Dobra strategia ESG na kryzysowe czasy

W świecie biznesu dość często pada stwierdzenie, że narzędzia z przeszłości mogą być już niewystarczające do zarządzania organizacjami i wykonywania pracy w kolejnych latach. Sytuacja rynkowa zmienia się dynamicznie – obecne warunki prowadzenia biznesu są niezwykle trudne. Ledwie świat względnie zapanował nad pandemią, a już mierzyć się musi z kryzysem geopolitycznym związanym z agresją Rosji w Ukrainie, ogromnym wzrostem cen energii, wysoką inflacją. Do tego dochodzi widoczny w tle kryzys klimatyczny. Wyzwania te wywierają na biznes presję zmiany i dostosowania się do nowych warunków. W tym kontekście na znaczeniu coraz mocniej zyskuje strategia ESG (ang. environmental, social and corporate governance) odnosząca się do ochrony środowiska naturalnego, odpowiedzialności społecznej firm i ładu korporacyjnego.

„Biznes już zrozumiał, że nie może dłużej zajmować się tylko sobą, a skala wyzwań związanych z transformacją technologiczną, procesów robotyzacji i automatyzacji, oznacza nowy porządek gospodarczy, związany z rynkiem pracy, i społeczny. Zrównoważony rozwój, w którym ekonomia musi uwzględniać też inne wyzwania rozwojowe – środowisko, standardy ładu korporacyjnego, interesy społeczne i pracownicze – to już nie mrzonka, nawet nie coraz bardziej twarde zasady prawa, ale przede wszystkim nasz wspólny cel i konieczność. Alternatywy nie ma, a zarysowane problemy powinny nam to wreszcie uświadomić. Dlatego już dziś odwołujmy się do wartości ESG” – stwierdził prof. Jacek Męcina, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego, doradca zarządu Konfederacji Lewiatan, w publikacji przygotowanej na potrzeby tejże organizacji.

Skoncentrowanie biznesu na ESG wymuszają dodatkowo nowe regulacje unijne, którymi najpierw objęte zostaną największe przedsiębiorstwa działające na terenie Wspólnoty. Zostaną zobowiązane do raportowania wpływu swojej działalności na kondycję środowiska i społeczeństwa. Działania w modelu zrównoważonego rozwoju coraz częściej jednak od firm oczekują sami inwestorzy, banki i instytucje finansowe, partnerzy biznesowi, pracownicy, a przede wszystkim konsumenci. Polepszanie ładu środowiskowego, społecznego i korporacyjnego staje się więc jednym z kluczowych czynników podnoszących wartość biznesu i wizerunku firm.

Umocowanie w przepisach

Eksperci przyznają, że w świetle aktualnej sytuacji na świecie transformacja gospodarki Unii Europejskiej powinna zmierzać w kierunku zrównoważonego rozwoju. A przemiany muszą nabrać większego tempa niż dotychczas.

– W Brukseli systematycznie pracuje się nad wprowadzaniem rozwiązań prawnych, które z jednej strony są batem na niektóre przedsiębiorstwa, ale z drugiej stanowią drogowskaz przejścia na ścieżkę zrównoważonego modelu biznesowego. Okazuje się, że właśnie ten drogowskaz może stanowić odpowiedź na obecne problemy, w tym m.in. kryzys energetyczny czy zerwane łańcuchy dostaw. W ciągu najbliższych 2-3 lat wiele przedsiębiorstw zostanie objętych obowiązkowym raportowaniem szeregu informacji na temat swojej zrównoważonej działalności – przypomina Agnieszka Grodzińska-Piotrak, menedżerka PwC Polska, która przygotowuje firmy do raportowania zrównoważonego rozwoju oraz wdrażania procesów zarządzania danymi ESG.

