Fiskus lubi stawiać tezy bez dowodów

06-02-2015, 00:00

Dopiero w odwołaniu od decyzji organu podatkowego podatnik może się poskarżyć, że nie uwzględniono dowodu, który zgłosił w swojej sprawie. Prawdziwe efekty przynosi jednak skarga do sądu

Sądy muszą nierzadko pouczać fiskusa, że gdy podatnik zgłasza w swojej sprawie nowy dowód, to nie można go odrzucić. W ubiegłym roku niejeden wyrok dotyczył naruszenia tej zasady.

PRAWO PODATNIKA:
Zobacz więcej

PRAWO PODATNIKA:

W postępowaniu podatkowym, w którym występuje przewaga władztwa administracyjnego, udział w każdym jego stadium i możliwość wypowiedzenia się na temat materiałów dowodowych stanowi jedną z najistotniejszych gwarancji praw podatnika — przypomina adwokat Jarosław Ziobrowski. Marek Wiśniewski

Żądania z mocy art. 188

W ordynacji podatkowej jest taki przepis: żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli jego przedmiotem są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że są one wystarczająco stwierdzone innym dowodem. To art. 188. Jego znaczenie jest oczywiste — fiskus musi zbadać fakty, które podatnik przywoła w trakcie toczącej się sprawy. Nie musi tylko wtedy, gdy wiążą się one z tezą potwierdzoną wcześniej i wyłącznie na korzyść podatnika. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) stwierdził, że jeżeli dowód dotyczy tezy odmiennej, to powinien być przeprowadzony. Orzekł tak np. w wyroku z 27 czerwca 2012 r. (sygn. akt I FSK 1344/11). Takich orzeczeń wydał więcej i nie tylko w ostatnich latach, ale m.in. w 2006 r. czy w 2005 r. (sygn. akt: FSK 228/06, FSK 2669/04). Podobne orzeczenia wydawały wojewódzkie sądy administracyjne (WSA), prowadzące w ostatnich latach wiele tego rodzaju spraw.

Zaniechanie, czyli uchybienie

W wyrokach sądowych podatnicy znajdują potwierdzenie nie tylko swoich uprawnień, ale też konsekwencji dla organów podatkowych, które tych uprawnień nie respektują.

— Gdy przedsiębiorca wnosi o zebranie określonego materiału dowodowego i uzasadnia to ważnymi dla niego okolicznościami, to zaniechanie przez urząd podjęcia czynności procesowych w tej sprawie jest uchybieniem przepisom o postępowaniu podatkowym. W takim przypadku decyzja organu podatkowego wydana w danej sprawie jest wadliwa — mówi adwokat Jarosław Ziobrowski.

Ordynacja podatkowa zobowiązuje organy podatkowe do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji do umożliwienia im wypowiedzenia się na temat materiałów dowodowych i zgłoszonych żądań.

— W postępowaniu podatkowym, w którym występuje przewaga władztwa administracyjnego, ta zasada stanowi jedną z najistotniejszych gwarancji praw podatnika — podkreśla adwokat.

Ponadto fakty związane z rozstrzyganą sprawą muszą być ustalane rzetelnie, organy podatkowe nie mogą dowolnie selekcjonować dowodów, które są podstawą ustaleń faktycznych, np. przesłuchania określonej osoby. O tym obowiązku przypomniał m.in. NSA w wyroku z 2011 r. (sygn. akt I FSK 111/11). Ordynacja wymaga, aby organy podatkowe w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy.

— W praktyce to fikcja — ocenia Jarosław Ziobrowski. Jego zdaniem, praktycznie w każdym odwołaniu od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji i w każdej skardze do sądu administracyjnego strony zarzucają naruszenie dwóch ważnych wspomnianych regulacji, dotyczących wyczerpującego zbadania dowodów i podjęcia wszelkich działań dla ich zgromadzenia. Podatnicy nierzadko spotykają się z odmową przesłuchania świadków przez nich wskazanych. Uzasadnieniem jest np. ekonomika postępowania. Jednocześnie trzeba jednak wiedzieć, że co prawda ciężar dowodu w postępowaniu podatkowym spoczywa na organie podatkowym, ale to nie jest obowiązek nieograniczony. Sądy podkreślają, że jeżeli podatnik usiłuje wywieść korzystne dla siebie rezultaty podatkowe i zarazem kwestionuje ustalenia fiskusa, to na niego przechodzi obowiązek wykazania, że przyjęte przez organy ustalenia są nieprawidłowe lub niekompletne.

Uparty urząd

— Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, czyli zasada zupełności (kompletności), jest jedną z najważniejszych zasad postępowania podatkowego.Ordynacja wyraźnie nakazuje m.in. uwzględnienie żądań drugiej strony co do przeprowadzenia dowodu, jeżeli jego przedmiotem są okoliczności istotne dla sprawy — przypomina Michał Wykurz, specjalista ds. podatków w Sendero Tax & Legal.

