Fiskus chce firmy karać wstecz

opublikowano: 24-11-2014, 00:00

Mimo zmian w projekcie skarbówka będzie mogła stosować przepisy o obejściu prawa podatkowego z mocą wsteczną — alarmują eksperci

Pojawiły się kolejne kontrowersje związane z forsowaną przez Ministerstwo Finansów (MF) klauzulą ds. unikania opodatkowania, zawartą w projekcie nowelizacji ordynacji podatkowej. Okazuje się, że przepisy, którymi lada dzień zajmie się Stały Komitet Rady Ministrów, obarczone są poważnym błędem.

iStock

— Z najnowszej wersji projektu wynika, że klauzula obejścia prawa podatkowego mogłaby być stosowana przez organa skarbowe wobec niektórych czynności i transakcji dokonanych na rynku jeszcze przed jej wejściem w życie — mówi Andrzej Nikończyk, szef rady podatkowej Konfederacji Lewiatan.

Obawy potwierdza prof. Witold Modzelewski, były wiceminister finansów.

— Na podstawie wadliwie skonstruowanych przepisów przejściowych skarbówka mogłaby z mocą wsteczną używać klauzuli wobec pewnych zdarzeń rodzących obowiązek podatkowy przed 1 stycznia 2016 r., czyli przed faktycznym wejściem w życie nowych przepisów. To może zostać uznane za niezgodne z konstytucją — mówi prof. Witold Modzelewski.

Brakujące ogniwo

1 stycznia 2016 r. ma wejść w życie tzw. klauzula obejścia prawa podatkowego. To najsilniejsza broń fiskusa wobec przedsiębiorców podejrzewanych o unikanie opodatkowania. Jeżeli organ skarbowy uzna, że firma — wykorzystując legalną, ale sztuczną konstrukcję prawną — osiągnęła znaczną korzyść podatkową (powyżej 50 tys. zł rocznie), uderzy klauzulą, czyli nakaże dopłacić zaoszczędzony podatek. Projekt został skrytykowany przez inne resorty, Rządowe Centrum Legislacji oraz Radę Legislacyjną (RL) przy premierze. RL wytknęła, że określając wejście w życie nowelizacji na 1 stycznia 2016 r., resort finansów nie skonkretyzował, że klauzula będzie stosowana tylko do zobowiązań podatkowych wynikających ze zdarzeń gospodarczych dokonanych po 1 stycznia 2016 r. A takie zaniechanie może rodzić zagrożenie używania klauzuli wstecz (zakaz działania prawa wstecz to główna zasada demokratycznego państwa prawa). W najnowszej wersji projektu (z 4 listopada) MF zapisało, że klauzula dotyczyć będzie zobowiązań podatkowych powstałych od 1 stycznia 2016 r.

„Wprowadzenie powyższej zasady ma na celu usunięcie potencjalnych wątpliwości odnoszącychsię do retroaktywnego stosowania przepisów w zakresie klauzuli” — odpisało MF Radzie Legislacyjnej.

Sęk w tym, że nie zawsze zobowiązanie podatkowe pojawia się już w chwili dokonania zdarzenia gospodarczego. Bardzo często — dużo później. Zdaniem ekspertów, ministerialny zapis w projekcie nie załatwia problemu.

— MF podaje, że klauzula będzie stosowana do zobowiązań podatkowych powstałych od 1 stycznia 2016 r. To nie wyklucza kwestionowania przez fiskusa rozliczeń podatkowych dokonywanych po tym dniu, ale wynikających ze zdarzeń i transakcji przeprowadzonych przed 1 stycznia 2016 r. Obecny przepis przejściowy pozwala skarbówce kwestionować transakcje zawarte i zakończone, w sensie realizacji, nawet wiele lat przed wejściem klauzuli do porządku prawnego. Te transakcje kształtować bowiem będą zobowiązania podatkowe powstałe po 1 stycznia 2016 r. — mówi Andrzej Nikończyk.

Przypadek LPP

Ekspert Lewiatana opisuje zagrożenie na przykładzie działań optymalizacyjnych gdańskiej firmy LPP, właściciela marek odzieżowych Reserved, Cropp, House. Wyprowadziła ona swoje znaki towarowe na Cypr i do Zjednoczonych Emiratów Arabskich.

— Firma korzysta ze znaków towarowych w ramach umów licencyjnych, które zawarła przed 1 stycznia 2016 r. Opłaty licencyjne będzie ponosić przez wiele lat. Będą one kształtować zobowiązania podatkowe także po 1 stycznia 2016 r. Jeśli organ skarbowy uzna, że spełnione są ustawowe warunki do nałożenia klauzuli, będzie mógł jej użyć, mimo że do transakcji LPP dotyczących znaków towarowych doszło kilka lat przed wejściem w życie przepisów o klauzuli — mówi Andrzej Nikończyk.

Prof. Modzelewski podpowiada resortowi finansów, że zagrożenie działania klauzuli wstecz można wyeliminować w prosty sposób. — Wystarczy w projekcie umieścić przepis przejściowy stwierdzający, że klauzula ds. unikania opodatkowania nie będzie dotyczyć transakcji gospodarczych dokonanych przed 1 stycznia 2016 r. — mówi były wiceminister finansów.

Przykłady zagrożeń

Amortyzacja. Co do zasady dla znaku towarowego trwa ona 5 lat, dla nieruchomości 40 lat. Po 1 stycznia 2016 r. dokonywane będą odpisy amortyzacyjne od nabytej nieruchomości lub znaku towarowego (po optymalizacji polegającej na zgodnym z prawem podniesieniu ich wartości księgowej do wartości rynkowej). Odpisy amortyzacyjne będą kształtować więc zobowiązania podatkowe powstałe po 1 stycznia 2016 r. Kontrolując prawidłowość obliczenia takiego zobowiązania, organ skarbowy będzie weryfikował m.in. odpisy amortyzacyjne. Jeśli podwyższenie wartości nastąpiło w wyniku czynności spełniającej warunki zastosowania klauzuli, wówczas fiskus mógłby ją zastosować w celu zmniejszenia kosztu z tytułu odpisu amortyzacyjnego. Jednak wartość amortyzacji (potwierdzonej m.in. wpisami do ksiąg wieczystych) wynika z transakcji dokonanej kilka czy kilkanaście lat przed wejściem klauzuli.

Zaliczanie w koszty. W przypadku towarów handlowych moment zaliczenia w koszty następuje z chwilą ich sprzedaży. Np. towar nabyto w 2010 r. i jego wartość podwyższono w 2012 r. w wyniku legalnej optymalizacji (ale spełniającej warunki nałożenia klauzuli). Gdy towar będzie sprzedany w 2016 r., to koszt nabycia będzie zaliczany w koszty w tym samym roku, więc będzie kształtował zobowiązanie podatkowe powstałe po 1 stycznia 2016 r. Organ mógłby kwestionować koszty, mimo iż do zdarzenia doszło przed wejściem klauzuli.

Zaliczenie w koszty w chwili zapłaty. W przypadku towaru nabytego w 2015 r. (w efekcie optymalizacji podpadającej pod klauzulę) jego koszt powinien być ujęty w 2015 r. Jeśli nie było za niego zapłaty, to jego koszt jest kosztem uzyskania przychodu w chwili zapłaty. Jeżeli zapłata nastąpi po 1 stycznia 2016 r., to organ będzie mógł do takiej transakcji zastosować klauzulę, mimo że zakup i sprzedaż były przed jej wejściem w życie.

Źródło: „PB”

Przykłady zagrożeń

Amortyzacja. Co do zasady dla znaku towarowego trwa ona 5 lat, dla nieruchomości 40 lat. Po 1 stycznia 2016 r. dokonywane będą odpisy amortyzacyjne od nabytej nieruchomości lub znaku towarowego (po optymalizacji polegającej na zgodnym z prawem podniesieniu ich wartości księgowej do wartości rynkowej). Odpisy amortyzacyjne będą kształtować więc zobowiązania podatkowe powstałe po 1 stycznia 2016 r. Kontrolując prawidłowość obliczenia takiego zobowiązania, organ skarbowy będzie weryfikował m.in. odpisy amortyzacyjne. Jeśli podwyższenie wartości nastąpiło w wyniku czynności spełniającej warunki zastosowania klauzuli, wówczas fiskus mógłby ją zastosować w celu zmniejszenia kosztu z tytułu odpisu amortyzacyjnego. Jednak wartość amortyzacji (potwierdzonej m.in. wpisami do ksiąg wieczystych) wynika z transakcji dokonanej kilka czy kilkanaście lat przed wejściem klauzuli.

Zaliczanie w koszty. W przypadku towarów handlowych moment zaliczenia w koszty następuje z chwilą ich sprzedaży. Np. towar nabyto w 2010 r. i jego wartość podwyższono w 2012 r. w wyniku legalnej optymalizacji (ale spełniającej warunki nałożenia klauzuli). Gdy towar będzie sprzedany w 2016 r., to koszt nabycia będzie zaliczany w koszty w tym samym roku, więc będzie kształtował zobowiązanie podatkowe powstałe po 1 stycznia 2016 r. Organ mógłby kwestionować koszty, mimo iż do zdarzenia doszło przed wejściem klauzuli.

Zaliczenie w koszty w chwili zapłaty. W przypadku towaru nabytego w 2015 r. (w efekcie optymalizacji podpadającej pod klauzulę) jego koszt powinien być ujęty w 2015 r. Jeśli nie było za niego zapłaty, to jego koszt jest kosztem uzyskania przychodu w chwili zapłaty. Jeżeli zapłata nastąpi po 1 stycznia 2016 r., to organ będzie mógł do takiej transakcji zastosować klauzulę, mimo że zakup i sprzedaż były przed jej wejściem w życie.

Źródło: „PB”

OKIEM FISKUSA
Zbadamy dawne transakcje

WŁODZIMIERZ GURBA, wicedyrektor Departamentu Polityki Podatkowej MF

W przypadku klauzuli obejścia prawa nie możemy mówić o jej retroaktywności, bo to jest zabronione, ale raczej o retrospekcyjności. Po 1 stycznia 2016 r. organa skarbowe oczywiście będą badać schematy gospodarcze zastosowane przed wejściem w życie klauzuli. Jednak uzyskane dzięki nim korzyści fiskalne przed 1 stycznia 2016 r. nie będą odbierane podatnikom. Jeżeli jednak takie schematy i konstrukcje prawne będą utrzymywane po wejściu klauzuli, to będzie ona mogła być do nich zastosowana.

OKIEM FISKUSA
Zbadamy dawne transakcje

WŁODZIMIERZ GURBA, wicedyrektor Departamentu Polityki Podatkowej MF

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Jarosław Królak

Polecane