Dodaje, że nowe wymogi unijne i większa koncentracja na zrównoważonym rozwoju będą także szansą dla przedsiębiorstw. Zyskają przewagę konkurencyjną poprzez obniżenie kosztów np. energii – dzięki inwestycjom w odnawialne źródła energii. Zwiększą przychody za sprawą nowych produktów i rynków zbytu. Zyskają siłę przyciągania talentów – młodzi ludzie przy wyborze pracodawcy już teraz biorą pod uwagę czynniki ESG.

– Unijne regulacje nakładają konieczność publikowania raportów ESG, w których firmy będą musiały ujawniać strategie zrównoważonego rozwoju oraz postępy w ich osiąganiu. Obecna sytuacja gospodarcza pokazuje, że ten nowy i dla wielu firm trudny obowiązek może stanowić silny impuls do zmian i przynieść realne korzyści biznesowe – podkreśla Agnieszka Grodzińska-Piotrak.

Korzyści z ESG

Przytoczone przykłady pokazują, że wskaźniki korzyści płynących z implementacji strategii ESG w organizacji są wymierne. Działanie z uwzględnieniem elementów zrównoważonego rozwoju przekłada się bezpośrednio na wyniki firmy, niejednokrotnie także otwiera nowe możliwości współpracy z partnerami biznesowymi.

– Już dziś widzimy, że wdrażanie założeń ESG przekłada się np. na możliwość dotarcia do nowych rynków czy znacznie łatwiejszy dostęp do finansowania. Analiza przeprowadzona przez PwC pokazuje, że 72 proc. funduszy private equity regularnie sprawdza spółki, w które chce zainwestować, pod kątem ryzyka i możliwości ESG. Rosnąca świadomość interesariuszy w zakresie ESG i wpływu działalności gospodarczej na środowisko powoduje wzrost wymagań i oczekiwań dotyczących wdrażania oraz ujawniania przez spółki aktywności podejmowanych w ramach zrównoważonego rozwoju. Dlatego wpisywanie w DNA firm działań z obszaru ESG oraz wprowadzanie ich do strategii biznesowych jako integralnej części jest tak istotne – mówi Agnieszka Rogowiec, menedżerka w regionalnym zespole ESG w Europie Środkowo-Wschodniej w PwC (PwC advisory, CEE ESG hub driver team leader).

Tworzenie strategii w zakresie ESG nie powinno więc wiązać się wyłącznie z przymusem dostosowania się organizacji do obecnych i projektowanych przepisów unijnych. Uwzględnić warto także możliwości rozwoju i umocnienia rynkowego, jakie stwarza. Korzyści natomiast należy szukać, uwzględniając dwie perspektywy: krótko- i długoterminową.

– Działanie według dobrze przygotowanej strategii ESG może zwiększyć zwrot z inwestycji w związku z alokacją kapitału w bardziej obiecujące i bardziej zrównoważone obszary, np. odnawialne źródła energii (OZE). W ostatnim czasie właśnie redukcja zużycia energii czy inwestowanie w OZE nabierają szczególnego znaczenia. Patrząc z perspektywy podwyżek cen energii, produkcja własnej energii z OZE lub jej zakup od wytwórcy może pomóc znacznie zredukować koszty związane ze zużyciem prądu. Wygranymi natomiast są firmy, które rozpoczęły drogę w obszarze zrównoważonego rozwoju z odpowiednim wyprzedzeniem. Dobre przygotowanie w obszarze ESG może również pomóc firmom w uniknięciu inwestycji, które mogą się nie opłacać z powodu długoterminowych problemów związanych np. z obszarem środowiskowym – podkreśla Agnieszka Rogowiec.

Według ekspertki PwC odpowiednio określone ambicje i cele w ramach strategii ESG mogą bezpośrednio wpływać na obniżenie kosztów operacyjnych i zwiększenie wydajności firm.

Zgodnie z planem

Wcześniejsze przygotowanie klarownej strategii biznesowej jest kluczem do sukcesu, zwłaszcza w obliczu obecnych uwarunkowań makro- i mikroekonomicznych.

