanej grupy można uznać za w pełni otwarte gospodarki, w znacznym stopniu polegające na eksporcie i imporcie oraz napływie inwestycji zagranicznych. Region wykazuje szybką ekspansję eksportu, znacznie przewyższającą średnią światową. Najlepsze osiągnięcia obserwowano w tym względzie wśród wielkich producentów ropy naftowej.

Doświadczenia republik poradzieckich pokazują, że istnienie „kotwicy zewnętrznej” w postaci perspektywy członkostwa w Unii Europejskiej może znacząco przyspieszać proces reform i ułatwiać reformy strukturalne w krajach kandydujących. Do podstawowych mierników postępu należy wolność gospodarcza, której zakres jest największy w krajach wykazujących największą determinację i zdecydowanie we wprowadzaniu reform systemowych. Wolność gospodarcza sprzyja szybkiemu wzrostowi i odwrotnie — jej ograniczenia stają się barierą.

Perspektywy dalszego wzrostu są zróżnicowane w przekroju regionu podlegającego transformacji. Kraje Unii Europejskiej wydają się mieć szczególnie obiecujące perspektywy wzrostu. Kraje bałkańskie muszą się jeszcze uporać z poważnymi wyzwaniami. Największa niepewność dotyczy przyszłego rozwoju państw na obszarze byłego Związku Radzieckiego.

Dariusz Rosati

profesor, poseł do Parlamentu Europejskiego

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Dariusz Rosati

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu