Porozumienie, które oburzyło papieża

Marcin Dobrowolski
opublikowano: 14-04-2016, 13:29

Kontrowersyjny dokument, podpisany 14 kwietnia 1950 roku w Warszawie, mógł sprowadzić na prymasa Wyszyńskiego poważne konsekwencje. Był pierwszym porozumieniem zawartym między przedstawicielami Kościoła rzymskokatolickiego a komunistami i wywołał zdziwienie, a nawet oburzenie w Watykanie, z którym nie był konsultowany.

Kiedy we wrześniu 1945 r. komuniści ogłosili, że zawarty przed wojną konkordat nie obowiązuje, ponieważ Watykan jednostronnie go zerwał. O co chodziło? W czasie okupacji Stolica Apostolska mianowała niemieckich biskupów administratorami apostolskimi części terenów okupowanych i wcielonych do III Rzeszy, wbrew zapisom konkordatu. PKWN nie wystosował żadnej oficjalnej noty, nie miał więc na co Watykan odpowiedzieć. Jednak na początku 1946 r. Pius XII przesłał na ręce Prymasa Hlonda list, w którym przyznawał, że nastąpiły nadzwyczajne zarządzenia, podjęte jednak dla dobra wiernych. 

http://www.kronikarp.pl/szukaj,38253,tag-689424,strona-3
Zobacz więcej

Czołówka kroniki filmowej nt. księży patriotów z 1949 r.

http://www.kronikarp.pl/szukaj,38253,tag-689424,strona-3

W początkowym okresie mimo wspomnianego zgrzytu relacje państwa z Kościołem były poprawne. Zdarzały się nawet takie sytuacje, jak udział polityków najwyższego szczebla w publicznych celebracjach i procesjach. W 1944 r. w mszy dziękczynnej w dniu obchodzonego jeszcze Święta Wojska Polskiego (w rocznicę Bitwy Warszawskiej) wziął udział Bolesław Bierut i delegacja Armii Czerwonej. 

Po rozprawieniu się z wewnętrzną opozycją komunistyczny rząd rozpoczął walkę z jedyną niezależną, zorganizowaną strukturą w państwie - Kościołem. Partia przyjęła taktykę faktów dokonanych. W 1949 r. ogłosiła przejęcie władzy obsadzania stanowisk kościelnych, a na początku kolejnego roku ustanowiła zarząd komisaryczny nad potężną siecią placówek Caritasu - ponad 900 żłobków, przedszkoli, szkół, internatów, punktów aptecznych i przychodni lekarskich. W tej sytuacji Konferencja Episkopatu Polski wystosowała protest przeciwko bezprawnym jej zdaniem działaniom, a rząd ogłosił powołanie ruchu księży patriotów dążąc do rozbicia monolitu środowiska duchownych.

W tej sytuacji prymas Polski, Stefan Wyszyński, postanowił przyspieszyć rozmowy z władzą by zatrzymać widoczne dążenie do brutalnego starcia.

Już w lipcu 1949 r. powołano Komisję Mieszaną Episkopatu i rządu RP do wynegocjowania porozumienia. Formą szantażu zastosowaną przez komunistów było aresztowanie biskupa chełmińskiego na 16 dni w trakcie trwania negocjacji.

Ostatecznie 14 kwietnia 1950 r. podpisano porozumienie, w ramach którego Kościół obiecał wezwanie wiernych do poszanowania władzy oraz potępił zbrojne bandy podziemia (Żołnierzy Wyklętych). W kwestiach politycznych Episkopat uznał polską rację stanu nadrzędną wobec opinii Watykanu. Z drugiej strony władza gwarantowała autonomię Kościoła, swobodę nauczania religii, duszpasterstwo więzienne i służby zdrowia oraz zachowanie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. 

Ze strony rządowej umowę podpisali: minister administracji publicznej Władysław Wolski, wiceminister obrony narodowej Edward Ochab, poseł na Sejm Ustawodawczy Franciszek Mazur. Ze strony Episkopatu: bp Zygmunt Choromański, bp łódzki Michał Klepacz i bp płocki Tadeusz Paweł Zakrzewski.

Porozumienie spotkało się ze zdziwieniem Watykanu, który nie był o nim informowany oraz zaskoczeniem części biskupów. Między innymi kardynał Adam Sapieha uważał je za nieporozumienie, ponieważ siało defetyzm wśród wiernych i części duchowieństwa a władza (jak uważał słusznie hierarcha) i tak nie będzie go stosować. Oburzony papież Pius XII nosił się podobno z zamiarem odwołania Stefana Wyszyńskiego z funkcji biskupa gnieźnieńskiego i Prymasa Polski. Takie działania powstrzymały prawdopodobnie zabiegi Sapiehy, który w tym czasie przebywał w Rzymie. 

Porozumienie było pierwszym w historii dokumentem regulującym stosunki państwa komunistycznego i Kościoła rzymskiego. Nie cofnęło jednak ówczesnej władzy od stosowania represji. Już 2 maja Sejm przegłosował konfiskatę majątków ziemskich należących do Kościoła.

© ℗
Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych” i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Podpis: Marcin Dobrowolski

Być może zainteresuje Cię też:

Polecane

Inspiracje Pulsu Biznesu