Z jego doświadczeń wynika, że w zasadzie fiskus przestrzega tych reguł. Bywa jednak, że urząd konsekwentnie dąży do udowodnienia wcześniej założonej tezy, celowo pomijając istotne okoliczności i wnioski dowodowe podatnika. Mogą być one składane na każdym etapie postępowania, nawet w odwołaniu od decyzji. Ale zdarza się, że organy podatkowe nie dołączają do akt sprawy nawet wniosków o przeprowadzenie dowodów.

— Utrudnia to potem podatnikowi dochodzenie racji w sądzie, który orzeka na podstawie tego, co jest w aktach — podkreśla Jarosław Ziobrowski.

Wniosek powinien wyjaśniać, o jaki dowód chodzi i z jakiego powodu podatnik go zgłasza. Nie musi on wskazywać podstawy prawnej wniosku.

Nic na słowo

— Po pierwsze powinien składać wnioski dowodowe na piśmie, a nie ustnie do protokołu, i z szerokim uzasadnieniem znaczenia dowodu dla sprawy oraz argumentami potwierdzającymi, że dana okoliczność nie została wystarczająco wyjaśniona innym dowodem. Ewentualna odmowa przeprowadzenia dowodu ma formę postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Można je zaskarżyć jedynie w odwołaniu od decyzji — wyjaśnia Michał Wykurz.

Wcześniej, przed jej wydaniem, też można wypowiedzieć się na temat zgromadzonych faktów i zaznaczyć, że np. wnioski podatnika nie zostały uwzględnione. Organ podatkowy wyznacza na to 7 dni. Jeżeli organ podatkowy zaniechał podjęcia czynności mających na celu zebranie całego materiału dowodowego, podatnik może taki zarzut podnieść w odwołaniu od decyzji.

— Jest to w rzeczywistości jedyna droga prowadząca do podważenia ustaleń organu — mówi specjalista ds. podatków w Sendero Tax & Legal. Szanse na uzyskanie korzystnego rozstrzygnięcia zazwyczaj pojawiają się dopiero na etapie zaskarżenia decyzji organu drugiej instancji do WSA.

 

Jak orzekają sądy

  • Nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego nie może być podstawą ustaleń negatywnych dla strony. Swoje twierdzenia organ powinien oprzeć na przekonującym materiale dowodowym, a niedające się usunąć wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść podatnika — w myśl zasady in dubio pro tributario. Wyrok WSA w Poznaniu z 7 sierpnia 2014 r. (sygn. I SA/ Po 883/13).
  • Aby ocena nie została uznana za dowolną, organ ma obowiązek rozpatrzenia wszystkich dowodów, każdego z osobna i we wzajemnym związku, zgodnie z zasadami wiedzy, doświadczenia życiowego i logiki. Ocenić musi, czy i na ile dany dowód potwierdza określone fakty. Wyrok NSA z 13 września 2013 r. (sygn. II FSK 2671/11).
  • Postępowanie dowodowe w sprawach podatkowych nie jest celem samym w sobie, lecz stanowi poszukiwanie odpowiedzi, czy w określonym stanie faktycznym sytuacja podatnika podpada, czy też nie podpada pod hipotezę (a w konsekwencji i dyspozycję) określonej normy prawa materialnego podatkowego. Wyrok WSA w Krakowie z 29 października 2013 r. (sygn. I SA/Kr 1351/12).
  • Podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważenia, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego. Dokonywanie ustaleń faktycznych winno poprzedzać wyznaczenienormy prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie. Wyrok NSA w Warszawie z 22 stycznia 2014 r. (sygn. I GSK 1486/12).
  • Wprawdzie to na organie podatkowym spoczywa obowiązek aktywnego poszukiwania i gromadzenia dowodów i ustalania na ich podstawie istotnych w sprawie faktów, jednak reguła ta doznaje wyjątku, gdy podatnik przejmuje inicjatywę procesową. Z sytuacją taką będziemy mieli do czynienia w szczególności, gdy strona formułuje twierdzenia co do okoliczności stanu faktycznego, które nie znajdują oparcia w materiale dowodowym zebranym przez organ lub zaprzecza poprawności dokonanej przez organ podatkowy oceny stanu faktycznego. W takich przypadkach logika podpowiada, że wraz z tą inicjatywą przechodzą na nią także wszelkie konsekwencje, jakie wiążą się z wynikiem prowadzonego dowodu. Wyrok WSA w Warszawie z 25 lutego 2014 r. (sygn. III SA/Wa 1118/13).
  • Ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, która twierdzi, iż istnieją inne dowody (mające wpływ na wynik sprawy) niż zawarte w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia podatkowego. Jeżeli strona nie zgadza się z ustaleniami organu podatkowego, może przedstawić dowody popierające własne stanowisko. Dowód przeprowadzać mają nie tylko organy podatkowe, lecz także strony postępowania. Wobec tego ciężar dowodu musi spoczywać na każdym, kto formułuje swoje twierdzenia. Wyrok WSA w Olsztynie z 14 listopada 2013 r. (sygn. I SA/OL 604/13).
 7dni Tyle czasu ma podatnik, by wypowiedzieć się na temat zgromadzonych przez fiskusa faktów i zaznaczyć, że np. wnioski podatnika nie zostały uwzględnione.

 

 

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Iwona Jackowska

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Podatki / Fiskus lubi stawiać tezy bez dowodów