Historia Warszawskiego Węzła Kolejowego - Część I - Początki

Leszek Wiśniewski
08-04-2016, 00:00

Warszawski Węzeł Kolejowy jest jednym z najważniejszych węzłów tego rodzaju transportu w Polsce, a także jednym ze znaczących w Europie. Jego początki sięgają połowy XIX wieku i są związane z istotną rolą, jaka Warszawa odgrywała w ówczesnej gospodarce. Nie bez znaczenia było także doskonałe położenie miasta, które już od późnego średniowiecza decydowało o jego dynamicznym rozwoju.

Pierwszym elementem Warszawskiego Węzła była tak zwana Kolej (inaczej Droga Żelazna) Warszawsko – Wiedeńska. Jej pierwszy odcinek do Pruszkowa, otwarto 28 listopada 1844 roku, a więc niemal dokładnie 170 lat temu (wtedy odbył się przejazd inauguracyjny, właściwe otwarcie miało miejsce w roku następnym). W 1848 roku linia dotarła do dzisiejszego Sosnowca, gdzie przekraczała granicę z Cesarstwem Austriackim i łączyła się z wybudowaną w latach 1837-47 Koleją Północą biegnącą z Wiednia do Krakowa. W ten sposób Warszawa już około połowy XIX wieku uzyskała połączenie ze stolicą Cesarstwa Austriackiego oraz z siecią kolejową Zachodniej Europy. Dodatkowo od 1862 roku, dzięki linii kolejowej odchodzącej w Skierniewicach i wiodącej przez Łowicz oraz Włocławek, Kolej Warszawsko – Wiedeńska łączyła Warszawę także z Bydgoszczą, a poprzez tamtejszy węzeł z Berlinem.

Plan 1879 r.
Wyświetl galerię [1/2]

Plan 1879 r.

Warszawski Węzeł Kolejowy w latach 70-tych XIX wieku. Na mapie zaznaczono także propozycje jego rozbudowy w tym budowy Linii Średnicowej. http://uwagioprzestrzeni.blogspot.com/

Linia Kolejowa Warszawsko – Wiedeńska była pierwszą linią zbudowaną na terenie kongresowego Królestwa Polskiego i drugą po Linii Carskosielskiej na terenie całego imperium. Jednak w przeciwieństwie do tej drugiej posiadała europejski rozstaw szyn. Jej stacją końcową był Dworzec Warszawsko – Wiedeński usytuowany na rogu ulicy Marszałkowskiej i Alei Jerozolimskich, który przetrwał aż do lat 30-tych XX wieku, kiedy został zburzony w związku z budową Linii Średnicowej oraz nowego Dworca Głównego.

O powstaniu węzła kolejowego w Warszawie możemy mówić de facto od lat 60. XIX wieku. Wówczas to od wschodu dociągnięto do miasta dwie linie kolejowe, z Petersburga przez Wilno i Grodno w 1862 roku oraz z Terespola/Brześcia n. Bugiem i dalej do Moskwy w 1866 roku. Linie te otrzymały każda własny dworzec czołowy na warszawskiej Pradze. Były one połączone z Dworcem Warszawsko-Wiedeńskim poprzez zbudowany w 1864 roku Most Aleksandryjski, powszechnie zwany Mostem Kierbedzia. Początkowo miała nim prowadzić linia kolejowa, ale zaniechano tego pomysłu i zbudowano linię osobowo-towarowego tramwaju konnego. Jak widać już wówczas łączono różne środki transportu szynowego, z czym w dzisiejszej Warszawie jest duży problem. 

Bezpośrednie połączenie warszawskich linii kolejowych zapewniła dopiero budowa przebiegającej obok Cytadeli Kolei Obwodowej. Powstała ona w połowie lat 70-tych XIX wieku razem z linią Kolei Nadwiślańskiej, która z kolei była pierwszym kolejowym połączeniem północ – południe w Warszawskim Węźle Kolejowym. Kolej Obwodowa zaczynała się od rozwidlenia Kolei Nadwiślańskiej położonego na północ od Pragi, a następnie przebiegała mostem nad Wisłą, przechodziła przez Dworzec Kowelski, dzisiejszy Gdański, który obsługiwał również Kolej Nadwiślańską (stąd jego nazwa, ponieważ łączyła ona Mławę z Kowlem) by po okrążeniu miasta połączyć się z dworcem towarowym Kolei Warszawsko – Wiedeńskiej położoną przy ulicy Towarowej. Podobnie jak wszystkie prawobrzeżne linie kolejowe Warszawy, Kolej Obwodowa miała szeroki, rosyjski rozstaw szyn. Dlatego stacja towarowa na Woli (a raczej na Czystem) była także stacją przeładunkową przez którą przechodziła duża cześć rosyjskiego handlu z Europą (to właśnie dzięki temu na przełomie XIX i XX wieku Warszawa stała się tak bogatym miastem).

 Bardzo szybko okazało się, że Kolej Obwodowa nie wystarcza i już na przełomie lat 70-tych i 80-tych XIX wieku pojawiły się plany budowy tego co dziś nazywamy Linią Średnicową. Dyskusja z nimi związana opóźniła budowę Trzeciego Mostu, czyli dzisiejszego Mostu Poniatowskiego, który w pierwotnych założeniach miał być mostem drogowo – kolejowym. 

Okres zaborów przyniósł budowę jeszcze jednej ważnej linii kolejowej – Kolei Warszawsko – Kaliskiej, która łączyła Warszawę z Kaliszem przez Łowicz oraz Łódź i została oddana do użytku w 1902 roku. Miała ona swój dworzec u zbiegu Alei Jerozolimskich i ulicy Żelaznej i w odróżnieniu od Kolei Warszawsko- Wiedeńskiej, szeroki rozstaw szyn. Do czasu budowy linii z Kutna do Wrześni to przez tę linię kursowały pociągi do Poznania i Berlina.

W kolejnych odcinkach przedstawimy historię warszawskich linii wąskotorowych oraz serię projektów rozbudowy węzła w kolejnych dekadach XX wieku.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Leszek Wiśniewski

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu

Puls Biznesu

Puls Historii / Historia Warszawskiego Węzła Kolejowego - Część I - Początki