Pierwszy dzień wiosny na starej fotografii (GALERIA)

Święto wiosny, topienie Marzanny, sadzenie drzew! 20 marca Słońce weszło w znak Barana rozpoczynając astronomiczną wiosnę. Tego dnia tradycyjnie żegnamy chłód i pochmurną zimę.

Choć obyczaj topienia Marzanny wydaje nam się niewinną dziecięcą zabawą, to jego symbolika jest dużo bardziej głęboka. Marzanna była bowiem słowiańską boginią symbolizującą zimę i śmierć, przez część badaczy uważaną wręcz za demona.

Święto Wiosny w Krakowie - przebrane dzieci w pochodzie przez miasto, 1934.
Wyświetl galerię [1/8]

Święto Wiosny w Krakowie - przebrane dzieci w pochodzie przez miasto, 1934.

http://audiovis.nac.gov.pl/obraz/108952/ad0ebbdde19ff1ccfb78698b9ff78360/ Narodowe Archiwum Cyfrowe

Andrzej Kempiński w pasjonującej Encyklopedii mitologii ludów indoeuropejskich pisze, że imię bogini wywodzić należy z praindoeuropejskiego rdzenia "mar-", "mor-", oznaczającego śmierć. Słowacka forma teonimu Ma(r)muriena sugeruje ewentualne związki z groźnym etruskim i rzymskim bogiem wojny Marsem (Marmorem, Mamersem, Mamuriusem Veturiusem). Przeciwieństwem Marzanny jest bóstwo Jaryło, który miał jakoby rodzić się corocznie na wiosnę, a symbolizować życie i odrodzenie. Jaryło jest bogiem płodności, zwiastującym wiosnę. Przedstawianym był jako bosy młodzieniec (lub rzadziej dziewczyna), w białej szacie, na białym koniu, z wiankiem na głowie. Atrybutami bóstwa są bazie lub snop zboża w jednej ręce, a w drugiej głowa (zapewne Marzanny). Dosyć często występuje motyw zastąpienia, wraz z nadchodzącą wiosną, "starego" Jaryłę przez Jaryłę "młodego". Jego święto patronackie obchodzono 27 kwietnia i tradycja ta nawet po chrystianizacji środkowej Europy przetrwała, m.in. na Białorusi aż do XIX wieku. Jego panowanie kończyło się pod koniec czerwca, kiedy to też urządzano mu (po święcie przesilenia) uroczysty symboliczny pogrzeb.

Wracając do Marzanny, szkocki antropolog, James George Frazer, badając między innymi obyczaj jej palenia bądź topienia pisał, że wśród ludów słowiańskich dość powszechne było przekonanie iż zabicie postaci przedstawiającej boginię śmierci spowoduje jednocześnie usunięcie efektów przez nią wywołanych (zimy) i nadejście wiosny. 

Jak wyglądała Marzanna naszych dziadków, powszechnie palona publicznie jeszcze w latach 30.? Kukłę wykonywano ze słomy, owijano białym płótnem, zdobiono wstążkami i koralami. Tradycja nakazywała, aby orszak złożony z kukły i dzieci z zielonymi gałązkami jałowca w dłoniach, obszedł wszystkie domy we wsi. Po drodze podtapiano marzannę w każdej wodzie, jaka się nadarzyła. Wieczorem kukłę przejmowała młodzież. W świetle zapalonych gałązek jałowca wyprowadzano marzannę ze wsi, podpalano i wrzucano do wody. Z topieniem Marzanny, również obecnie, związane są różne przesądy: nie wolno dotknąć pływającej w wodzie kukły, bo grozi to uschnięciem ręki, obejrzenie się za siebie w drodze powrotnej może spowodować chorobę, a potknięcie i upadek – śmierć w ciągu najbliższego roku.

Oczywiście Kościół próbował zakazywać tego pogańskiego rytuału.W 1420 roku Synod Poznański nakazywał duchowieństwu: Nie dozwalajcie, aby w niedzielę odbywał się zabobonny zwyczaj wynoszenia jakiejś postaci, którą śmiercią nazywają i w kałuży topią. Rodzima tradycja okazała się jednak silniejsza. W konsekwencji na przełomie XVII i XVIII wieku próbowano tradycję topienia marzanny zastąpić (w środę przed Wielkanocą) zrzucaniem z wieży kościelnej kukły symbolizującej Judasza, co również zakończyło się niepowodzeniem.

Zdjęcia dzieci celebrujących popularne święto udostępniamy dzięki uprzejmości narodowego Archiwum Cyfrowego. Przedstawione na fotografiach uroczystości odwołują się do nadejścia Jaryły, który triumfalnie wkracza do swego królestwa i odradza wszelkie życie. 

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: MARCIN DOBROWOLSKI

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Tematy

Puls Biznesu

Puls Historii / Pierwszy dzień wiosny na starej fotografii (GALERIA)