Zgodnie z art. 57b ust. 1 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za wypadek w drodze do pracy lub z pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego, jeżeli droga ta była najkrótsza (albo ze względów komunikacyjnych najdogodniejsza) i nie została przerwana (albo została przerwana, ale przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby). Ustawodawca w ust. 2 omawianego artykułu wskazuje, że za drogę do lub z pracy uznać należy drogę z lub do domu, miejsca innego zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego, zwykłego wykonywania funkcji lub zadań zawodowych albo społecznych, zwykłego spożywania posiłków, odbywania nauki lub studiów. W doktrynie uznaje się, że przez pojęcie „domu” należy rozumieć każdy obiekt, który można zakwalifikować jako miejsce ze strefy, w której podmiot ulegający wypadkowi realizuje sprawy prywatne, np. kino, restauracja (por. I. Jędrasik-Jankowska, Wypadek w drodze do lub z pracy, PiZS Nr 11/2003, s. 20.).
Wskazać należy, że w sytuacji, w której do wypadku dochodzi w czasie podróży służbowej w momencie, w którym pracownik pokonuje drogę z miejsca zakwaterowania do miejsca wykonywania pracy, zdarzenie takie należy zakwalifikować jako wypadek przy pracy (por. wyrok SN z dnia 23 września 1998 r., II UKN 217/98).
Podstawowym obowiązkiem pracodawcy w razie zajścia wypadku w drodze do pracy lub z pracy jest sporządzenie Karty wypadku w drodze do pracy lub z pracy, której treść stanowi załącznik do Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad oraz trybu uznawania zdarzenia za wypadek w drodze do pracy lub z pracy, sposobu jego dokumentowania, wzoru karty wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz terminu jej sporządzania. Obowiązek pracodawcy aktualizuje się dopiero w chwili, gdy pracownik powiadomi go o zaistniałej sytuacji. Od tego momentu pracodawca ma 14 dni na sporządzenie Karty, która zawierać powinna: dane identyfikujące płatnika składek, dane identyfikujące poszkodowanego, informacje o wypadku. Podkreślenia wymaga, że to na pracodawcy leży obowiązek ustalenia okoliczności oraz przyczyn zaszłego zdarzenia, a więc ustawodawca nie wprowadza tutaj obligatoryjnych działań służby bhp. Praktyka pokazuje jednak, że to właśnie ta jednostka — wobec posiadania stosownej wiedzy i doświadczenia — niejednokrotnie realizuje powyższy obowiązek. Kartę sporządza się w dwóch egzemplarzach, z których jeden otrzymuje poszkodowany lub członek jego rodziny, a drugi przechowuje się w dokumentacji powypadkowej.
Doktryna prawa wskazuje, że w razie uznania przez pracodawcę, że zdarzenia nie można zakwalifikować jako wypadku w drodze do lub z miejsca pracy, pracownik może dochodzić ustalenia tego na podstawie art. 189 k.p.c.
Na pracodawcy leży obowiązek ustalenia okoliczności oraz przyczyn wypadku w drodze do pracy lub z pracy, a więc ustawodawca nie wprowadza tutaj obligatoryjnych działań służby bhp.
KONRAD SZYBALSKI
prawnik w kancelarii Kaczor Klimczyk Pucher Wypiór