– Istotnym elementem takiego planu rozwoju jest opracowanie i analiza możliwych hipotez i scenariuszy po to, aby ograniczyć ryzyko negatywnego wpływu na firmę. Proces opracowania strategii biznesowej to określenie wizji, celów, priorytetów oraz przygotowanie inicjatyw strategicznych zmierzających do podwyższenia wartości przedsiębiorstwa, a przez to zwiększenia rentowności, usprawnienia płynności, digitalizacji operacji biznesowych, poprawy albo zmiany wizerunku firmy. Plan powinien uwzględniać dodatkowo politykę efektywności energetycznej i zakupów energii, aspekty środowiskowe, mechanizmy przejrzystości podatkowej, polityki pracownicze oraz mechanizmy zapewniające jakość czy tzw. client experience. Strategia biznesowa nie będzie kompletna bez uwzględnienia kwestii ESG – mówi Dominik Wójcik, partner associate, szef zespołu strategii i transakcji w dziale deal advisory w KPMG w Polsce.

Wcześniejsze kompleksowe zaplanowanie działań w zakresie ESG jest koniecznością – podkreślają to także inni eksperci.

– Dobrym przykładem są firmy, które w porę zakontraktowały lub zainwestowały w energię z odnawialnych źródeł i nie muszą martwić się o dostępność i zmienność cen energii. Innym przykładem są przedsiębiorstwa, które stawiają na lokalnych producentów. Wskazać można również na fabryki zlokalizowane blisko docelowych rynków zbytu – choć nie zawsze w krótkim okresie przynoszą niższe koszty, w dzisiejszych czasach niewątpliwie dają gwarancję i bezpieczeństwo dostaw oraz znacząco obniżają emisyjność w całym łańcuchu – zaznacza Agnieszka Grodzińska-Piotrak.

Dobra strategia ESG

W czasach kryzysu pojawia się znacznie większa potrzeba analizy i zrozumienia czynników finansowych, zapewnienie odporności organizacji, w tych obszarach, w których ma się na to wpływ. Istotna natomiast, nawet bardziej niż wcześniej, zaczyna być potrzeba rozumienia czynników niefinansowych wpływających na firmę oraz jakość wpływ organizacji na otoczenie.

– Na ich podstawie można tworzyć długookresową strategię firmy uwzględniającą kwestie ESG i zabezpieczającą wartość przedsiębiorstwa dla interesariuszy na długie lata. Konieczne będzie uporządkowane i holistyczne włączenie czynników pozafinansowych w procesy operacyjne. Nawet kryzysowe decyzje firmy, np. odnoszące się do problemów z nieustabilizowanymi łańcuchami dostaw, cięciem kosztów, zabezpieczaniem przed zmiennością cen, dywersyfikacją lub deglobalizacją operacji, powinny uwzględniać strategiczne podejście do zachowania wartości dla wszystkich interesariuszy. Działania w firmie należy skupić na zaplanowaniu i wdrożeniu monitorowania kluczowych czynników ESG, ponieważ niezbędny jest dostęp do wiarygodnych danych, aby móc wyciągać rzetelne wnioski. Następnie konieczne jest przydzielenie odpowiedzialności i monitorowanie realizacji polityk ESG w kluczowych obszarach firmy przez jasno określonych „właścicieli ryzyka”. W konsekwencji podjęte mogą zostać właściwe decyzje zarządcze, wynikające z trafnie zbudowanej, spełniającej oczekiwania interesariuszy strategii ESG, które ochronią kondycję całego przedsiębiorstwa – podpowiada Przemysław Oczyp, partner associate w dziale doradztwa biznesowego/ESG w KPMG w Polsce.

Jego zdaniem uwzględnienie czynników ESG w strategii biznesowej „nie tylko pokazuje interesariuszom i inwestorom dojrzałość organizacji, ale również daje możliwość szerszego spojrzenia na działalność firmy, jej procesy, produkty, usługi i wykorzystanie luk, których konkurencja jeszcze nie dostrzegła. Ułatwia dostęp do pieniędzy na zrównoważony rozwój i innowacje czy daje przewagę w walce o talenty na rynku pracy.