Jakie straty może ponieść firma wskutek nadużyć gospodarczych? Jakie rodzaje nadużyć występują najczęściej?
- W zasadzie nie można zmierzyć zakresu i faktycznego kosztu oszustwa. Nadużycia są tak różnorodne, że zebranie wszystkich informacji, niezbędnych do takiej oceny, wymagałoby zatrudnienia sztabu ludzi. Pewne podmioty (banki, emitenci kart kredytowych czy instytucje ubezpieczeniowe) potrafią podać rzetelne wskazania co do wykrytych oszustw, niemniej istnieje wiele nieuregulowanych dziedzin i sektorów gospodarki, które w przeszłości stały się ofiarą jakiegoś rodzaju oszustwa.
To, czy oszustwa te zostaną wykryte i zgłoszone, jest oczywiście podstawową trudnością we w miarę dokładnym określeniu zasięgu i kosztu tego rodzaju przestępstw.
Występują trzy rodzaje osób popełniających nadużycia w firmach: oportunista, zawodowiec i desperat. Choć nie ma danych potwierdzających ten fakt, zazwyczaj uważa się, że oszustwa popełniane przez oportunistów mogą stanowić największy odsetek nadużyć gospodarczych. Oczywiście jednorazowy przekręt może zmienić się w zwyczaj, jeśli popełniający go pracownik nie zostanie od razu złapany, co przyczynia się do dalszego chaosu i strat finansowych, a w skrajnym przypadku — do zakończenia działalności firmy. Stowarzyszenie Ekspertów i Specjalistów ds. Wykrywania Przestępstw i Nadużyć Gospodarczych (ACFE) szacuje, że około 30 proc. upadłości firm zostało wywołanych nadużyciem popełnionym wewnątrz danego przedsiębiorstwa.
Stowarzyszenie ACFE zaklasyfikowało oszustwa popełniane w ramach przedsiębiorstwa do jednej z trzech kategorii:
— sprzeniewierzenie aktywów: kradzież i nadużycie majątku przedsiębiorstwa);
— korupcja: bezprawne wykorzystanie wpływów dla osiągnięcia korzyści sprzecznych z obowiązkiem wobec innych osób i podmiotów (lub z ich prawami);
— fałszywe oświadczenia: dla poprawy danych bilansowych i oszukania akcjonariuszy, kredytodawców i analityków. W tych przypadkach przychody są zawyżane, a zobowiązania zaniżane. Pracownicy mogą również fałszować życiorysy, dokumenty testowe i sprawozdania z prac dla celów przestępczych.
Bez wątpienia wśród naszych przedsiębiorców rośnie świadomość powszechności nadużyć gospodarczych i kosztów, które one za sobą pociągają. Klimat skutecznej kontroli (czy też samokontroli) w firmach jest fundamentalnym czynnikiem sprzyjającym zwalczaniu oszustw.
Dariusz Cypcer wicedyrektor w zespole ds. śledztw i ekspertyz gospodarczych w PricewaterhouseCoopers